intTypePromotion=1

Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Sự chuyển đổi diễn ngôn lý luận, phê bình văn học Việt Nam từ thời kỳ đổi mới đến nay

Chia sẻ: Yumimi Yumimi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:27

0
60
lượt xem
2
download

Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Sự chuyển đổi diễn ngôn lý luận, phê bình văn học Việt Nam từ thời kỳ đổi mới đến nay

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục đích của luận án là tìm hiểu quy luật vận động của diễn ngôn lý luận, phê bình văn học Việt Nam. Từ đó thấy được tác động của diễn ngôn lý luận phê bình, văn học đến thực tiễn nghiên cứu văn học từ thời kỳ đổi mới đến nay. Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Sự chuyển đổi diễn ngôn lý luận, phê bình văn học Việt Nam từ thời kỳ đổi mới đến nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO<br /> TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI<br /> <br /> Trần Thị Ngọc Anh<br /> <br /> SỰ CHUYỂN ĐỔI DIỄN NGÔN<br /> LÝ LUẬN, PHÊ BÌNH VĂN HỌC VIỆT NAM<br /> TỪ THỜI KỲ ĐỔI MỚI ĐẾN NAY<br /> <br /> Chuyên ngành : Lý luận văn học<br /> Mã số<br /> <br /> : 62.22.01.20<br /> <br /> TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN<br /> <br /> HÀ NỘI, 2015<br /> <br /> Công trình đƣợc hoàn thành tại:<br /> TRƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nôi<br /> <br /> Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Đình Sử<br /> <br /> Phản biện 1: PGS.TS Trịnh Bá Đĩnh<br /> Phản biện 2 PGS.TS Lí Hoài Thu<br /> Phản biện 3: PGS.TS Đào Thủy Nguyên<br /> <br /> Luận án sẽ đƣợc bảo vệ trƣớc Hội đồng chấm luận án cấp Trƣờng họp tại:<br /> Vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm<br /> <br /> Có thể tìm hiểu luận án tại:<br /> - Thƣ viện Quốc gia Việt Nam<br /> - Thƣ viện Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội<br /> :<br /> <br /> 1<br /> MỞ ĐẦU<br /> 1. Lí do chọn đề tài<br /> 1.1. Lý luận, phê bình văn học từ thời kỳ đổi mới đến nay là một đề tài<br /> lớn nhận được nhiều sự quan tâm của giới nghiên cứu văn học. Các công trình<br /> đã được thực hiện dường như có chung một quy luật, chủ yếu bàn về lý luận,<br /> phê bình văn học từ góc độ nhận thức luận. Đó là sự phân tích và chỉ ra những<br /> giới hạn đúng – sai, rộng – hẹp, mới – cũ, thành tựu – hạn chế ... trong lý luận,<br /> phê bình văn học mà bỏ qua vai trò trung gian của ngôn ngữ trong nhận thức<br /> khoa học văn học. Đây là một cách nhìn cần được bổ sung. Bởi vì, ngoài việc<br /> mang các tính chất, quy luật khoa học một cách thuần túy, lý luận, phê bình văn<br /> học cũng là một hệ thống ký hiệu về văn học được biểu hiện qua ngôn ngữ. Mọi<br /> sự chuyển đổi, cách tân lý luận, phê bình văn học đều thể hiện qua sự thay đổi<br /> bộ mặt ngôn ngữ của nó. Lý luận, phê bình văn học vì vậy, có thể xem như là<br /> một không gian ngôn ngữ đặc thù. Tư cách ngôn ngữ ấy của lý luận, phê bình<br /> văn học lại không chịu sự quy định của các đặc điểm ngữ âm, từ vựng, ngữ<br /> pháp một cách thuần túy mà chịu sự quy định của mối quan hệ tương tác giữa<br /> các cơ chế tâm lý, chính trị, xã hội và hệ hình tri thức chủ lưu. Điều này tất yếu<br /> đòi hỏi một cách thức tiếp cận khác về lý luận, phê bình văn học.<br /> 1.2. Sự xuất hiện của lý thuyết “diễn ngôn” về căn bản đã làm thay đổi<br /> quan niệm, cách tiếp cận, cách nghiên cứu về ngôn ngữ và các vấn đề xã hội<br /> trong đó có văn học nghệ thuật. Trước khi thuật ngữ này trở nên thông dụng,<br /> người ta vẫn quan niệm “ngôn ngữ là cái vỏ vật chất của tư duy”. Nhưng trên<br /> thực tế, ngôn ngữ không chỉ tồn tại như một công cụ, kí hiệu để phản ánh mà nó<br /> còn chính là nội dung được biểu đạt. Một phát ngôn được hình thành không chỉ<br /> phụ thuộc vào quy tắc tạo nghĩa của ngôn ngữ mà còn phụ thuộc vào cơ chế<br /> phát sinh của nội dung cụ thể. Cơ chế đó ràng buộc, quy định các phát ngôn của<br /> cá nhân trong các điều kiện xã hội lịch sử cụ thể được nói gì, không được nói gì<br /> và nên nói như thế nào hay dựa vào đâu để nói. Do đó diễn ngôn còn được hiểu<br /> là “hoạt động diễn đạt bằng lời nói biểu nghĩa được hiểu như tổng thể của quá<br /> trình và kết quả, nó có bình diện ngôn ngữ học thuần tuý và cả những bình diện<br /> ngoài ngôn ngữ học”.<br /> 1.3 Nghiên cứu lý luận phê bình văn học từ thời kì đổi mới đến nay ở góc<br /> độ diễn ngôn là hướng đi quan tâm đến không gian ngôn ngữ chứa đựng những<br /> quan điểm về học thuật, quan tâm đến sự sinh sôi, nảy nở của các hệ thuật ngữ<br /> chính trong lý luận, phê bình văn học cũng như toàn bộ nền văn học. Lý thuyết<br /> diễn ngôn sẽ cho phép nghiên cứu lí luận, phê bình văn học như một phương<br /> tiện giao tiếp có chức năng truyền đạt, lưu giữ và sáng tạo thông tin của cá nhân<br /> cũng như xã hội. Từ góc độ tiếp cận này, người nghiên cứu có thể nhận ra chân<br /> lí khoa học không chỉ phụ thuộc vào đối tượng khách quan mà còn phụ thuộc<br /> vào chủ thể nhận thức. Nó không chỉ là hình ảnh hiện thực mà còn là sự đồng<br /> thuận liên chủ thể trong hoạt động giao tiếp. Cũng từ góc độ tiếp cận này, lịch<br /> <br /> 2<br /> sử khoa học nói chung, lịch sử lí luận và phê bình văn học nói riêng, sẽ hiện lên<br /> như một tiến trình có sự bứt phá, nhưng cũng có những bước đứt gẫy, mâu<br /> thuẫn, tiếp biến vô cùng phức tạp.<br /> 1.4. Cho đến nay, việc vận dụng lý thuyết diễn ngôn trong nghiên cứu văn<br /> học trên thế giới cũng như ở Việt Nam vẫn còn non trẻ và có nhiều bất đồng.<br /> Tuy nhiên, chúng tôi mong rằng, kết quả của luận án sẽ tiếp tục khẳng định<br /> hướng tiếp cận các vấn đề của văn học nói chung và lý luận, phê bình văn học<br /> Việt Nam thời kỳ đổi mới nói riêng từ góc nhìn diễn ngôn là khả thi, hiệu quả.<br /> 2. Đối tƣợng, phạm vi ngiên cứu<br /> 2.1. Đối tƣợng nghiên cứu<br /> Đối tượng nghiên cứu của luận án là sự chuyển đổi diễn ngôn lý luận phê bình<br /> văn học Việt Nam từ thời kì đổi mới đến nay.<br /> 2.2. Phạm vi nghiên cứu<br /> Với đối tượng nghiên cứu như trên, luận án xác định phạm vi nghiên cứu<br /> là: các công trình lý luận, phê bình văn học Việt Nam thời kì trước và sau đổi<br /> mới dưới góc nhìn diễn ngôn. Thời gian đổi mới được chúng tôi xác định bắt<br /> đầu từ 1986 đến nay theo dấu mốc Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI<br /> (1986) – Đại hội của kỷ nguyên đổi mới và hội nhập toàn cầu.<br /> Tuy nhiên, do số lượng các công trình lý luận, phê bình văn học trước và<br /> sau đổi mới rất lớn nên chúng tôi tập trung chủ yếu vào các công trình nghiên<br /> cứu đã được công nhận, đánh giá cao và có ý nghĩa đối với việc tạo ra sự thay<br /> đổi diễn ngôn lý luận, phê bình văn học như: các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết<br /> của Đảng về văn hóa, văn học, giáo trình lý luận văn học, giáo trình văn học<br /> phương Tây, giáo trình văn học Việt Nam, các tập bài giảng về văn học, văn<br /> hóa của Trường Chính trị trước, một số chuyên luận văn học trước và sau đổi<br /> mới; các bài lý luận, phê bình văn học trên các tạp chí như: Tạp chí Cộng sản –<br /> với tư cách là cơ quan ngôn luận của Đảng cộng sản Việt Nam – nơi tập trung<br /> quyền lực chính trị xã hội mạnh nhất với diện phổ biến rộng nhất và tạp chí<br /> Nghiên cứu văn học – vốn được coi là không gian học thuật uy tín của lý luận,<br /> phê bình văn học trước và sau đổi mới. Các nghiên cứu lý luận, phê bình văn<br /> học trên báo Văn nghệ, Tạp chí Khoa học cũng được chúng tôi sử dụng phối kết<br /> hợp trong quá trình triển khai các vấn đề quan trọng của luận án.<br /> 3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án<br /> 3.1 Mục đích của luận án là tìm hiểu quy luật vận động của diễn ngôn lý<br /> luận, phê bình văn học Việt Nam. Từ đó thấy được tác động của diễn ngôn lý luận<br /> phê bình, văn học đến thực tiễn nghiên cứu văn học từ thời kỳ đổi mới đến nay.<br /> 3.2 Nhiệm vụ của luận án là mô tả, tổng kết vấn đề chuyển đổi diễn ngôn<br /> lý luận phê bình văn học thời kì đổi mới như một hệ quả tất yếu nhưng cũng là<br /> một quá trình chưa hoàn thành, chưa kết thúc và vẫn đang tiếp diễn.<br /> 4. Phƣơng pháp nghiên cứu<br /> Thực hiện luận án, chúng tôi sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu:<br /> <br /> 3<br /> - Phương pháp xã hội học lịch sử: Nghiên cứu sự chuyển đổi diễn ngôn lý<br /> luận, phê bình văn học là nghiên cứu tiến trình của diễn ngôn lý luận, phê bình<br /> văn học theo dòng lịch sử. Vì thế, sử dụng phương pháp xã hội học lịch sử sẽ<br /> giúp chúng tôi nghiên cứu, chỉ rõ những tác động của bối cảnh lịch sử đến sự<br /> chuyển đổi diễn ngôn lý luận, phê bình văn học.<br /> - Phương pháp nghiên cứu liên ngành. Đây là phương pháp quan trọng<br /> đối với chúng tôi khi tiến hành nghiên cứu đề tài này. Vì bản thân việc phân<br /> tích diễn ngôn luôn phải tính đến bản chất liên ngành, liên văn bản, liên chủ thể.<br /> - Phương pháp tiếp cận hệ thống: Việc nghiên cứu sự chuyển đổi diễn<br /> ngôn lý luận, phê bình văn học cần được nghiên cứu theo quan điểm hệ thống<br /> để đảm bảo tính lôgic và biện chứng của quá trình chuyển biến diễn ngôn trước<br /> và sau đổi mới.<br /> - Phương pháp loại hình: Phương pháp này được chúng tôi sử dụng trong<br /> quá trình mô hình hóa các kiểu cấu trúc diễn ngôn lý luận, phê bình văn học trước<br /> và sau đổi mới.<br /> - Phương pháp miêu tả: Phương pháp này giúp chúng tôi có thể mô tả một<br /> cách cụ thể thực tiễn lý luận, phê bình văn học thời kỳ đổi mới dưới ảnh hưởng<br /> của chiến lược và trật tự diễn ngôn.<br /> Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi cũng sử dụng phối kết<br /> hợp các thao tác trong nghiên cứu văn học nói chung và lý luận, phê bình nói<br /> riêng như: phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, đối lập ...<br /> 5. Đóng góp của luận án<br /> - Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống về lý<br /> luận, phê bình văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới như một hình thức diễn ngôn.<br /> - Từ góc độ diễn ngôn, luận án sẽ làm rõ thực tiễn lý luận, phê bình văn<br /> học Việt Nam thời kì đổi mới thông qua vai trò của hệ thống quyền lực trong xã<br /> hội và sự chuyển đổi của khung tri thức biểu hiện qua: các quan niệm văn học,<br /> hệ thuật ngữ chủ đạo, các con đường vận dụng lý luận, phê bình đối với nghiên<br /> cứu văn học. Từ đó luận án chỉ ra quy luật vận động, chuyển đổi diễn ngôn lý<br /> luận, phê bình văn học Việt Nam đương đại.<br /> - Luận án cũng góp phần chỉ ra những khả năng và thách thức trong sự<br /> phát triển của diễn ngôn lý luận, phê bình văn học cũng như nền lý luận, phê<br /> bình văn học Việt Nam trong tương lai.<br /> 6. Cấu trúc luận án<br /> Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Thư mục tham khảo, Các công trình khoa<br /> học đã công bố có liên quan đến luận án, Nội dung của luận án gồm 4 chương:<br /> Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu<br /> Chương 2: Lý luận, phê bình văn học như một hình thức diễn ngôn<br /> Chương 3: Diễn ngôn lý luận, phê bình văn học thời kỳ đổi mới từ<br /> nguyên tắc đối lập đến hội nhập đa phương<br /> Chương 4: Diễn ngôn lý luận, phê bình văn học thời kỳ đổi mới từ<br /> nguyên tắc chính trị sang học thuật<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2