Ba yếu tố hình thành, phát triển
nhân cách học sinh tiểu học
Nhân cách không phải sinh ra đã có sẵn mà được
hình thành và phát triển do nhiều yếu tố. Trong
phạm vi bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu ba yếu
tố góp phần quan trọng vào việc hình thành nhân
cách của trẻ.
Ảnh:
Thứ nhất, theo Luật Giáo dục năm 2005, mục tiêu của
giáo dục tiểu học là “Nhằm giúp học sinh hình thành
những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu
dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng
cơ bản để học sinh tiếp tục học lên bậc học trung học cơ
sở”. Do đó, trường tiểu học có vị trí và chức năng đặc
biệt trong sự nghiệp trồng người. Trường tiểu học cũng
là nơi đầu tiên tác động đến trẻ bằng phương pháp giáo
dục và các hoạt động khác nhằm hình thành, phát triển
nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục. Ở trường tiểu
học, thầy cô giáo là người định hướng quá trình hình
thành và phát triển nhân cách của học sinh.
Thứ hai, gia đình là nơi có những thế mạnh đặc biệt trong
việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ. Những
mối quan hệ tình cảm thân thương của mỗi thành viên
trong gia đình sẽ giúp trẻ học tập, hình thành những giá
trị văn hóa gia đình bền vững. Tuy nhiên, điều này còn
tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của từng gia đình. Có
nơi, có lúc, một số học sinh tiểu học phải chịu những ảnh
hưởng bất lợi xuất phát từ đời sống gia đình, trái ngược
với con đường hình thành nhân cách một cách tích cực,
từ phía nhà trường.
Thứ ba, trẻ em hoạt động và giao tiếp trong những điều
kiện kinh tế-xã hội nhất định. Các nhà tâm lý học đã
khẳng định “nhân cách của con người nói chung và của
học sinh tiểu học nói riêng chỉ được hình thành trong
hoạt động, dưới sự quy định của điều kiện kinh tế- xã hội
cụ thể”. Hoạt động ở đây bao gồm một hệ thống làm
việc, những hành vi, cách cư xử và sự tuân thủ những
quy tắc, chuẩn mực xã hội nhất định nhằm bảo đảm cho
cá nhân trẻ tồn tại và phát triển trong các nhóm xã hội
khác nhau. Hoạt động ở đây không tách rời khỏi giao
tiếp, không tách rời các mối quan hệ cùng nhau tồn tại
trong cộng đồng xã hội. Các em học làm người thông qua
một hệ thống hoạt động, làm việc trong các mối quan hệ
xã hội và trong những điều kiện kinh tế- xã hội nhất định.
Ba yếu tố nêu trên chi phối sự hình thành và phát triển
nhân cách của học sinh tiểu học. Nếu cả ba yếu tố này tác
động đến học sinh theo cùng một hướng, trên những
quan điểm giáo dục đúng đắn, thống nhất thì việc hình
thành và phát triển nhân cách của học sinh tiểu học chắc
chắn sẽ tốt. Còn nếu tác động đến học sinh theo những
cách “lệch pha” thì sẽ vô hiệu hóa, triệt tiêu lẫn nhau,
gây ảnh hưởng xấu đến việc hình thành nhân cách của
trẻ. Để có sự thống nhất, sự cộng hưởng giữa các yếu tố
nói trên, nhà trường cần phải trở thành trung tâm văn hóa
giáo dục của trẻ.