BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ MINH
KHOA VẬT LÍ
***
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
XÂY DỰNG CƠ SỞ HỌC LIỆU
HỖ TRỢ DẠY HỌC HÒA NHẬP CHO HỌC SINH KHIẾM THỊ
MỘT SỐ KIẾN THỨC QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 11 (CƠ BẢN)
SVTH: TẠ HOÀNG ANH KHOA
MSSV: K40.102.037
GVHD: TS. NGUYỄN THANH NGA
TP. Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2018
MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU ......................................................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ................................................................................................................. 1
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu ............................................................................................. 2
3. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................................... 4
4. Giả thuyết khoa học ............................................................................................................ 4
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................................... 5
6. Nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................................................... 5
7. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................................... 6
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận ............................................................................... 6
7.2. Phương pháp điều tra, quan sát thực tiễn .................................................................. 6
7.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ........................................................................... 6
8. Đóng góp của đề tài ............................................................................................................ 6
B. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ...................................................................................................................... 7
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC HÒA NHẬP CHO HỌC
SINH KHIẾM THỊ ..................................................................................................................... 7
1.1. Cơ sở tâm lý học của học sinh khiếm thị học hòa nhập ............................................. 7
1.1.1. Khái niệm Người khiếm thị .................................................................................. 7
1.1.2. Đặc điểm tâm lý của học sinh khiếm thị .............................................................. 9
1.1.3. Đặc điểm nhận thức của học sinh khiếm thị học hòa nhập ............................... 13
1.2. Hoạt động dạy học cho học sinh khiếm thị học hòa nhập ........................................ 15
1.2.1. Khái niệm Giáo dục hòa nhập ........................................................................... 15
1.2.2. Hoạt động dạy học hòa nhập............................................................................. 16
1.2.3. Phương pháp dạy học lớp có học sinh khiếm thị học hòa nhập ........................ 17
1.2.4. Phương tiện dạy học trong lớp hòa nhập có học sinh khiếm thị ....................... 21
1.3. Cơ sở học liệu hỗ trợ dạy học hòa nhập cho học sinh khiếm thị .............................. 21
1.3.1. Khái niệm học liệu ............................................................................................ 21
1.3.2. Quy trình phát triển học liệu hỗ trợ dạy học hòa nhập cho học sinh khiếm thị 21
1.4. Cơ sở thực tiễn .......................................................................................................... 22
1.4.1. Phương tiện dạy học hòa nhập kiến thức Quang hình học – Vật lí 11 ............. 22
1.4.2. Khó khăn của học sinh khiếm thị trong việc học Quang hình học .................... 25
1.4.3. Phương pháp đang được áp dụng trong việc giảng dạy Quang hình học vật lí
11 cho học sinh khiếm thị học hòa nhập ..................................................................... 26
1.4.4. Khảo sát thực trạng sử dụng các phương tiện hỗ trợ dạy học kiến thức Quang
hình học vật lí 11 cho học sinh khiếm thị tại trường phổ thông .................................. 29
Chương 2. XÂY DỰNG CƠ SỞ HỌC LIỆU HỖ TRỢ DẠY HỌC HÒA NHẬP CHO HỌC
SINH KHIẾM THỊ NỘI DUNG KIẾN THỨC QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 11 CƠ BẢN
.................................................................................................................................................. 36
2.1. Mục tiêu dạy học kiến thức Quang hình học Vật lí 11 ban cơ bản .......................... 36
2.1.1. Kiến thức ............................................................................................................ 36
2.1.2. Kĩ năng .............................................................................................................. 36
2.1.3. Thái độ ............................................................................................................... 37
2.2. Phân tích nội dung kiến thức Quang hình học - Vật lí 11 ban cơ bản ở Trung học
phổ thông ......................................................................................................................... 38
2.3. Xây dựng mô hình xúc giác ...................................................................................... 39
2.3.1. Mô hình 1: HỘP MÔ PHỎNG HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG ........... 41
2.3.2. Mô hình 2: HỘP NỔI PHẢN XẠ TOÀN PHẦN ................................................ 49
2.3.3. Mô hình 3: SỢI QUANG ................................................................................... 56
2.3.4. Mô hình 4: ÁNH SÁNG ĐƠN SẮC TRUYỀN QUA LĂNG KÍNH ..................... 60
2.3.5. Mô hình 5: BẢNG TIA SÁNG TRUYỀN QUA THẤU KÍNH MỎNG TRONG
KHÔNG KHÍ ............................................................................................................... 65
2.3.6. Mô hình 6: SỰ TẠO ẢNH CỦA VẬT THẬT QUA THẤU KÍNH HỘI TỤ ........ 73
2.3.7. Mô hình 7: SỰ TẠO ẢNH CỦA VẬT THẬT QUA THẤU KÍNH PHÂN KÌ ...... 78
2.4. Xây dựng sách nói .................................................................................................... 82
2.5. Xây dựng video có lời bình mô tả ............................................................................ 84
2.6. Thiết kế blog hỗ trợ dạy học ..................................................................................... 85
Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ................................................................................. 87
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ............................................................................... 87
3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm .............................................................................. 87
3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ......................................................................... 87
3.4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm ................................................................................. 87
3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm .................................................................................. 88
3.5.1. Phân tích diễn biến thực nghiệm ....................................................................... 88
3.5.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm ........................................................................... 90
C. KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN ......................................................................................... 100
1. Kết luận ........................................................................................................................... 100
2. Hướng phát triển ............................................................................................................. 100
D. CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ............................................................................................................... 100
E. TÀI LIÊU THAM KHẢO ..................................................................................................... 101
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Phân loại Người khiếm thị ............................................................................................ 7
Bảng 1.2. Thống kê số lượng HSKT học hòa nhập tại Thành phố Hồ Chí Minh năm học 2017 –
2018. .............................................................................................................................................. 8
Bảng 1.3. Nhận xét về hình ảnh minh họa in trong sách giáo khoa hiện hành ........................... 31
Bảng 1.4. Nhận xét video trong dạy học hòa nhập kiến thức Quang hình học - Vật lí 11. ......... 32
Bảng 1.5. Nhận xét về hình nổi trong dạy học hòa nhập kiến thức Quang hình học - Vật lí 11 32
Bảng 2.1. Nội dung cần truyền tải trong cơ sở học liệu .............................................................. 39
Bảng 2.2. Vật liệu thiết kế “Hộp nổi Khúc xạ ánh sáng” ............................................................ 42
Bảng 2.3. Các thẻ chữ Braille trong mô hình mô phỏng hiện tượng khúc xạ ánh sáng giữa 2 môi
trường không khí và nước............................................................................................................ 43
Bảng 2.4. Các thẻ chữ Braille trong mô hình mô phỏng hiện tượng khúc xạ ánh sáng giữa 2 môi
trường không khí và bán trụ nhựa ............................................................................................... 49
Bảng 2.5. Vật liệu thiết kế “Hộp nổi Phản xạ toàn phần” ........................................................... 50
Bảng 2.6. Các thẻ chữ Braille trong mô hình Hộp nổi Phản xạ toàn phần ................................. 51
Bảng 2.7. Vật liệu thiết kế “Mô hình sợi quang” ........................................................................ 57
Bảng 2.8. Vật liệu thiết kế “Mô hình tia sáng đơn sắc truyền qua lăng kính” ............................ 61
Bảng 2.9. Các thẻ chữ Braille trong mô hình tia sáng đơn sắc truyền qua lăng kính ................. 63
Bảng 2.10. Vật liệu thiết kế “Bảng tia sáng truyền qua thấu kính mỏng đặt trong không khí” .. 66
Bảng 2.11. Thẻ chữ Braille trong mô hình Mô phỏng 3 tia sáng đặc biệt qua TKHT ................ 69
Bảng 2.12. Thẻ chữ Braille trong mô hình Mô phỏng 3 tia sáng đặc biệt qua TKPK ................ 72
Bảng 2.13. Tính chất ảnh tạo bởi TKHT với vị trí vật thật khác nhau ........................................ 74
Bảng 2.14. Vật liệu thiết kế mô hình “Sự tạo ảnh của vật thật qua TKHT” ............................... 75
Bảng 2.15. Vật liệu thiết kế Mô hình sự tạo ảnh của vật thật qua TKPK ................................... 78
Bảng 3.1. Tiêu chí đánh giá về nội dung sản phẩm mô hình ...................................................... 91
Bảng 3.2. Tiêu chí đánh giá về hình thức sản phẩm mô hình ..................................................... 91
Bảng 3.3. Tiêu chí đánh giá về mức độ hài lòng đối với sản phẩm mô hình .............................. 92
Bảng 3.4. Tiêu chí đánh giá về nội dung sản phẩm sách nói ...................................................... 92
Bảng 3.5. Tiêu chí đánh giá về hình thức sản phẩm sách nói ..................................................... 93
Bảng 3.6. Tiêu chí đánh giá về mức độ hài lòng đối với sản phẩm sách nói .............................. 93
Bảng 3.7. Tiêu chí đánh giá về nội dung sản phẩm video .......................................................... 94
Bảng 3.8. Tiêu chí đánh giá về hình thức sản phẩm video ......................................................... 94
Bảng 3.9. Tiêu chí đánh giá về mức độ hài lòng đối với sản phẩm video ................................. 95