Đ bài: C m nh n v tác ph m Tinh th n th d c c a Nguy n Công Hoanề ả ậ ề ẩ ầ ể ụ ủ ễ
Bài làm
Nguy n Công Hoan là m t cây bút có s c vi t h t s c d i dào. Quá trình sáng tác c a ôngễ ộ ứ ế ế ứ ồ ủ
tr i dài t tr c năm 1930 đn nh ng năm 60, 70 sau Cách m ng tháng Tám 1945, đ l iả ừ ướ ế ữ ạ ể ạ
m t s nghi p văn h c đ s g m hàng ch c ti u thuy t và hàng trăm truy n ng n. Tuyộ ự ệ ọ ồ ộ ồ ụ ể ế ệ ắ
nhiên nói đn Nguy n Công Hoan, ng i ta th ng nghĩ đn nh ng truy n ng n r t ng nế ễ ườ ườ ế ữ ệ ắ ấ ắ
và r t vui c a ông vi t tr c Cách m ng tháng Tám 1945. Ông đc coi là m t cây bútấ ủ ế ướ ạ ượ ộ
hi n th c l n cũng là đy. Đóng góp đc đáo, không gì thay th đc c a ông đi v iệ ự ớ ở ấ ộ ế ượ ủ ố ớ
l ch s văn h c Vi t Nam hi n đi cũng là đy.ị ử ọ ệ ệ ạ ở ấ
Truy n ng n c a Nguy n Công Hoan th ng vi t v hai đ tài, có th phân bi t m tệ ắ ủ ề ườ ế ề ề ể ệ ộ
cách khái quát là đ tài xã h i, đ tài v luy n ái nam n và quan h gia đình. đ tài thề ộ ề ề ế ữ ệ Ở ề ứ
nh t, ông th c s là m t cây bút hi n th c có tính chi n đu cao. đ tài th hai, ôngấ ự ự ộ ệ ự ế ấ Ở ề ứ
b c l nhi u nh c đi m, đc bi t là t t ng b o th phong ki n khá n ng n . Ng iộ ộ ề ượ ể ặ ệ ư ưở ả ủ ế ặ ề ườ
ta g i ông là nhà văn hi n th c l n vì, dù là truy n ng n hay truy n dài, ông ch y u vi tọ ệ ự ớ ệ ắ ệ ủ ế ế
v đ tài th nh t.ề ề ứ ấ
Tinh th n th d c ra đi năm 1938, t c là đc vi t trong giai đo n sáng tác ti n b nh tầ ể ụ ờ ứ ượ ế ạ ế ộ ấ
c a Nguy n Công Hoan. Tinh th n th d c nh m đ kích vào chính sách th thao th d củ ễ ầ ể ụ ằ ả ể ể ụ
b p b m c a th c dân Pháp. Đ th ng tr nhân dân ta, chúng th ng dùng các bi n pháp:ị ợ ủ ự ể ố ị ườ ệ
đàn áp, kh ng b , chia r và m dân, v a đe do v a ru ng và đánh l c h ng tinh th nủ ố ẽ ị ừ ạ ừ ủ ạ ướ ầ
đu tranh c a nhân dân. Đi t ng quan tr ng nh t chúng c n tác đng là thanh niên, h cấ ủ ố ượ ọ ấ ầ ộ ọ
sinh, l p ng i nh y c m nh t đi v i cách m ng.ớ ườ ạ ả ấ ố ớ ạ
V i thanh niên, h c sinh, chính sách th thao th d c c a th c dân có th gi i quy t d cớ ọ ể ể ụ ủ ự ể ả ế ượ
cùng m t lúc hai yêu c u: m dân và chia r dân t c. Không ph i ng u nhiên mà chínhộ ầ ị ẽ ộ ả ẫ
quy n th c dân giao h n vi c này cho m t viên quan năm Pháp tên là Đuy-cua-roaề ự ẳ ệ ộ
(Ducouroy) ph trách. Th thao r t h p d n đi v i thanh niên, ý nghĩa r t t t đp, có thụ ể ấ ấ ẫ ố ớ ấ ố ẹ ể
bi n nó thành l s ng c a tu i tr và t đó, lái h tách r i kh i phong trào cách m ng. Cóế ẽ ố ủ ổ ẻ ừ ọ ờ ỏ ạ
th đa ra quan ni m kho đ kho , kho và đp, gi ng nh quan ni m "ngh thu t vể ư ệ ẻ ể ẻ ẻ ẹ ố ư ệ ệ ậ ị
ngh thu t" v y. Th thao t t có thi đu (bóng đá, bóng bàn, qu n v t, b i l i, đua xeệ ậ ậ ể ấ ấ ầ ợ ơ ộ
đp, quy n Anh,...). B n th c dân luôn t ch c thi đu gi a ba kì: B c Kì, Trung Kì, Namạ ề ọ ự ổ ứ ấ ữ ắ
Kì. T đó có th kích đng tâm lí đa ph ng ch nghĩa đ gây chia r gi a Trung, Nam,ừ ể ộ ị ươ ủ ể ẽ ữ
B c.ắ
Chính sách th thao th d c c a th c dân không ph i không có hi u qu nh t đnh theoể ể ụ ủ ự ả ệ ả ấ ị
yêu c u l a b p c a chúng. Đã có m t th i các thành ph , th thao tr thành phong tràoầ ừ ị ủ ộ ờ ở ố ể ở
sôi n i, tr thành m t th m t, m t lí t ng th m mĩ c a nam n thanh niên. Không ítổ ở ộ ứ ố ộ ưở ẩ ủ ữ
chàng trai, cô gái th ph ng nh ng c th đp, nh ng b p th t n nang, nh ng thân hìnhờ ụ ữ ơ ể ẹ ữ ắ ị ỡ ữ
trapèze... Đi u này có đc ph n ánh trong văn ch ng, nh truy n Tr ng múi c a Kh iề ượ ả ươ ư ệ ố ủ ả
H ng ch ng h n (cô Hi n - m t ti u th đài các - say mê thân hình r t đp c a m t anhư ẳ ạ ể ộ ể ư ấ ẹ ủ ộ
dân chài tên là V i),...ọ
Đã là m t chính sách c a nhà n c, đc các quan Tây ra s c hô hào c vũ, thì các c pộ ủ ướ ượ ứ ổ ấ
chính quy n ph i hăng hái thi hành. B n quan l i các t nh, các huy n, mu n đc khenề ả ọ ạ ỉ ệ ố ượ
th ng, đc thăng quan ti n ch c t t ph i t ra s t s ng trong vi c t ch c th thao thưở ượ ế ứ ấ ả ỏ ố ắ ệ ổ ứ ể ể
d c đa ph ng mình. S th c hi n chính sách này v đn c p huy n, c p xã thì tínhụ ở ị ươ ự ự ệ ề ế ấ ệ ấ
ch t b p b m càng l li u, đn m c tr thành đc bi t khôi hài. Vì m c đích "t t đp"ấ ị ợ ộ ễ ế ứ ở ặ ệ ụ ố ẹ
c a nó tr thành tai ho kh ng khi p đi v i dân nghèo. Nguy n Công Hoan đã "tóm"ủ ở ạ ủ ế ố ớ ễ
đc tính b p b m y khâu tr ng tr n nh t, d ng c c c n thô l và hài h c nh t đượ ị ợ ấ ở ắ ợ ấ ở ạ ụ ằ ỗ ướ ấ ể
d ng nên tác ph m c a mình.ự ẩ ủ
Nguy n Công Hoan r t s tr ng v lo i truy n ng n trào phúng. Mu n gây c i tr cễ ấ ở ườ ề ạ ệ ắ ố ườ ướ
h t ph i phát hi n ra mâu thu n trào phúng và k t c u tác ph m xoay quanh tình hu ngế ả ệ ẫ ế ấ ẩ ố
y. Mâu thu n trào phúng trong Tinh th n th d c là gì? Nh trên đã nói, y là mâu thu nấ ẫ ầ ể ụ ư ấ ẫ
gi a m c đích b ngoài r t t t đp (vì s c kho và ni m vui c a con ng i) v i th cữ ụ ề ấ ố ẹ ứ ẻ ề ủ ườ ớ ự
ch t b p b m (là tai ho , là điêu đng, đói khát, th m chí là m, là ch t) c a chính sáchấ ị ợ ạ ứ ậ ố ế ủ
th thao th d c c a th c dân.ể ể ụ ủ ự
Đ gây c i, tác gi ph i phóng đi mâu thu n đó lên. Tài ngh và s tinh quái c aể ườ ả ả ạ ẫ ệ ự ủ
Nguy n Công Hoan th hi n ch y u đây. Nguy n Công Hoan và Vũ Tr ng Ph ng làễ ể ệ ủ ế ở ễ ọ ụ
hai tài năng trào phúng cùng th i. H cùng g p nhau s khai thác th pháp phóng đi đờ ọ ặ ở ự ủ ạ ể
gây c i. Nh ng n u s tr ng c a tác gi S đ là sáng t o nh ng tính cách trào phúngườ ư ế ở ườ ủ ả ố ỏ ạ ữ
đc đáo thì s tr ng c a Nguy n Công Hoan l i ch y u là khâu tr n thu t r t cóộ ở ườ ủ ễ ạ ủ ế ở ầ ậ ấ
duyên. Đc Vũ Tr ng Ph ng, ng i ta nh nh ng b m t, nh ng cá tính l lăng, kì quái;ọ ọ ụ ườ ớ ữ ộ ặ ữ ố
còn đc Nguy n Công Hoan, ng i ta nh nh ng câu chuy n r t bu n c i. Tinh th nọ ễ ườ ớ ữ ệ ấ ồ ườ ầ
th d c th hi n r t rõ tài năng này c a tác gi .ể ụ ể ệ ấ ủ ả
Truy n có nguy c tr thành đn đi u và nhàm chán n u k theo m t m ch, m t tuy n,ệ ơ ở ơ ệ ế ể ộ ạ ộ ế
m t gi ng. Tinh th n th d c, tác gi đã sáng t o ra m t cách thu t k riêng: d ngộ ọ Ở ầ ể ụ ả ạ ộ ậ ể ự
nhi u c nh khác nhau, nhân v t khác nhau, l i l , gi ng đi u khác nhau. T t c đu thề ả ậ ờ ẽ ọ ệ ấ ả ề ể
hi n mâu thu n trào phúng chung th ng nh t, đu th hi n ch đ chung c a tác ph m,ệ ẫ ố ấ ề ể ệ ủ ề ủ ẩ
nh ng luôn luôn chuy n c nh, đi gi ng. M i màn, m i c nh l i có m t d ng riêng, v iư ể ả ổ ọ ỗ ỗ ả ạ ộ ạ ớ
nh ng nhân v t riêng và qua m i c nh, mâu thu n trào phúng l i đc tô đm thêm m tữ ậ ỗ ả ẫ ạ ượ ậ ộ
b c, t o cho ti ng c i ngày m t h hê, khoái chí h n.ậ ạ ế ườ ộ ả ơ
V i anh M ch (c nh 1): xem đá bóng có nghĩa là v con ch t đói ("- C n c con l y ôngớ ị ả ợ ế ắ ỏ ạ
(ông lí) trăm nghìn m l y, ông mà b t con đi thì ông ngh ghét con, c nhà con kh ". Ôngớ ạ ắ ị ả ổ
ngh là "ch con nh v quanh năm. N u không, v con con ch t đói".ị ỗ ờ ả ế ợ ế
V i bác Phô gái, ch ng đang m (c nh 2): xem đá bóng có nghĩa là ch ng s m n ngớ ồ ố ả ồ ẽ ố ặ
h n, th m chí có th ch t ("- Th a th y (th y lí - NĐM), giá nhà con khoe kho n, thì nhàơ ậ ể ế ư ầ ầ ắ
con ch dám kêu [...], s nhà con đi n ng thì c m, r i ph i l i thì oan gia").ả ợ ắ ả ồ ả ạ
V i bà c phó Bính, có con b n vi c không đi đc (c nh 3): xem đá bóng có nghĩa làớ ụ ậ ệ ượ ả
ph i m t ti n thuê ng i đi thay và ph i h i l ông lí ("- Thì lòng thành, ông lí c nh n điả ấ ề ườ ả ố ộ ứ ậ
cho cháu [...] Cháu đã thuê th ng Sang đi thay cho cháu cũng th . Ông ng đi là đc").ằ ế ơ ượ
T m sáng ngày ph i đi xem đá bóng (c nh 4): không khí làng Ngũ V ng h t s c căngờ ờ ả ả ọ ế ứ
th ng, d d i, đy tinh th n kh ng b . Ti ng kêu khóc, van l y, ti ng quát tháo c a ôngả ữ ộ ầ ầ ủ ố ế ạ ế ủ
lí và tu n phu, ti ng chó s a, ti ng chím ng i r m r p, đu c ch y kh p làng. Đúng làầ ế ủ ế ườ ầ ậ ố ạ ắ
m t cu c lùng s c, "vây ráp" ng i đi xem đá bóng ráo ri t quá chuy n đc thu hay b tộ ộ ụ ườ ế ệ ố ế ấ
lính b t phu th i x a,... Ng i ta lùng b t đc "th ng Cò n m p v i con c nh đngắ ờ ư ườ ắ ượ ằ ằ ẹ ớ ở ạ ố
r m, ph lên mình đy r m". Trong khi b l y van thì th ng con "nh m nghi n m t, ômơ ủ ầ ơ ố ạ ằ ắ ề ắ
ch t l y b . Nó s quá, không khóc đc n a",...ặ ấ ố ợ ượ ữ
Ông lí đích thân áp gi i dân làng đi xem đá bóng (c nh 5): Mâu thu n trào phúng đc đyả ả ẫ ượ ẩ
căng lên m t m c n a khi nhà văn mô t c nh dân què b gi i lên huy n đi xem đá bóngộ ứ ữ ả ả ị ả ệ
h t nh gi i m t đoàn tù tr ng t i đi th án chung thân hay t hình. Ông lí ra l nh: "Chínộ ư ả ộ ọ ộ ụ ử ệ
m i t th ng đây, x p hàng năm l i, đi cho đu b c. Tu n chúng bay ph i kèmươ ư ằ ở ế ạ ề ướ ầ ả
chung quanh giúp tao. Đa nào tr n v thì ông b o [...] M b chúng nó, cho đi xem đáứ ố ề ả ẹ ố
bóng ch ai gi t ch t mà ph i tr n nh tr n gi c !".ứ ế ế ả ố ư ố ặ
Quá trình tr n thu t c a thiên truy n là quá trình phóng đi mâu thu n trào phúng. M iầ ậ ủ ệ ạ ẫ ọ
ng i đu bi t nh th . Nh ng đc truy n v n th y m i chi ti t di n ra r t t nhiên.ườ ề ế ư ế ư ọ ệ ẫ ấ ọ ế ễ ấ ự
Phân tích các chi ti t c a truy n, th y chúng nói chung ph i th c hiên hai ch c năng: m tế ủ ệ ấ ả ự ứ ộ
là tô đm thêm mâu thu n trào phúng đ gây c i, hai là t o c m giác chân th t.ậ ẫ ể ườ ạ ả ậ
Ch ng h n, l i van xin c a bác Phô gái thì đúng là l i van xin c a ng i dân đen tr c kẳ ạ ờ ủ ờ ủ ườ ướ ẻ
có quy n th : "L y th y, quy n phép trong tay th y, th y tha cho...". Và đúng là ý nghĩề ế ạ ầ ề ầ ầ
c a ng i đàn bà nhà quê làm ng i đc ph i b t c i: "... hay con ngh bu i ch đ điủ ườ ườ ọ ả ậ ườ ỉ ổ ợ ể
thay nhà con có đc không ?". Còn l i l c a ông lí thì đúng là l i l m t k tuy đngượ ạ ờ ẽ ủ ờ ẽ ộ ẻ ứ
đu m t làng, nh ng đi v i c p trên thì cũng là thân ph n "đu chày đít th t": "Ch t đóiầ ộ ư ố ớ ấ ậ ầ ớ ế
hay ch t no, tao đây không bi t, nh ng gi y quan đã s c, tao c phép tao làm. Đa nàoế ế ư ấ ắ ứ ứ
không tuân, đ quan g t, tao trình thì rũ tù"; "M c k chúng bay, tao th ng chúng bay,ể ắ ặ ệ ươ
nh ng ai th ng tao...".ư ươ
Ho c c nh h i l thì đúng là c nh h i l : Bà c phó Bính ph i nói khéo đ ông lí nh nặ ả ố ộ ả ố ộ ụ ả ể ậ
cho: "Thì lòng thành, ông lí c nh n đi cho cháu...", "Thì cũng nh ông làm phúc y mà l ".ứ ậ ư ấ ị
Còn ng lí thì làm ra v ph i nh n li n m t cách b t đc đĩ: "Tôi nh n l c a con bà màổ ẻ ả ậ ề ộ ấ ắ ậ ễ ủ
t i lo l m. Vi c quan nào ph i vi c ch i", "Làm vi c mà c g p ph i nh ng ng i nhồ ắ ệ ả ệ ơ ệ ứ ặ ả ữ ườ ư
con bà, thì tôi đn ch t m t", v.v.ế ế ấ
Có nh ng chi ti t, n u đ ý th y chúng còn ph i nh n thêm ch c năng th ba n a: ch iữ ế ế ể ấ ả ậ ứ ứ ữ ử
x chính sách vô lí c a th c dân b ng l i di n đt bâng qu mà bóng gió, có th hi uỏ ủ ự ằ ố ễ ạ ơ ể ể
thành hai nghĩa. Đây là ch tinh quái c a nhà trào phúng. Ch ng h n nh l i ch i đngỗ ủ ẳ ạ ư ờ ử ổ
c a ông lí: " m g n ch t cũng ph i đi. L nh quan nh th . Ai cũng l y c m y u màủ Ố ầ ế ả ệ ư ế ấ ớ ố ế
không đi, thì ng i ta đá bóng cho chó xem à?", "H đa nào láo, c đánh s c ti t chúngườ ễ ứ ứ ặ ế
nó ra, t i v ông ch u. M b chúng nó! Vi c quan th này có ch t cha ng i ta không !",ộ ạ ị ẹ ố ệ ế ế ườ
v.v.
V ngôn ng và gi ng đi u tr n thu t thì tác gi ch y u dùng l i gi u nh i. Nghĩa làề ữ ọ ệ ầ ậ ả ủ ế ố ễ ạ
dùng gi ng b t ch c đ châm bi m.M đu là gi u nh i gi ng văn hành chính trong tọ ắ ướ ể ế ở ầ ễ ạ ọ ờ
trát c a quan huy n "s c" cho h ng lí xã Ngũ V ng "tuân c ": "ph i thân d n đ m tủ ệ ứ ươ ọ ứ ả ẫ ủ ộ
trăm ng i, đúng 12 gi tr a đn xem, không đc khi m di n", "Vi c này tuy là vi cườ ờ ư ế ượ ế ệ ệ ệ
th d c, nh ng các th y không đc coi th ng, n u không tuân l nh s b c u". Ti p đóể ụ ư ầ ượ ườ ế ệ ẽ ị ữ ế
là gi u nh i gi ng sách nhi u và n t n c a lí tr ng đi v i nh ng ng i dân vô phúcễ ạ ọ ễ ạ ộ ủ ưở ố ớ ữ ườ
có trong danh sách ph i đi xem đá bóng; và gi ng l y l c, van xin ho c nài n , n nh b c aả ọ ạ ụ ặ ỉ ị ợ ủ
nh ng anh M ch, bác Phô gái hay bà c phó Bính v i ông lí đã d n trên,...ữ ị ụ ớ ẫ ở