
B
Ộ
G
IÁ
O
DỤC VÀ ĐÀ
O
T
Ạ
O
B
Ộ VĂN
H
ÓA,
T
H
Ể
T
H
A
O
VÀ DU
L
ỊC
H
VIỆN VĂN HÓA, NGHỆ
THU
Ậ
T, TH
Ể THAO VÀ DU LỊCH VIỆT NAM
Nguyễn Minh Kiên
NGH
Ệ
THU
ẬT TRANG TRÍ
NHÀ THỜ CHÍNH TÒA PHÁT DIỆ
M
Ngành: Lý luận và lịch sử
m
ỹ
thu
ậ
t
Mã ngành
: 9210101
TÓM TẮ
T LU
ẬN ÁN TIẾN SĨ
LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ MỸ THUẬ
T
Hà Nộ
i - n
ăm 2025

Công trình được hoàn thành tạ
i:
Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam
B
ộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Ngườ
i h
ướng dẫn khoa học : PGS. TS. Nguyễn Văn Cương
Ph
ản biện 1:
Ph
ản biện 2:
Ph
ản biện 3:
L
uận án sẽ đượ
c
bảo vệ
t
rướ
c
Hộ
i
đồng đánh g
i
á
l
uận án
c
ấp V
i
ện họp
t
ạ
i
Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam
Số 32 phố Hào Nam, phường Ô Chợ Dừ
a, qu
ận Đống Đa, Tp.Hà Nộ
i
Vào lúc giờ ngày tháng nă
m 2025
Có thể tìm hiểu luận án tạ
i th
ư
vi
ện:
- Thư
vi
ện Quố
c gia Vi
ệ
t Nam;
- Thư
vi
ệ
n Vi
ện Văn hóa, Nghệ thuậ
t, Th
ể thao và Du lị
ch Vi
ệ
t Nam.

1
M
Ở ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài
Trong
dòng
ch
ảy
l
ị
ch
sử nghệ
thu
ậ
t
Việ
t
Nam,
các
công
trình
ki
ến
trúc
tôn
giáo
luôn
gi
ữ vị
trí
đặ
c
bi
ệ
t,
không
ch
ỉ
là
bi
ểu
t
ượng
tín
ngưỡng
mà
còn
là
nơ
i
hộ
i
t
ụ
những
giá
tr
ị
nghệ
thu
ậ
t
đặ
c
sắ
c
c
ủ
a
t
ừng
th
ờ
i
kỳ.
Trong
số đó,
n
hà
th
ờ
chính
tòa
Phát
Diệ
m
(NTCTPD)
t
ọ
a
l
ạ
c
t
ạ
i
xã
Phát
Diệ
m
,
t
ỉnh
Ninh
Bình
,
là
di
tích
ki
ến
trúc
và
nghệ
thu
ậ
t
mang
dấu ấn đậ
m
nét
sự
giao
thoa
văn
hóa
gi
ữ
a
Phương Đông
và
Phương
Tây
.
NTCTPD
là
công
trình
đặ
c
sắ
c
về nghệ
thu
ậ
t
trang
trí
(NTTT),
đạ
i di
ệ
n cho th
ờ
i k
ỳ
l
ịch sử đầ
y bi
ến động.
NTCTPD
đượ
c
linh
m
ụ
c
Tr
ần
L
ụ
c
(còn
gọ
i
là
C
ụ
Sáu)
xây
dựng
vào
cu
ố
i
th
ế kỷ
XIX,
công
trình
là
minh
ch
ứng
cho
quá
trình
bản đị
a
hóa
ki
ến
trúc
Công
giáo
trong
không
gian
văn
hóa
truy
ền
th
ống.
NTTT
không
đơn
thu
ần
là
sự
sao
chép
các
mô
típ
trang
trí
Phương
Tây
mà
là
m
ộ
t
quá
trình
ti
ếp
thu
có
ch
ọn
l
ọ
c,
kế
t
hợp
hài
hòa
gi
ữ
a
các
yếu
t
ố
như
ch
ạ
m
khắ
c
gỗ, đá,
các
họ
a
ti
ế
t
hoa
văn
truy
ền
th
ống Việ
t
Nam
như
rồng
,
phượng,
sen,
tùng,
cúc,
trúc,
mai
,
v.v.
song
t
ồn vớ
i
bi
ểu
t
ượng
c
ủa Công giáo như thánh giá, thiên thần, v.v.
K
h
á
c
v
ớ
i
h
ầ
u
h
ế
t
c
á
c
k
i
ế
n
t
r
ú
c
n
h
à
t
h
ờ
đ
ặ
c
t
r
ư
n
g
p
h
o
n
g
c
á
c
h
G
o
t
h
i
q
u
e
,
B
a
r
o
q
u
e
,
R
o
m
a
n
e
s
q
u
e
,
N
T
C
T
P
D
x
â
y
d
ự
n
g
h
o
à
n
t
o
à
n
b
ằ
n
g
v
ậ
t
l
i
ệ
u
v
à
k
ỹ
t
h
u
ậ
t
t
r
u
y
ề
n
t
h
ố
n
g
V
i
ệ
t
N
a
m
n
h
ư
g
ỗ
,
đ
ấ
t
n
u
n
g
,
m
a
n
g
đ
ậ
m
d
ấ
u
ấ
n
đ
ì
n
h
,
c
h
ù
a
t
r
u
y
ề
n
t
h
ố
n
g
v
ớ
i
c
á
c
h
ọ
a
t
i
ế
t
r
ồ
n
g
,
p
h
ư
ợ
n
g
,
h
o
a
s
e
n
,
v
.
v
.
đ
ư
ờ
n
g
n
é
t
c
h
ạ
m
k
h
ắ
c
t
i
n
h
x
ả
o
.
S
ự
k
ế
t
h
ợ
p
t
à
i
t
ì
n
h
g
i
ữ
a
y
ế
u
t
ố
t
r
a
n
g
t
r
í
P
h
ư
ơ
n
g
T
â
y
v
ớ
i
n
é
t
đ
ặ
c
t
r
ư
n
g
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
P
h
ư
ơ
n
g
Đ
ô
n
g
t
ạ
o
n
ê
n
t
ổ
n
g
t
h
ể
h
à
i
h
ò
a
,
đ
ộ
c
đ
á
o
,
l
à
d
i
s
ả
n
v
ă
n
h
ó
a
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
m
a
n
g
t
í
n
h
b
i
ể
u
t
ư
ợ
n
g
,
k
h
ô
n
g
c
h
ỉ
đ
ố
i
v
ớ
i
c
ộ
n
g
đ
ồ
n
g
C
ô
n
g
g
i
á
o
m
à
c
ò
n
đ
ố
i
v
ớ
i
d
i
s
ả
n
k
i
ế
n
t
r
ú
c
V
i
ệ
t
N
a
m
.
Đ
ồ
á
n
t
r
a
n
g
t
r
í
,
h
o
a
v
ă
n
t
r
a
n
g
t
r
í
t
i
ế
p
b
i
ế
n
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
t
r
u
y
ề
n
t
h
ố
n
g
t
h
ể
h
i
ệ
n
n
ộ
i
d
u
n
g
đ
ặ
c
t
r
ư
n
g
c
ủ
a
v
ă
n
h
ó
a
C
ô
n
g
g
i
á
o
t
ạ
o
n
ê
n
l
o
ạ
i
h
ì
n
h
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
p
h
á
i
s
i
n
h
đ
a
t
ầ
n
g
ý
n
g
h
ĩ
a
.
S
ự
k
h
á
c
b
i
ệ
t
t
ư
ở
n
g
c
h
ừ
n
g
k
h
ô
n
g
t
h
ể
h
ò
a
đ
ồ
n
g
v
ề
t
í
n
n
g
ư
ỡ
n
g
,
v
ă
n
h
ó
a
v
à
k
ỹ
t
h
u
ậ
t
x
â
y

2
d
ự
n
g
l
ạ
i
h
ộ
i
t
ụ
k
ỳ
d
i
ệ
u
t
ạ
i
N
T
C
T
P
D
.
M
ặ
c
d
ù
v
ậ
y
,
c
á
c
n
g
h
i
ê
n
c
ứ
u
c
h
u
y
ê
n
s
â
u
v
ề
N
T
T
T
N
T
C
T
P
D
k
h
á
í
t
,
c
h
ủ
y
ế
u
t
ậ
p
t
r
u
n
g
v
à
o
l
ĩ
n
h
v
ự
c
k
i
ế
n
t
r
ú
c
h
o
ặ
c
l
ị
c
h
s
ử
,
c
h
ư
a
c
ó
n
h
i
ề
u
t
à
i
l
i
ệ
u
g
i
ả
i
t
h
í
c
h
ý
n
g
h
ĩ
a
h
i
ệ
n
t
ư
ợ
n
g
v
ă
n
h
ó
a
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
đ
ộ
c
đ
á
o
.
V
ì
v
ậ
y
,
n
g
h
i
ê
n
c
ứ
u
N
T
T
T
t
ạ
i
N
T
C
T
P
D
s
ẽ
g
ó
p
p
h
ầ
n
b
ổ
s
u
n
g
v
à
o
k
h
o
ả
n
g
t
r
ố
n
g
t
r
o
n
g
n
g
h
i
ê
n
c
ứ
u
m
ỹ
t
h
u
ậ
t
V
i
ệ
t
N
a
m
.
T
ừ
c
ơ sở
lý
lu
ận
và
th
ự
c
ti
ễn
trên,
nghiên
c
ứu
sinh
(NCS)
l
ự
a
ch
ọn đề
tài
Ngh
ệ
thu
ậ
t
trang
trí
nhà
th
ờ
C
hính
tòa
Phát
Diệm
,
khẳng
định đặ
c
tr
ưng
và
giá
tr
ị nghệ
thu
ậ
t
NTTT
NTCTPD.
Nghiên
c
ứu về
NTCTPD
sẽ
làm
rõ
hơn những
bi
ến đổ
i
m
ạnh
m
ẽ văn
hóa
Việ
t
Nam
thông
qua
hình
th
ứ
c
bi
ểu
hi
ện nghệ
thu
ậ
t,
ti
ếp
c
ận dướ
i
góc
nhìn
NTTT.
Trong
bố
i
c
ảnh
toàn
c
ầu
hóa
và
hi
ện đạ
i
hóa,
bảo
t
ồn
và
phát
huy giá trị
di s
ản văn hóa truyề
n th
ống càng trở nên cấ
p thi
ế
t.
2. M
ụ
c
đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mụ
c
đích nghiên cứu
Phân
t
í
c
h
và
hệ
t
hống
hó
a
c
á
c
yếu
t
ố
t
rong
N
TTT
N
T
C
T
PD,
b
a
o
gồ
m
phù
đ
i
êu,
ho
a
văn,
c
hấ
t
li
ệu
và
kỹ
t
huậ
t
t
h
i
c
ông,
l
à
m
rõ
đặ
c
t
rưng
N
TTT
t
rong
bố
i
c
ảnh
g
i
a
o
l
ưu
ti
ếp b
i
ến văn
hó
a
g
i
ữ
a
Phương Đông
và
Phương
T
ây
t
ạ
i
N
T
C
T
PD.
Đánh
g
i
á
g
i
á
t
rị
văn
hó
a
và
l
ị
c
h
sử
m
ỹ
t
huậ
t
c
ủ
a
N
TTT
N
T
C
T
PD,
t
ừ
đó
góp
phần
bảo
t
ồn,
phá
t
huy
d
i
sản
m
ỹ
t
huậ
t
dân
t
ộ
c
t
rong
bố
i
c
ảnh đương đạ
i
.
2.2. Nhiệ
m v
ụ nghiên cứu
Lu
ận
án
phân
tích,
đánh
giá
t
ổng
quan
tình
hình
nghiên
c
ứu,
c
ơ sở
lý
lu
ận,
khái
quát
sự
tác
động
c
ủ
a
yếu
t
ố văn
hóa,
l
ị
ch
sử,
tôn
giáo,
nghệ
thu
ậ
t
liên
quan
t
ớ
i
đề
tài,
hình
th
ứ
c
và
đồ
án
trang
trí
t
ạ
i
NTCTPD,
n
g
h
i
ê
n
c
ứ
u
n
ộ
i
d
u
n
g
v
à
h
ì
n
h
t
h
ứ
c
c
ủ
a
N
T
T
T
t
h
ô
n
g
q
u
a
đ
ồ
á
n
t
r
a
n
g
t
r
í
,
n
g
ô
n
n
g
ữ
,
t
h
ủ
p
h
á
p
t
ạ
o
h
ì
n
h
v
à
c
h
ấ
t
l
i
ệ
u
t
r
a
n
g
t
r
í
,
l
à
m
r
õ
đ
ặ
c
t
r
ư
n
g
g
i
a
o
l
ư
u
t
i
ế
p
b
i
ế
n
v
ă
n
h
ó
a
t
h
ô
n
g
q
u
a
p
h
ư
ơ
n
g
p
h
á
p
n
g
h
i
ê
n
c
ứ
u
k
h
ả
o
s
á
t
v
à
đ
i
ề
n
d
ã
.
3. Đố
i t
ượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đố
i t
ượng nghiên cứu

3
Đ
ố
i
t
ư
ợ
n
g
n
g
h
i
ê
n
c
ứ
u
c
ủ
a
l
u
ậ
n
á
n
l
à
N
T
T
T
N
T
C
T
P
D
t
h
ô
n
g
q
u
a
c
á
c
đ
ồ
á
n
t
r
a
n
g
t
r
í
,
n
g
ô
n
n
g
ữ
,
t
h
ủ
p
h
á
p
t
ạ
o
h
ì
n
h
,
c
h
ấ
t
l
i
ệ
u
t
r
a
n
g
t
r
í
.
L
u
ậ
n
á
n
t
ậ
p
t
r
u
n
g
n
g
h
i
ê
n
c
ứ
u
v
à
l
à
m
r
õ
b
i
ể
u
h
i
ệ
n
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
,
k
i
ể
u
t
h
ứ
c
b
i
ể
u
đ
ạ
t
v
à
đ
ề
t
à
i
t
r
a
n
g
t
r
í
t
ạ
i
N
T
C
T
P
D
.
N
g
o
à
i
r
a
,
l
u
ậ
n
á
n
l
à
m
r
õ
đ
ặ
c
t
r
ư
n
g
t
i
ế
p
b
i
ế
n
v
ă
n
h
ó
a
t
á
c
đ
ộ
n
g
t
ớ
i
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
t
r
a
n
g
t
r
í
,
s
ự
k
ế
t
t
h
ừ
a
v
à
c
á
c
h
t
â
n
t
ừ
n
g
h
ệ
t
h
u
ậ
t
t
r
u
y
ề
n
t
h
ố
n
g
t
ạ
o
n
ê
n
đ
ặ
c
t
r
ư
n
g
N
T
T
T
N
T
C
T
P
D
.
3.2. Ph
ạm vi nghiên cứu
P
hạm
v
i
t
hờ
i
g
i
an:
Ngh
i
ên
c
ứu
c
hủ
yếu
t
ập
t
rung
vào
g
i
a
i
đoạn
t
ừ
kh
i
xây
dựng
nă
m
1875
đến
nă
m
1898,
kế
t
hợp
khảo
sá
t
h
i
ện
t
rạng
bảo
t
ồn
và
t
h
a
y
đổ
i
t
ính đến
t
hờ
i
đ
i
ể
m
30
/
6
/
2025.
P
hạm
v
i
k
hông
g
i
an:
phạ
m
v
i
ngh
i
ên
c
ứu
l
à
N
T
C
T
PD
t
ạ
i
xã
Phá
t
D
i
ệ
m
,
t
ỉnh
N
i
nh
B
ình,
t
rong
đó
t
ập
t
rung
ngh
i
ên
c
ứu
nghệ
t
huậ
t
t
r
a
ng
t
rí
t
ạ
i
Phương đình, nhà
t
hờ
c
hính và nhà nguyện Kính
T
rá
i
T
i
m
Đứ
c
Mẹ.
Ph
ạm
vi
đố
i
t
ượng: đố
i
t
ượng
nghiên
c
ứu
là
hình
th
ứ
c
trang
trí
t
ạ
i
nhà
nguyện
Kính
Trái
Tim
Đứ
c
Mẹ,
nhà
th
ờ
chính
và
Phương đình.
Đây
là
ba
công
trình
th
ể
hi
ện
rõ
tính
hệ
th
ống
trong
hình
th
ứ
c
NTTT
t
ừ
th
ờ
i
đ
i
ểm xây dự
ng t
ớ
i th
ờ
i
đ
i
ể
m k
ết thúc.
4. Câu hỏ
i va
gia
thuyêt nghiên cưu
Để
gi
ả
i
quyế
t
các
vấn đề, nộ
i
dung
nghiên
c
ứu
c
ủ
a
lu
ận
án,
NCS
đưa ra ba câu hỏi cùng ba giả
thuy
ế
t nh
ư
sau:
4.1. Câu hoi nghiên cưu
C
âu hỏ
i
1: Yếu
t
ố
l
ị
c
h sử ảnh hưởng
t
ớ
i
N
TTT
N
T
C
T
PD như
t
hế nào
?
C
â
u
h
ỏ
i
2
:
B
i
ể
u
h
i
ệ
n
n
ộ
i
d
u
n
g
v
à
h
ì
n
h
t
h
ứ
c
N
T
T
T
N
T
C
T
P
D
t
h
ô
n
g
q
u
a
c
á
c
y
ế
u
t
ố
v
ề
đ
ề
t
à
i
,
đ
ồ
á
n
t
r
a
n
g
t
r
í
,
t
h
ủ
p
h
á
p
v
à
n
g
ô
n
n
g
ữ
t
ạ
o
h
ì
n
h
,
c
h
ấ
t
l
i
ệ
u
t
r
a
n
g
t
r
í
n
h
ư
t
h
ế
n
à
o
?
Câu
hỏ
i
3:
Đặ
c
tr
ưng
và
giá
tr
ị
NTTT
NTCTPD
đượ
c
bi
ểu
hi
ện
như
th
ế
nào
so
vớ
i
NTTT
truy
ền
th
ống
và
NTTT
nhà
th
ờ
Công
giáo
t
ạ
i Vi
ệ
t Nam?
4.2. Giả
thuy
ết nghiên cứu
Giả
thuy
ế
t
1:
Yếu
t
ố
l
ị
ch
sử
c
ủ
a
Việ
t
Nam
giai
đoạn
t
ừ
th
ế
kỷ
XIX
đến
th
ế
kỷ
XX
có
ảnh
hưởng
quan
tr
ọng
t
ớ
i
sự
hình
thành
và
phát
tri
ển
c
ủ
a khuynh h
ướ
ng NTTT NTCTPD.

