XÂY D NG CHÍNH QUY N Đ A PH NG ƯƠ
T M T CU C ĐI U TRA XÃ H I H C SUY NGHĨ
V VI C XÂY D NG B MÁY CHÍNH QUY N G N DÂN
GS.TSKH. NGUY N VĂN THÂM
H c vi n Hành chính
ách đây không lâu, trong khuôn kh D án c i cách hành chính (CCHC)
t nh Ninh Bình, chúng tôi đã d p th c hi n m t cu c kh o sát h i
h c đ chu n b cho vi c tri n khai D án giai đo n II (2007-2010). Cu c
đi u tra đã mang l i nhi u k t qu thú v r t h u ích trên nhi u ph ng di n. ế ươ
Bài vi t này xin gi i thi u m t khía c nh c a v n đ t cu c kh o sát đó: v n đế
xây d ng m t b máy chính quy n g n dân trong th c t . ế
C
Tr c h t xin nói vài nét v cu c kh o sát c a chúng tôi.ướ ế
D án CCHC t nh Ninh Bình do Cnh ph Na Uy tài tr , có 5 m c tiêu c th
:
1. Thí đi m các gi i pháp CCHC nh m c i ti n vi c cung c p các d ch v ế
đ h tr th c hi n xoá đói gi m nghèo;
2. Tăng c ng năng l c t ch c và ngu n nhân l c cho chính quy n c s ;ườ ơ
3. H tr c i cách đ ng b v th ch t ch c đ nâng cao hi u l c, ế
hi u qu ho t đ ng c a c 3 c p chính quy n đ a ph ng; ươ
4. Nâng cao năng l c tăng c ng s tham gia c a ph n c 3 c p ườ
chính quy n đ a ph ng; ươ
5. Tăng c ng năng l c cho M t tr n T qu c Vi t Nam các thành viênườ
c a M t tr n các c p c a đ a ph ng trong vi c theo dõi giám sát th c hi n ươ
các quy đ nh c a Quy ch th c hi n dân ch c s . ế ơ
Đ a đi m kh o sát đ c l a ch n và ti n hành là 4 xã và m t ph ng thu c ượ ế ườ
2 huy n 1 th c a t nh Ninh Bình, c th nh sau: Gia Hoà thu c huy n ư
Gia Vi n; xã Th ch Bìnhxã Cúc Ph ng thu c huy n Nho Quan; xã Đông S n ươ ơ
và ph ng Nam S n thu c th xã Tam Đi p. ườ ơ
Trong các đ a ph ng nói trên, Cúc Ph ng thu c di n đ c bi t khó ươ ươ
khăn, đ c ch ng trình Qu c gia v xoá đói gi m nghèo (Ch ng trình 135) giúpượ ươ ươ
đ tr c đây đã tham gia D án CCHC giai đo n I (2001-2004). Các đ a ướ
ph ng còn l i l n đ u tiên đ c l a ch n đ d ki n s t ch c thí đi m d ánươ ượ ế
CCHC giai đo n II.
Vi c kh o sát nh m giúp làm sáng t m t s câu h i nh : c n c i cách vi c ư
cung c p các d ch v công nh th nào đ chúng kh năng h tr t t nh t cho ư ế
vi c xoá đói gi m nghèo các đ a ph ng trong giai đo n hi n nay? C n b i ươ
d ng nh ng k năng nào cho cán b chính quy n c s đ giúp h nâng caoưỡ ơ
năng l c th c hi n t t các yêu c u c a công cu c c i cách n n hành chính theo
các m c tiêu Chính ph đã đ ra? C n đ a ra th c hi n các gi i pháp nào ư
đ đ cao đ c trên th c t vai trò c a M t tr n T qu c trong vi c giám sát th c ượ ế
hi n các quy đ nh c a Chính ph trong b n Quy ch th c hi n dân ch c s ế ơ
c p xã? Gi i pháp nào c n chú tr ng tri n khai đ nâng cao s bình đ ng gi i t i
các đ a ph ng thu c t nh Ninh Bình?.v.v... Chính th th nêu lên nhi u ươ ế
v n đ v xây d ng m t b máy nhà n c g n dân mà hi n Đ ng và Nhà n c ta ướ ướ
đang r t quan tâm.
D i đây là tóm t t m t s k t qu thu đ c qua cu c kh o sát.ướ ế ượ
Đ c h i v c d ch v chính quy n đ a ph ng thông qua c chínhượ ươ
sách chung c a Nhà n c đã cung c p cho ng i dân đ th c hi n xoá đói gi m ướ ườ
nghèo cho nhân n c a mình, 96% ng i đ c h i tr l i h đ c vay v n đ ườ ượ ượ
t ch c s n xu t; 87% tr l i h đ c t v n k thu t trong s n xu t, canh tác; ượ ư
67% ng i tr l i cho bi t h đ c chính quy n giúp đ xây d ng nhà , giúp đườ ế ượ
con em h đi u ki n h c t p. Căn c vào k t qu th c t c a vi c xoá đói gi m ế ế
nghèo t i các đ a ph ng Ninh Bình th i gian qua, có th nh n xét r ng nh ng bi n ươ
pháp cung c p d ch v chính quy n th c hi n th i gian qua đã có c d ng nh t
đ nh. Đi u đáng quan tâm hi n nay ch t l ng hi u qu c a c d ch v đó. ượ
Trên th c t , m t s ho t đ ng xoá đói gi m nghèo hi n đang đ c tri n khai t i ế ượ
các đ a ph ng, nh ng vi c ng cao ch t l ng các d ch v ph c v ng i nghèo ươ ư ượ ườ
v n còn nhi u đi u ch a th c hi n đ c. Vì v y, vi c phát tri n kinh t b n v ng ư ượ ế
c a các đ a ph ng còn h n ch . ươ ế
V vi c cung c p các d ch v ng cho dân, đ i đa s ng i đ c h i cho ườ ượ
r ng vai trò c a các d ch v đó m c đ nh th ng. Trong s c d ch v đ c ườ ượ
nêu đ kh o sát, ch d ch v cho vay v n đ c đánh giá vai trò t t nh t ượ
(78% s ng i tr l i đánh giá t t tr lên). Đi u đó cho phép nêu lên m t nh n xét ườ
quan tr ng là chính quy n các c p rõ ràng cũng có th đã th y đ c vai trò c a các ượ
d ch v mình cung c p đ giúp cho công cu c xoá đói gi m nghèo c a đ a
ph ng mình là quan tr ng, nh ng do nhi u nguyên nhân, vi c t ch c c d ch vươ ư
đó còn nhi u h n ch . T cách làm c a các c quan ch a hi u qu ng i dân ế ơ ư ườ
ch a th y h t ý nghĩa th c s c a m i lo i d ch v xoá nghèo. R t có th đi u đóư ế
là do trình đ t ch c c a các nhà cung c p d ch v còn h n ch , cũng có th do ế
thi u nh ng th ch c th và thích h p nên c d ch v đ a ra đã không phát huyế ế ư
đ c vai trò c d ng c a mình trong th c t n ng i dân đã không quan tâm.ượ ế ườ
Kh o sát c th h n v hi u qu c a t ng d ch v đã đ c cung c p t i 5 thí ơ ượ
đi m, k t qu t ng h p đ c cho th y ch d ch v cho vay v n đ giúp xoá ế ư
nghèo đ c đánh giá hi u qu nh t (71%). Các d ch v còn l i ít hi u qu .ượ
Đánh giá nghiêm túc v n đ này r t quan tr ngcho th y nguyên nhân th c
t đã d n đ n vi c ti p c n c a ng i nghèo v i các d ch v do chính quy n ho cế ế ế ườ
các t ch c khác cung c p ch a hi u qu nh mong mu n. H n 80% s ng i ư ư ơ ườ
cho r ng các công trình phúc l i ch a ph c v ng i nghèo có hi u qu . Vì sao h ư ườ
đánh giá nh v y? Khi đ c ph ng v n tr c ti p thêm ngoài câu h i, m t s khôngư ượ ế
ít ng i tr l i r ng m c dù các đ a ph ng đi u có tr m xá, tr ng h c, nh ngườ ươ ườ ư
ch t l ng ph c v cho ng i nghèo th p, h c sinh nghèo th ng g p khó khăn ượ ườ ườ
khi đ n tr ng vi c h tr thêm thì h u nh r t h n ch . Nh ng bác đ cế ườ ư ế ượ
đào t o t t, các giáo viên gi i, nhi u do khác nhau, trong đó do l ng ươ
th p đi u ki n làm vi c không b o đ m, đã không nhi u ng i mu n v ư
nông thôn ph c v . Đó là m t th c t không riêng gì Ninh Bình. ế
V quan h gi a chính quy n đ a ph ng các đoàn th trong h th ng ươ
chính tr , đ i đa s ng i dân tham gia tr l i câu h i t t c 5 đ a ph ng đ u ườ ươ
xác nh n r ng vi c ph i h p c a các đoàn th v i chính quy n đ a ph ng trong ươ
vi c tri n khai chính sách xoá đói gi m nghèo đ a ph ng là đúng m c. N u ươ ế
hi u qu c a vi c th c hi n chính sách đang nói đ n ch a cao thì đi u đó không ế ư
ph ido nguyên nhân không có s ph i h p gi a các c quan trách nhi m ơ
các nguyên nhân khác.
Đánh giá quá trình làm vi c c a cán b đ a ph ng khi h ti p c n v i công ươ ế
dân đ th c hi n các nhi m v đ c giao, bên c nh s hài lòng c a nhi u ng i ượ ườ
thì v n còn có m t t l nh t đ nh công dân không hài lòng v i cán b đ a ph ng ươ
b i nhi u do khác nhau. do đáng nói nh t do trình đ làm vi c h n ch ế
nên đ công vi c ch m, ng i dân ph i đi l i nhi u l n m i đ c gi i quy t. ư ượ ế
Đây là m t th c t đã đ c ng i dân nêu lên r t công b ng. Tuy nhiên, c n chú ý ế ượ ườ
r ng n u s hài lòng c a dân g n v i trách nhi m c a cán b thì s không hài ế
lòng l i không ph i do trách nhi m th p do năng l c h n ch c a cán b gây ế
nên. Do đó, đ c i thi n thái đ c a dân v i cán b trong tr ng h p sau không ườ
th ch là ch nâng cao tinh th n trách nhi m ph i chú ý c i thi n trình đ
c a cán b đ a ph ng đ gi i quy t công vi c cho dân t t h n, nhanh chóng h n. ươ ế ơ ơ
Ti p t c kh o sát v năng l c chung c a cán b d i con m t c a ng i dân, k tế ướ ườ ế
qu t ng h p cho th y 43,8% s ng i tr l i câu h i cho r ng năng l c c a cán ườ
b chính quy n đ a ph ng mình t t, 53,4% cho bình th ng. Ch 2,7% ươ ườ
đánh giá là năng l c còn y u. Nh v y, nh ng ng i có trình đ trung bình và y u ế ư ườ ế
đang làm vi c trong các hi n nay theo ng i dân đánh giá là h n m t n a. Còn ườ ơ
nhi u ng i năng l c làm vi c bình th ng y u trong b máy chính quy n c ườ ườ ế ơ
s thì hi u qu làm vi c c a b máy này không cao là đi u d hi u.
H n ch c n chú ý kh c ph c c a cán b chính quy n c s các đ c ế ơ ượ
kh o sát đ c xác nh n ch y u v nghi p v chuyên môn. K t qu trao đ i ượ ế ế
v i cán b đ a ph ng các cũng xác nh n đi u này. Nguyên nhân c b n c a ươ ơ
tình tr ng này do ngu n cán b đ c tuy n vào làm vi c t i các nhìn chung ượ
có m t b ng văn hoá th p và còn ít đ c đào t o, b i d ng. ượ ưỡ
T ch c cho ng i dân th c hi n các ch tr ng, chính sách đã ban hành ườ ươ
nhiên nhi m v tr ng y u c a chính quy n c s . Đi u này làm đ c t t hay ế ơ ượ
không l thu c m t ph n r t l n vào các ph ng pháp v n đ ng qu n chúng ươ
chính quy n áp d ng trong th c t . Yêu c u c a vi c v n đ ng làm cho m i ế
ng i hi u m c tiêu công vi c do chính quy n đ a ra đ h tích c c tham giaườ ư
th c hi n. Đây thu c v m t nguyên t c trong làm vi c: tr c khi kh i hành c n ư
bi t rõ mình s đi đ n đâu.ế ế
K t qu kh o sát cho th y có 66,4% s ng i tr l i đánh giá b ng ph ngế ườ ươ
pháp chính quy n áp d ng đ v n đ ng qu n chúng tham gia th c hi n các
ch tr ng, chính sách c a Đ ng Nhà n c thích h p. 32,2% s ng i tr ươ ướ ườ
l i cho là bình th ng. S ng i tr l i ch a thích h p là không đáng k (1,4%). ườ ườ ư
Đ c h i k h n v nh ng t n t i trong ph ng pháp v n đ ng qu nượ ơ ươ
chúng c a chính quy n đ a ph ng, 11,6% s ng i tr l i cho r ng hi n còn ươ ườ
nhi u đi u ch a hi u rõ v các ch tr ng, chính sách c a Đ ng và Nhà n c ư ươ ướ
chính quy n đ a ph ng không gi i thích cho ng i dân. ươ ườ
6,8% s ng i tr l i r ng nh ng ch tr ng, chính sách khi đi vào ườ ươ
đ i s ng đã không đ c ng i dân ng h . T l này không cao nh ng r t đáng ượ ườ ư
suy nghĩ v ph ng di n v n đ ng qu n chúng c a chính quy n c s . Nguyên ươ ơ
nhân c a đi u này có th do m t s cán b thi u k năng v n đ ng qu n chúng ế
th c hi n chính sách ho c do chính b n thân m t s chính sách đã đ c đ a ra ượ ư
không thích h p v i th c t , ch a đáp ng đ c nguy n v ng c a ng i dân. ế ư ượ ườ
V trách nhi m c a cán b đ a ph ng, 65,1% s ng i tr l i xác nh n ươ ườ
r ng cán b đ a ph ng mình đã trách nhi m trong công vi c. 29,5% s ươ
ng i tr l i cho r ng trách nhi m c a cán b khi làm vi c công bình th ng.ườ ư
T l này phù h p v i câu tr l i v s hài lòng c a ng i dân v i cán b c a ườ
mình trong quá trình ti p c n và gi i quy t công vi c cho dân. Nh ng cán b thi uế ế ế
tinh th n trách nhi m trong b máy chính quy n các đ a ph ng đ c kh o sát ươ ượ
đ c đánh giá là v n còn, nh ng t l th p.ượ ư
V nh ng v n đ liên quan đ n th t c hành chính trong quá trình gi i ế
quy t công vi c cho dân t i các đ a ph ng đ c kh o sát, có 79,6% s ng i trế ươ ượ ườ
l i câu h i xác nh n các th t c hành chính đã đ c công khai hoá và t ch c th c ượ
hi n thu n l i. Đi u này cho th y k t qu c i cách th t c hành chính đ a ế
ph ng Ninh Bình th i gian qua hi u qu . Tuy nhiên, n u c ng c t lươ ế
nh ng ng i đánh giá th t c hành chính ch a công khai h t v i t l nói r ng ườ ư ế
còn nh ng th t c ch a đ c th c hi n thu n l i thì t l đánh giá tri n khai th ư ượ
t c hành chính ch a t t cũng còn t i 23% (8,8% + 14,3%). V n còn m t t l nh t ư
đ nh (6,1%) s ng i nh n xét gi i quy t m t th t c ph i đi qua nhi u c a, m c ườ ế
d u hi n nay c ch th c hi n th t c hành chính “m t c a” đã đ c tri n khai ơ ế ư
t t c các đ a ph ng c a t nh. ươ
Ngoài ra, k t qu làm vi c t i các cũng cho bi t hi n nay h u h t cácế ế ế
đ a ph ng, c ch “m t c a” trong gi i quy t th t c hành chính ch y u v n ươ ơ ế ế ế
ch t ng c p chính quy n đ c l p, thi u s liên thông. Đi u này gi i thích vì sao ế
còn có m t b ph n ng i dân đ c h i tr l i r ng m t s th t c v n ph i qua ườ ượ
nhi u c a m i có th gi i quy t đ c. T i b ph n “m t c a”, nhi u cán b ph ế ượ
trách trình đ nghi p v còn h n ch , ch a đ c hu n luy n thành th o nên công ế ư ượ
vi c gi i quy t không th nhanh chóng. ế
V s sâu sát đ tìm hi u nguy n v ng ng i dân c a cán b chính quy n ườ
các đ a ph ng đ c kh o sát, 49,7% s ng i tr l i r t t t, m t s l ng ươ ượ ư ượ
t ng đ ng nh th (48,3%) tr l i bình th ng. Nh th , v c b n cán bươ ươ ư ế ườ ư ế ơ
đ a ph ng đã có s quan tâm đ tìm hi u nguy n v ng ng i dân. ươ ườ
Nh ng bi u hi n còn h n ch v ph ng di n này đ c đánh giá là v n ế ươ ư
còn, nh ng nhìn chung không nhi u. Ví d :ư