Ba sai lầm lớn nhất của doanh nghiệp niêm yết
Kết thúc năm 2012, nhiều doanh nghiệp niêm yết đã phải đau xót thừa nhận những
sai lầm chiến lược của mình trong những năm qua mà chỉ khi nền kinh tế suy thoái
mới bộc lộ hết những hậu quả khôn lường. Ba sai lầm dưới đây có thể coi là lớn
nhất.
Ào ạt "nhảy" vào lĩnh vực đầu tư tài chính
Đầu tư tài chính là một hình thức đầu tư chủ yếu thông qua hình thức góp vốn
(mua cổ phần) thành lập doanh nghiệp lần đầu, mua, bán cổ phiếu, trái phiếu, các
giấy tờ có giá, mua lại cổ phần, sáp nhập doanh nghiệp.
Trên thế giới, các tổ chức đầu tư tài chính là các ngân hàng đầu tư, các quỹ đầu tư,
công ty chứng khoán, các cá nhân, tổ chức kinh doanh chứng khoán.
Tại Việt Nam, những năm qua, gần như tất cả các công ty niêm yết đều thực hiện
đầu tư tài chính, đầu tư lớn nhất là các ngân hàng thương mại hoạt động như một
ngân hàng đầu tư và các công ty tài chính, công ty chứng khoán hoạt động ngầm
giống như một ngân hàng đầu tư.
Các công ty niêm yết thường đầu tư tài chính bằng cách: thành lập một phòng, ban
chuyên trách phụ trách về việc đầu tư tài chính, liên kết với một công ty khác để
đầu tư tài chính và cách phổ biến nhất hiện nay là thành lập một công ty con
chuyên về đầu tư tài chính.
Do đầu tư tài chính mang lại lợi nhuận rất nhanh và rất lớn trong thời gian ngắn
nên nhiều công ty còn đi vay ngân hàng với lãi suất cao để đầu tư tài chính trong
khi vốn cho các hoạt động sản xuất kinh doanh ngành nghề kinh doanh cốt lõi của
mình đang thiếu trầm trọng.
Điển hình nhất là “đầu tàu” trong ngành bất động sản: Tổng công ty Phát triển đô
thị Kinh Bắc – Công ty Cổ phần (mã KBC-HOSE). Theo báo cáo tài chính hợp
nhất quý 3/2012, công bố ngày 14/11/2012 (hiện chưa có ước tính kết quả kinh
doanh năm 2012), quý 3/2012 với doanh thu giảm 66%, đạt 13,8 tỷ đồng, trong đó,
đặc biệt là doanh thu tài chính sụt mạnh, giảm tới 87%, chỉ còn 8,3 tỷ đồng, lợi
nhuận sau thuế âm hơn 138 tỷ đồng (cùng kỳ năm trước chỉ lỗ 15,77 tỷ đồng), lũy
kế 9 tháng đầu năm lỗ lên đến 233 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lã 21,59
tỷ đồng.
Trong quý 3, KBC đã thoái sạch 26,5 triệu và 30 triệu cổ phần tại Ngân hàng
Thương mại Cổ phần Phương Tây (WEB) và Công ty Cổ phần phát triển hạ tầng
và đầu tư tài chính Nam Việt. Đặc biệt, tính đến 30/9/2012, tồn kho vọt lên tới
1.200 tỷ đồng, tăng 255 tỷ đồng so với đầu năm.
Theo một số chuyên gia phân tích tài chính, nguyên nhân chính làm cho KBC sa
sút nghiêm trọng là các khoản đầu tư tài chính dài hạn rất “khủng” bằng vốn vay
ngân hàng và phát hành trái phiếu.
Tại ngày 30/9/2012, KBC đầu tư vào 6 công ty liên kết 505 tỷ đồng và đầu tư vào
17 công ty (từ công ty cổ phần đầu tư tài chính, đại học, năng lượng, khoáng sản,
khu công nghiệp... và cả 2 ngân hàng) với số tiền lên tới 1.065 tỷ đồng (chưa kể
góp vốn vào công ty con).
Để có số tiền rất lớn đầu tư tài chính, tính đến 30/9, KBC vẫn còn nợ dài hạn 3.841
tỷ đồng, trong đó nợ vay 3 ngân hàng 837 tỷ và nợ 3.000 tỷ đồng trái phiếu do
KBC phát hành cho 4 ngân hàng: Vietinbank 700 tỷ, BIDV 500 tỷ, WesternBank
và NVB 1.800 tỷ đồng trái phiếu.
Phát triển quá "nóng"
Trong khối doanh nghiệp nhà nước, những tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã lập
kỷ lục về đẻ công ty con, công ty cháu kinh doanh cùng ngành giống nhau và kinh
doanh trái ngành từ “vốn mồi” của Nhà nước (công ty mẹ) với giá lúc thành lập chỉ
có 1.0, rồi sau đó ào ạt lên sàn, đẩy giá lên tới 5 chấm đến 9 chấm, bán ra từ từ,
nghi vấn để trục lợi cá nhân mà chỉ những người “có tóc” mới làm được.
Điển hình là Tập đoàn Dầu khí và Tập đoàn Sông Đà. Trong khối doanh nghiệp
ngoài nhà nước, việc phát triển quá nóng, đẻ công ty con và dự án như gà để trứng
chủ yếu sử dụng vốn vay ngân hàng.
Hai trường hợp điển hình: Trong những ngày cuối cùng của năm 2012, giới kinh
doanh chứng kiến Mai Linh, một đại gia vận tải hành khách, bị vỡ nợ. Mai Linh dự
tính bán hơn 1.000 xe trong số 12.000 xe đang hoạt động để thu hồi về 200-300 tỷ
đồng dùng để trả nợ cho các nhà đầu tư.
Ông chủ tịch của Mai Linh, Hồ Huy, thẳng thắn thừa nhận, doanh nghiệp thua lỗ là
do sai lầm, dùng tiền vay ngắn hạn với lãi suất cao ngất ngưởng để đầu tư dài hạn
5-10 năm, đầu tư tràn lan không tính đến hiệu quả và khả năng thu hồi vốn.