Ph n 1: T ng quan v ti n l ng và các kho nầ ổ ề ề ươ ả
trích theo l ngươ
I/ B n ch t và n i dung kinh t c a ti n l ngả ấ ộ ế ủ ề ươ
1. B n ch t c a ti n l ngả ấ ủ ề ươ
Theo Mác, lao đ ng c a con ng i là m t trong ba y u t quan tr ngộ ủ ườ ộ ế ố ọ
quy t đ nh s t n t i c a quá trình s n xu t. Lao đ ng gi vai trò quan tr ngế ị ự ồ ạ ủ ả ấ ộ ữ ọ
trong vi c tái t o và t o ra c a c i v t ch t và tinh th n cho xã h i. Ông choệ ạ ạ ủ ả ậ ấ ầ ộ
r ng: Ti n l ng là bi u hi n b ng ti n c a giá tr s c lao đ ng.ằ ề ươ ể ệ ằ ề ủ ị ứ ộ
Theo quan đi m c a các nhà kinh t h c hi n đ i: Ti n l ng là giá cể ủ ế ọ ệ ạ ề ươ ả
c a s c lao đ ng, đ c xác đ nh b i quan h cung c u trên th tr ng laoủ ứ ộ ượ ị ở ệ ầ ị ườ
đ ng.ộ
Tr c Đ i h i Đ ng l n th VI, quan ni m ti n l ng là m t ph n c aướ ạ ộ ả ầ ứ ệ ề ươ ộ ầ ủ
thu nh p qu c dân, đ c Nhà n c phân ph i m t cách có t ch c, có kậ ố ượ ướ ố ộ ổ ứ ế
ho ch cho ng i lao đ ng căn c vào s l ng ng i lao đ ng và ch t l ngạ ườ ộ ứ ố ượ ườ ộ ấ ượ
lao đ ng. Đi u đó có nghĩa là ti n l ng ch u s tác đ ng c a quy lu t cânộ ề ề ươ ị ự ộ ủ ậ
đ i, có k ho ch và ch u s chi ph i c a Nhà n c. Ti n l ng c a ng iố ế ạ ị ự ố ủ ướ ề ươ ủ ườ
lao đ ng ph thu c vào k t qu lao đ ng c a toàn đ n v ch không phộ ụ ộ ế ả ộ ủ ơ ị ứ ụ
thu c vào năng su t c a t ng ng i.ộ ấ ủ ừ ườ
Khi chuy n sang n n kinh t th tr ng thì quan ni m v ti n l ng trongể ề ế ị ườ ề ề ề ươ
th i kì này là s l ng ti n t mà ng i s d ng lao đ ng ph i tr choờ ố ượ ề ệ ườ ử ụ ộ ả ả
ng i lao đ ng đ hoàn thanh công vi c. V i quan ni m này thì b n ch t c aườ ộ ể ệ ớ ệ ả ấ ủ
ti n l ng chính là giá c c a s c lao đ ng đ c hình thành trên c s giá trề ươ ả ủ ứ ộ ượ ơ ở ị
s c lao đ ng thông qua s th a thu n gi a ng i có s c lao đ ng và ng i sứ ộ ự ỏ ậ ữ ườ ứ ộ ườ ử
d ng lao đ ng.ụ ộ
Theo khái ni m t ng quát nh t thì “Ti n l ng là bi u hi n b ng ti n c aệ ổ ấ ề ươ ể ệ ằ ề ủ
hao phí lao đ ng s ng c n thi t mà doanh nghi p tr cho ng i lao đ ng theoộ ố ầ ế ệ ả ườ ộ
th i gian, kooois l ng công vi c và ch t l ng lao đ ng mà ng i lao đ ngờ ượ ệ ấ ượ ộ ườ ộ
đã c ng hi n cho doanh nghi p”.ố ế ệ
Nh v y, ti n l ng là s ti n mà ng i s d ng lao đ ng ph i tr choư ậ ề ươ ố ề ườ ử ụ ộ ả ả
ng i lao đ ng trên c s s l ng, ch t l ng c a s c lao đ ng mà h bườ ộ ơ ở ố ượ ấ ượ ủ ứ ộ ọ ỏ
ra. Hi u rõ b n ch t c a ti n l ng là c s đ Nhà n c ho ch đ nh chínhể ả ấ ủ ề ươ ơ ở ể ướ ạ ị
sách Ti n l ng thích h p, giúp doanh nghi p có l a ch n ph ng th cề ươ ợ ệ ự ọ ươ ứ
l ng phù h p v i đ c đi m s n xu t kinh doanh c a mình.ươ ợ ớ ặ ể ả ấ ủ
Nhìn chung, khái ni m ti n l ng có tính ch t khái quát h n và cùng v iệ ề ươ ấ ơ ớ
nó là m t lo t các khái ni m khác nh : ti n l ng danh nghĩa, ti n l ngộ ạ ệ ư ề ươ ề ươ
th c t và ti n l ng t i thi u, ti n l ng c b n.ự ế ề ươ ố ể ề ươ ơ ả
Ti n l ng danh nghĩaề ươ : là khái ni m ch s l ng ti n t mà ng i sệ ỉ ố ượ ề ệ ườ ử
d ng lao đ ng tr cho ng i lao đ ng căn c vào h p đ ng th a thu n gi aụ ộ ả ườ ộ ứ ợ ồ ỏ ậ ữ
hai bên trong vi c thuê lao đ ng. Trên th c t , m i m c l ng tr cho ng iệ ộ ự ế ọ ứ ươ ả ườ
lao đ ng đ u là ti n l ng danh nghĩa. Song, nó ch a cho ta nh n th c đ yộ ề ề ươ ư ậ ứ ầ
đ v m c tr công th c t cho ng i lao đ ng.ủ ề ứ ả ự ế ườ ộ
Ti n l ng t i thi uề ươ ố ể : là “cái ng ng” cu i cùng đ t đó xây d ng cácưỡ ố ể ừ ự
m c l ng khác t o thành h th ng ti n l ng c a m t ngành nào đó ho cứ ươ ạ ệ ố ề ươ ủ ộ ặ
h th ng ti n l ng chung th ng nh t c a m t n c, là căn c đ ho chệ ố ề ươ ố ấ ủ ộ ướ ứ ể ạ
đ nh chính sách ti n l ng. Nó đ c coi là y u t h t s c quan tr ng c aị ề ươ ượ ế ố ế ứ ọ ủ
chính sách ti n l ng. N c ta đã nhi u l n đi u ch nh m c ti n l ng t iề ươ ướ ề ầ ề ỉ ứ ề ươ ố
thi u nh : ể ư t ngày 1/5/2011 là 830.000 đ ng/tháng, t ngày 1/5/2012 làừ ồ ừ
1.050.000đ ng / tháng, ngày 1/7/2013 là 1.150.000 đ ng/ thángồ ồ
Ti n l ng c b nề ươ ơ ả : hay còn hi u là m c l ng c ng, đ c tính căn cể ứ ươ ứ ượ ứ
trên m c l ng t i thi u nhân v i h s l ng trong thang h s c a nhàứ ươ ố ể ớ ệ ố ươ ệ ố ủ
n c, còn đ i v i doanh nghi p t nhân thì l ng c b n là m c l ng th aướ ố ớ ệ ư ươ ơ ả ứ ươ ỏ
thu n gi a nhà qu n lý và ng i lao đ ng ch a bao g m các kho n tăngậ ữ ả ườ ộ ư ồ ả
l ng và ph c p khác.ươ ụ ấ
Ti n l ng th c tề ươ ự ế: chính là t ng ti n l ng c b n, các kho n tăngổ ề ươ ơ ả ả
l ng và ph c p.ươ ụ ấ
Trong đ i s ng kinh t hi n nay thì ti n l ng có ý nghĩa vô cùng to l n,ờ ố ế ệ ề ươ ớ
b i đó là ngu n thu nh p ch y u c a ng i lao đ ng, nó đ m b o cho cu cở ồ ậ ủ ế ủ ườ ộ ả ả ộ
s ng c a m i cá nhân, nó quy đ nh m c s ng, s t n t i và phát tri n c m iố ủ ỗ ị ứ ố ự ồ ạ ể ủ ỗ
con ng i trong xã h i. Còn đ i v i doanh ngi p có th s d ng ti n l ngườ ộ ố ớ ệ ể ử ụ ề ươ
làm đòn b y kinh t đ khuy n khích tinh th n tích c c lao đ ng, là nhân tẩ ế ể ế ầ ự ộ ố
thúc đ y đ tăng năng su t lao đ ng.ẩ ể ấ ộ
2. Ch c năng c a ti n l ngứ ủ ề ươ
Ti n l ng là m t ph m trù kinh t , nó g n li n v i lao đ ng và n n s nề ươ ộ ạ ế ắ ề ớ ộ ề ả
xu t hàng hóa. Trong đi u ki n còn t n t i n n s n xu t hàng hóa và ti n tấ ề ệ ồ ạ ề ả ấ ề ệ
thì ti n l ng còn là m t y u t c a chi phí s n xu t kinh doanh.ề ươ ộ ế ố ủ ả ấ
Ti n l ng là ngu n thu nh p ch y u c a ng i lao đ ng, các doanhề ươ ồ ậ ủ ế ủ ườ ộ
nghi p th ng s d ng ti n l ng làm đòn b y đ tăng năng su t lao đ ng.ệ ườ ử ụ ề ươ ẩ ể ấ ộ
vì v y ti n l ng cóc các ch c năng sau:ậ ề ươ ứ
•Ch c năng tài s n s n xu t s c lao đ ng :ứ ả ả ấ ứ ộ
Cùng v i quá trình tái s n xu t c a c i v t ch t, s c lao đ ng cũngớ ả ấ ủ ả ậ ấ ứ ộ
c n ph i đ c tái t o. trong các hình thái kinh t xã h i khác nhau vi c táiầ ả ượ ạ ế ộ ệ
s n xu t s c lao đ ng có s khác nhau. S khác nhau này th hi n b i quanả ấ ứ ộ ự ự ể ệ ở
h s n xu t th ng tr . Song nhìn chung quá trình tái s n xu t s c lao đ ngệ ả ấ ố ị ả ấ ứ ộ
di n ra trong l ch s th hi n rõ s ti n b c a xã h i. s ti n b này g nễ ị ử ể ệ ự ế ộ ủ ộ ự ế ộ ắ
li n v i s tác đ ng m nh m và sâu s c c a nh ng thành t u khoa h c – kề ớ ự ộ ạ ẽ ắ ủ ữ ự ọ ỹ
thu t mà nhân l ai sang t o ra. Chính nó đã làm cho s c lao đ ng đ c tái s nậ ọ ạ ứ ộ ượ ả
xu t ngày càng tăng c v s l ng và c v ch t l ngấ ả ề ố ượ ả ề ấ ượ
Quá trình tái s n xu t s c lao đ ng đ c th c hi n b i vi c tr côngả ấ ứ ộ ượ ự ệ ở ệ ả
cho ng i lao đ ng thông qua ti n l ng.ườ ộ ề ươ
S c lao đ ng là s n ph m ch y u c a xã h i, nó luôn luôn đ cứ ộ ả ẩ ủ ế ủ ộ ượ
hòan thi n và phát tri n nh th ng xuyên đ c duy trì và khôi ph c. Nhệ ể ờ ườ ượ ụ ư
v y b n ch t cua tái s n xu t s c lao đ ng nghi a là đ m b o cho ng i laoậ ả ấ ả ấ ứ ộ ẽ ả ả ườ
đ ng có m t s l ng ti n l ng sinh h at nh t đ nh đ h c có th : duy trìộ ộ ố ượ ề ươ ọ ấ ị ể ọ ể
và phát tri n s c lao đ ng c a chính mình, s n xu t ra s c lao đ ng m i, tíchề ứ ộ ủ ả ấ ứ ộ ớ
lũy kinh nghi m, nâng cáo trình đ đ hình thành k năng lao đ ng, tăngệ ộ ể ỹ ộ
c ng ch t l ng lao đ ng.ườ ấ ượ ộ
•Ch c năng th c đo giá trứ ướ ị
Khi ti n l ng đ c tr cho ng i lao đ ng ngang v i giá tr s c laoề ươ ượ ả ườ ộ ớ ị ứ
đ ng mà h b ra trong quá trình th c hi n công vi c thì xã i có th xác đ nhộ ọ ỏ ự ệ ệ ộ ể ị
chính xác hao phí lao đ ng c a tòan th c ng đ ng thông qua t ng quộ ủ ể ộ ồ ổ ỹ
l ong cho tòan th ng i lao đ ng. Đi u nàu có nghĩa trong công tác th ngưư ể ườ ộ ề ố
kê, giúp nhà n c h ach đ nh các chính sách đi u ch nh m c l ng t i thi uướ ọ ị ề ỉ ứ ươ ố ể
đ đ m b o h p lý th ct luôn phù h p v i chính sách c a nhà n c.ể ả ả ợ ự ế ợ ớ ủ ướ
•Ch c năng kích thích lao đ ng:ứ ộ
Trong quá trình lao đ ng, l i ích kinh t là đ ng l c m nh m thúcộ ợ ế ộ ự ạ ẽ
đ y s ho t đ ng c a con ng i, và đó cũng là đ ng l c m nh m nh t c aẩ ự ạ ộ ủ ườ ộ ự ạ ẽ ấ ủ
ti n b kinh t xã h i. L i ích c a ng i lao đ ng là đ ng l c s n xu t. Th cế ộ ế ộ ợ ủ ườ ộ ộ ự ả ấ ự
t cho th y r ng khi đ c tr công x ng đáng thì ng i lao đ ng s làm vi cế ấ ằ ượ ả ứ ườ ộ ẽ ệ
tích c c, s không ng ng hoàn thi n mình h n n a và ng c l i, n u ng iự ẽ ừ ệ ơ ữ ượ ạ ế ườ
lao đ ng không đ c tr công x ng đáng v i công s c c a h b ra thì s cóộ ượ ả ứ ớ ứ ủ ọ ỏ ẽ
nh ng bi u hi n tiêu c c không thu n l i cho l i ích c a doanh nghi p.ữ ể ệ ự ậ ợ ợ ủ ệ
Th m chí nó s có nh ng cu c đình công x y ra, b o lo n gây nên xáo tr nậ ẽ ữ ộ ả ạ ạ ộ
v chính tr , m t n đ nh xã h i.ề ị ấ ổ ị ộ
m t m c đ nh t đ nh thì ti n l ng là m t b ng ch ng th hi nỞ ộ ứ ộ ấ ị ề ươ ộ ằ ứ ể ệ
giá tr , đ a v và uy tín c a ng i lao đ ng trong gia đình, t i doanh nghi pị ị ị ủ ườ ộ ạ ệ
cũng nh ngoài xã h i. Vì v y, t ch c ti n l ng và ti n công thúc đ y,ư ộ ậ ổ ứ ề ươ ề ẩ
khuy n khích ng i lao đ ng nâng cao năng su t, ch t l ng và hi u qu laoế ườ ộ ấ ấ ượ ệ ả
đ ng, đ m b o s công b ng trên c s th c hi n tr l ng. Ti n l ngộ ả ả ự ằ ơ ở ự ệ ả ươ ề ươ
ph i đ m b o: khuy n khích ng i lao đ ng có tài năng, nâng cao trình đả ả ả ế ườ ộ ộ
văn hóa và nghi p v cho ng i lao đ ng, kh c ph c ch nghĩa bình quânệ ụ ườ ộ ắ ụ ủ
trong phân ph i, bi n phân ph i tr thành m t đ ng l c th c s c a s n xu t.ố ế ố ở ộ ộ ự ự ự ủ ả ấ
•Ch c năng đi u ti t lao đ ng:ứ ề ế ộ
Trong quá trình th c hi n k ho ch phát tri n cân đ i gi a các ngành,ự ệ ế ạ ể ố ữ
ngh các khu v c trên toàn qu c, nhà n c th ng thông qua h th ng thagề ở ự ố ướ ườ ệ ố
b ng l ng, các ch đ ph c p cho t ng ngành ngh , t ng vùng đ làmả ươ ế ộ ụ ấ ừ ề ừ ể
công c đi u ti t lao đ ng. Nh đó, ti n l ng đã góp ph n t o ra m t cụ ề ế ộ ờ ề ươ ầ ạ ộ ơ
c u h p lý t o đi u ki n cho s phát tri n c a xã h i.ấ ợ ạ ề ệ ự ể ủ ộ
•Ch c năng tích lũy:ứ
Đ m b o ti n l ng c a ng i lao đ ng không nh ng duy trì đ cả ả ề ươ ủ ườ ộ ữ ượ
cu c s ng hàng ngày mà còn có th d phòng cho cu c s ng lâu dài khi hộ ố ể ự ộ ố ọ
h t kh năng lao đ ng ho c x y ra b t tr c.ế ả ộ ặ ả ấ ắ
•Ch c năng công c qu n lý Nhà n c:ứ ụ ả ướ
Trong quá trình lao đ ng s n xu t kinh doanh ng i s d ng lao đ ngộ ả ấ ườ ử ụ ộ
đ ng tr c hai s c ép là chi phí s n xu t và k t qu s n xu t. H th ng tìmứ ướ ứ ả ấ ế ả ả ấ ọ ườ
m i cách có th đ làm gi m thi u chi phí trong đó có ti n l ng tr ng iọ ể ể ả ể ề ươ ả ườ
lao đ ng. ộ
B lu t lao đ ng ra đ i, trong đó có ch đ ti n l ng, b o v quy n làmộ ậ ộ ờ ế ộ ề ươ ả ệ ề
vi c, l i ích và các quy n khác c a ng i lao đ ng đ ng th i b o v quy nệ ợ ề ủ ườ ộ ồ ờ ả ệ ề
l i ng i lao đ ng và l i ích h p pháp c a ng i lao đ ng, t o đi u ki n choợ ườ ộ ợ ợ ủ ườ ộ ạ ề ệ
m i quan h lao đ ng đ c hài hòa và n đ nh góp ph n phát huy trí sáng t oố ệ ộ ượ ổ ị ầ ạ
và tài năng c a ng i lao đ ng nh m đ t năng su t, ch t l ng và ti n b xãủ ườ ộ ằ ạ ấ ấ ượ ế ộ
h i trong lao đ ng, s n xu t, d ch v , tăng hi u qu s d ng và qu n lý laoộ ộ ả ấ ị ụ ệ ả ử ụ ả
đ ng.ộ
V i các ch c năng trên ta có th th y ti n l ng đóng m t vai trò quanớ ứ ể ấ ề ươ ộ
tr ng vi c thúc đ y s n xu t và phát huy tính ch đ ng, sáng t o c a ng iọ ệ ẩ ả ấ ủ ộ ạ ủ ườ
lao đ ng, tăng năng su t lao đ ng và tăng hi u qu s n xu t kinh doanh.ộ ấ ộ ệ ả ả ấ
3. Các nhân t nh h ngố ả ưở t i ti n l ngớ ề ươ
3.1. Nhóm nhân t thu c th tr ng lao đ ng: Cung – c u laoố ộ ị ườ ộ ầ
đ ng nh h ng tr c ti p đ n ti n l ng:ộ ả ưở ự ế ế ề ươ
Khi cung v lao đ ng l n h n c u v lao đ ng thì ti n l ng có xuề ộ ớ ơ ầ ề ộ ề ươ
h ng gi m, khi cung v lao đ ng nh h n c u v lao đ ng thì ti n l ng cóướ ả ề ộ ỏ ơ ầ ề ộ ề ươ
xu h ng tăng, còn khi cung v lao đ ng b ng c u v lao đ ng thì th tr ngướ ề ộ ằ ầ ề ộ ị ườ
lao đ ng đ t t i s cân b ng. Ti n l ng lúc này là ti n l ng cân b ng, m cộ ạ ớ ự ằ ề ươ ề ươ ằ ứ
ti n l ng này b phá v khi các nhân t nh h ng t i cung c u v lao đ ngề ươ ị ỡ ố ả ưở ớ ầ ề ộ
thay đ i nh (năng su t biên c a lao đ ng, giá c c a hàng hóa, d ch v ).ổ ư ấ ủ ộ ả ủ ị ụ
Khi chi phí sinh ho t thay đ i, do giá c hàng hóa, d ch v thay đ i s kéoạ ổ ả ị ụ ổ ẽ
theo ti n l ng th c t thay đ i. C th khi chi phí sinh ho t tăng lên thì ti nề ươ ự ế ổ ụ ể ạ ề
l ng th c t s gi m. Nh v y bu c các đ n v , các doanh nghi p ph i tăngươ ự ế ẽ ả ư ậ ộ ơ ị ệ ả
ti n l ng danh nghĩa cho công nhân đ đ m b o n đ nh cu c s ng choề ươ ể ả ả ổ ị ộ ố
ng i lao đ ng, đ m b o ti n l ng th c t không b gi m.ườ ộ ả ả ề ươ ự ế ị ả
Trên th tr ng luôn t n t i s chênh l ch ti n l ng gi a các khu v c tị ườ ồ ạ ự ệ ề ươ ữ ự ư
nhân, Nhà n c, liên doanh, chênh l ch gi a các ngành, gi a các công vi c cóướ ệ ữ ữ ệ
m c đ h p d n khác nhau, yêu c u v trình đ lao đ ng cũng khác nhau. Doứ ộ ấ ẫ ầ ề ộ ộ
v y, Nhà n c c n có các bi n pháp đi u ti t ti n l ng cho h p lý.ậ ướ ầ ệ ề ế ề ươ ợ
3.2. Nhóm nhân t thu c môi tr ng doanh nghi p:ố ộ ườ ệ
Các chính sách c a doanh nghi p: các chính sách l ng, ph c p, giáủ ệ ươ ụ ấ
thành đ c áp d ng tri t đ phù h p s thúc đ y lao đ ng nâng cao năngượ ụ ệ ể ợ ẽ ẩ ộ
su t, ch t l ng, hi u qu , tr c ti p tăng thu nh p cho bấ ấ ượ ệ ả ự ế ậ ản thân.
Kh năng tài chính c a doanh nghi p nh h ng m nh t i ti n l ng, v iả ủ ệ ả ưở ạ ớ ề ươ ớ
doanh nghi p có kh i l ng v n l n thì kh năng chi tr ti n l ng choệ ố ượ ố ớ ả ả ề ươ
ng i lao đ ng s thu n ti n d dàng. Còn ng c l i n u kh năng tài chínhườ ộ ẽ ậ ệ ễ ượ ạ ế ả
không v ng, thì ti n l ng c a ng i lao đ ng s r t b p bênh.ữ ề ươ ủ ườ ộ ẽ ấ ấ
C c u t ch c h p lý hay b t h p lý cũng nh h ng ít nhi u đ n ti nơ ấ ổ ứ ợ ấ ợ ả ưở ề ế ề
l ng. Vi c qu n lý đ c th c hi n nh th nào, s p x p đ i ngũ lao đ ngươ ệ ả ượ ự ệ ư ế ắ ế ộ ộ
ra sao đ giám sát và đ ra nh ng bi n pháp kích thích s sáng t o trong s nể ề ữ ệ ự ạ ả
xu t c a ng i lao đ ng đ tăng hi u qu ,năng su t lao đ ng góp ph n tăngấ ủ ườ ộ ể ệ ả ấ ộ ầ
ti n l ng.ề ươ
3.3. Nhóm nhân t thu c b n thân ng i lao đ ng:ố ộ ả ườ ộ