1
ChCh¨¨ n nu« i t r ©u bß c ¸ i n nu« i t r ©u bß c ¸ i
sinh s nsinh s n
NỘI DUNGNỘI DUNG
22
•• CÊu t ¹ o c ¬ q u an s in h d ô c c ¸ iCÊu t ¹ o c ¬ q u an s in h d ô c c ¸ i
-- Ch u k ú ®é ng d ô cCh u k ú ®é ng d ô c
-- Man g t h ai v µ ®ÎMan g t h ai v µ ®Î
-- Ph ô c hå i s in h dôc s a u ®ÎPh ô c h å i s in h dôc s a u ®Î
-- Ph ¸ t h iÖn ®é n g d ô c , ph è i g iè ng v µ k h ¸ m t h a iPh ¸ t h iÖn ®é n g dô c , ph è i g iè ng v µ k h ¸ m t h a i
-- Nu « i d ì n g vµ c hNu « i d ì n g vµ c h ¨¨ m s ã cm s ã c
-- §§ ¸ n h g i¸ k h n¸ n h g i¸ k h n ¨¨ n g sin h s nn g sin h s n
-- Nh ©n t è n h h í n g t í i s in h s nNh ©n t è n h h í n g t í i s in h s n
-- §§ iÒu k h iÓn s in h s niÒu k h iÓn s in h s n
33
c ¬ q ua n sinh dôc c ¸ ic ¬ q ua n sinh dôc c ¸ i
Sõng tö cung
Buång trøng
Mµng treo lí n
Loa kÌ n Vßi Falop Cæ tõ cung
Manh nang
HËu m«n
¢ m m«n
Tr. trµng Th©n T.cung
NiÖu qu¶n
¢ m ®¹ o
Lç niÖu
X ¬ng chËu
Bãng ®¸i
44
§§ Þnh vÞ c¬ quan sinh dôc c¸iÞnh vÞ c¬ quan sinh dôc c¸i
trùc trµng cæ t/c
©m ®¹ o tö cung
B.trøng
èng dÉn
trøng
55
C¸ c c¬ quan sinh dôc bª n trongC¸ c c¬ quan sinh dôc bª n trong
66
CÊu tCÊu t¹¹ o cæ tö cung bßo cæ tö cung bß
Lç T/C Cæ tö cung
¢m ®¹o
Manh nang Th©n tö cung
NÕp gÊp vßng
2
77
C¸ c cÊu tróc trª n buång trøng bßC¸ c cÊu tróc trª n buång trøng bß
No· n bao ®ang
ph¸t triÓn
No· n bao chÝn
Trøng rông
ThÓ vµng
M« ®Öm
No· n bao vì
M¹ ch qu¶n
88
Contents
99
Rông trøng
Sau ®éng dôc
§ éng dôc
TiÒn ®éng dôc Yªn tÜnh
Yªn tÜnh
Ch u k ú ®é ng dôcCh u k ú ®é ng dôc
1010
TiÒn ®éng dôcTiÒn ®éng dôc
--Trª n buång trøng mét no· n bao lí n b¾t lí n nhanh Trª n buång trøng mét no· n bao lí n b¾t lí n nhanh
(sau khi thÓ vµng cña chu kú tr í c bÞ tho¸ i ho¸ ). (sau khi thÓ vµng cña chu kú tr í c bÞ tho¸ i ho¸ ).
--V¸ ch ©m ®¹ o dµy lª n, ® êng sinh dôc tV¸ ch ©m ®¹ o dµy lª n, ® êng sinh dôc t¨¨ ng sinh, ng sinh,
xung huyÕt. xung huyÕt.
--C¸ c tuyÕn sinh dôc phô tC¸ c tuyÕn sinh dôc phô t¨¨ ng tiÕt dÞch nhên trong ng tiÕt dÞch nhên trong
suèt, khã ®øt. suèt, khã ®øt.
--¢m m«n h¬i bãng mäng. Cæ tö cung hÐ më. ¢m m«n h¬i bãng mäng. Cæ tö cung hÐ më.
--Bá Bá ¨¨ n, hay kª u rèng vµ ®¸ i r¾t. n, hay kª u rèng vµ ®¸ i r¾t.
--Cã nhiÒu bß ®ùc theo trª n b· i chCã nhiÒu bß ®ùc theo trª n b· i ch¨¨ n, nh ng ch a n, nh ng ch a
chÞu ®ùcchÞu ®ùc..
N· o
TuyÕn
yªn
Buång
trøng
1111
Hµnh vi
®éng dôc No· n bao
trªn buång
trøng
No· n baoDÞch no· n bao
§§ éng dôcéng dôc
--Bß chÞu ®ùc cao ®é.Bß chÞu ®ùc cao ®é.
--Thêi gian chÞu ®ùc dao ®éng trong kho¶ng 6Thêi gian chÞu ®ùc dao ®éng trong kho¶ng 6--30 30
giê, bß t¬ trung bgiê, bß t¬ trung b××nh 12 giê, bß c¸ i sinh s¶n 18 giê.nh 12 giê, bß c¸ i sinh s¶n 18 giê.
--Niª m dÞch ch¶y ra nhiÒu, cµng vÒ cuèi cµng Niª m dÞch ch¶y ra nhiÒu, cµng vÒ cuèi cµng
tr¾ng ®ôc nh hå nÕp, ®é keo dÝnh ttr¾ng ®ôc nh hå nÕp, ®é keo dÝnh t¨¨ ng. ng.
--¢m m«n mµu hång ®á, cµng vÒ cuèi cµng thÈm. ¢m m«n mµu hång ®á, cµng vÒ cuèi cµng thÈm.
--Cæ tö cung më réng, hång ®á. Cæ tö cung më réng, hång ®á.
1212
Rông trøng ThÓ vµng ho¸
HËu ®éng dôcHËu ®éng dôc
--C¬ quan sinh dôc dÇn trë C¬ quan sinh dôc dÇn trë
ll¹¹ i tri tr¹¹ ng th¸ i bng th¸ i b××nh th êng nh th êng
(kho¶ng (kho¶ng 5 5 ngµy). ngµy).
--Con c¸ i thê ¬ ví i con ®ùc vµ Con c¸ i thê ¬ ví i con ®ùc vµ
kh«ng cho giao phèi.kh«ng cho giao phèi.
--Niª m dÞch trë thµnh b· ®Ëu. Niª m dÞch trë thµnh b· ®Ëu.
--Sau khi th«i chÞu ®ùc Sau khi th«i chÞu ®ùc 1010--12 12
giê thgiê th××rông trøng. Kho¶ng rông trøng. Kho¶ng
7070% sè lÇn rông trøng vµo % sè lÇn rông trøng vµo
ban ®ª m. ban ®ª m.
--Cã kho¶ng Cã kho¶ng 5050% bß c¸ i vµ % bß c¸ i vµ
9090% bß t¬ bÞ ch¶y m¸ u trong % bß t¬ bÞ ch¶y m¸ u trong
giai ®ogiai ®o¹¹ n nµy.n nµy.
3
1313
Thêi kú yª n tÜnhThêi kú yª n tÜnh
--§§ Æc tr ng bëi sù tån t¹ i cña Æc tr ng bëi sù tån t¹ i cña thÓ vµng thÓ vµng
--NÕu kh«ng cã chöa thNÕu kh«ng cã chöa th××thÓ vµng sÏ thµnh thôc thÓ vµng sÏ thµnh thôc
kho¶ng 8 ngµy sau khi rông trøng vµ tiÕp tôc ho¹ t kho¶ng 8 ngµy sau khi rông trøng vµ tiÕp tôc ho¹ t
®éng (tiÕt progesteron) trong vßng 8®éng (tiÕt progesteron) trong vßng 8--9 ngµy n9 ngµy n÷÷a vµ a vµ
sau ®ã tho¸ i ho¸ (ngµy 16sau ®ã tho¸ i ho¸ (ngµy 16--17). Lóc ®ã mét giai ®o¹ n 17). Lóc ®ã mét giai ®o¹ n
tiÒn ®éng dôctiÒn ®éng dôc cña mét chu kú mí i l¹ i b¾t ®Çu. cña mét chu kú mí i l¹ i b¾t ®Çu.
--NÕu trøng ® î c thô tinh thNÕu trøng ® î c thô tinh th××giai ®o¹ n nµy ® î c thay giai ®o¹ n nµy ® î c thay
thÕ b»ng thêi kú mang thai (thÓ vµng tån t¹ i vµ tiÕt thÕ b»ng thêi kú mang thai (thÓ vµng tån t¹ i vµ tiÕt
progesteron), ®Î vµ mét thêi kú kh«ng cã ho¹ t ®éng progesteron), ®Î vµ mét thêi kú kh«ng cã ho¹ t ®éng
chu kú sau khi ®Î tr í c khi bß c¸ i trë l¹ i cã ho¹ t ®éng chu kú sau khi ®Î tr í c khi bß c¸ i trë l¹ i cã ho¹ t ®éng
chu kú tiÕp. chu kú tiÕp.
ThÓ vµng
trªn
buång trøng
1414
§§ iÒu hoµ chu kú ®éng dôciÒu hoµ chu kú ®éng dôc Ngo¹ i c¶nh: T 0, as,
d2, mï i vÞ …
Hypothalamus
Progesteron
Feed-back
Feed-back
TÝn hiÖu tõ vá n· o
(+)GnRH
FSH LH
Trøng chÝn
vµ rông
(-)
(+)
ThÓ
vµng
(+)
Inhibin
Oestrogen
(-)
(-)
(-)
Thể vàng Pro ge s terone
Động dục
510 15
Hàm l
ượ
ng hormone
Rụ ng trứng Rụng trứng
Nội mạc tửcung PGF2α
Noãn bao trội
Thoái hóa
PGF2α
FSH
E2
LH
Diễn biến trong chu kỳ động dục ở bò
Động dục1616
Sãng ph¸ t triÓn no· n bao trong Sãng ph¸ t triÓn no· n bao trong
chu kú ®éng dôcchu kú ®éng dôc
10
10
15
15
3
3
0
06
69
912
12 15
15 18
18 21
21
φ(mm)
φ(mm)
NgNgày sau rày sau rụụng trng trứứngng
NoNoãn bao ãn bao
trộitrội
Ginther Ginther
et al.et al.
, ,
PGF2α
P4
TiTiêu têu thhể vàngể vàng
1717
Sự thoái hoá thể vàngSự thoái hoá thể vàng
(ngày 17 của chu kỳ)(ngày 17 của chu kỳ)
Oxytoxin
PGF2αα
Thể vàng
(ngày 17)
Noãn bao trội
1818
Nội mạc tử cung Thể vàng
Oxytocin
Oxytocin receptors
PGF2α
Tiêu thể vàng
Rụng trứng
4
1919
PGF2α
10
10
15
15
3
3
0
06
69
912
12 15
15 18
18 21
21
φ(mm)
φ(mm)
ThThể vàng chửaể vàng chửa
Ngày sau rụng trứng
Ph¸t triÓn no· n bao ë bß ®éng dôc vµ cã thaiPh¸t triÓn no· n bao ë bß ®éng dôc vµ cã thai
Noãn bao Noãn bao
trộitrội
P4
2020
PGF2α
né i m¹ c t ö c u ng
Tiªu thÓ vµng
Rông trøng
<<
Oxytocin
Kh«ng r ụng trứng
Thểvàng chửa
Interferon tau (IFN-τ)
Phôi
×
Contents
2121
Ma ng t h a i v µ ®ÎMa ng t h a i v µ ®Î
Contents 2222
Qu¸ trQu¸ tr××nh ph¸ t triÓn cña ph«i thainh ph¸ t triÓn cña ph«i thai
nn Mang thai trung bMang thai trung b××nh nh 280 280 ngµy ë bß ngµy ë bß
vµ vµ 315 315 ngµy ë tr©ungµy ë tr©u
nn Hî p tö hHî p tö h××nh thµnh nh thµnh 11//3 3 phÝa trªn èng phÝa trªn èng
®Én trøng vµ tr«i tí i tö cung vµo ngµy ®Én trøng vµ tr«i tí i tö cung vµo ngµy
thø thø 55--66. .
nn Ph«i b¸ m vµo tö cung vµo ngµy thø Ph«i b¸m vµo tö cung vµo ngµy thø
30 30 (nhau thai sÏ dÇn dÇn b¸m vµo (nhau thai sÏ dÇn dÇn b¸m vµo
nóm nhau mÑ tnóm nhau mÑ t¹¹ i néi mi néi m¹¹c tö cung). c tö cung).
nn Sau Sau 60 60 ngµy toµn bé c¸c c¬ quan ®· ngµy toµn bé c¸c c¬ quan ®·
® î c h® î c h××nh thµnh vµ ph¸ t triÓn.nh thµnh vµ ph¸ t triÓn.
nn Trong Trong 22--22,,5 5 th¸ng cuèi khèi l î ng th¸ng cuèi khèi l î ng
cña thai tcña thai t¨¨ng b»ng khong ng b»ng kho¶ng 22//3 3 ®Õn ®Õn 33//4 4
khèi l î ng s¬ sinh.khèi l î ng s¬ sinh.
2323
NhNh÷÷ng biÕn ®æi cña bß mÑ trong thêi ng biÕn ®æi cña bß mÑ trong thêi
gian mang thaigian mang thai
--Khèi l î ng c¬ thÓ tKhèi l î ng c¬ thÓ t¨¨ ng,ng,®Æc bÞª t ®Æc bÞª t
lµ lµ 2 2 th¸ ng cuèi, do sù ph¸ t triÓn th¸ ng cuèi, do sù ph¸ t triÓn
cña thai, tö cung, hÖ thèng nhau cña thai, tö cung, hÖ thèng nhau
thai vµ do kh¶ nthai vµ do kh¶ n¨¨ ng tÝch luü dinh ng tÝch luü dinh
d ì ng cña bß mÑ td ì ng cña bß mÑ t¨¨ ng lª n.ng lª n.
--Trao ®æi chÊt vµ nTrao ®æi chÊt vµ n¨¨ ng l î ng tng l î ng t¨¨ ng ng
--Thay ®æi trong hÖ thèng néi tiÕt:Thay ®æi trong hÖ thèng néi tiÕt:
+ ThÓ vµng ® î c h+ ThÓ vµng ® î c h××nh thµnh nh thµnh
vµ tiÕt progesteron trong suèt thêi vµ tiÕt progesteron trong suèt thêi
gian mang gian mang
+ Nhau thai tiÕt estrogen vµ + Nhau thai tiÕt estrogen vµ
c¸ c hocm«n gonadotropin c¸ c hocm«n gonadotropin
--C¸ c c¬ quan néi tC¸ c c¬ quan néi t¹¹ ng, ®Æc biÖt lµ ng, ®Æc biÖt lµ
c¬ quan tiª u ho¸ , tuÇn hoµn, h« c¬ quan tiª u ho¸ , tuÇn hoµn, h«
hÊp, bµi tiÕt cã sù thay ®æi thÝch hÊp, bµi tiÕt cã sù thay ®æi thÝch
øngøng 2424
HiÖn t î ng bß s¾p ®ÎHiÖn t î ng bß s¾p ®Î
-Bông sÖ
-D©y ch»ng m«ng-khum nh· o g©y hiÖn t î ng “sôt
m«ng”
-¢ m hé sa, s ng mäng, niªm dÞch chy ra nhiÒu,
trong suèt
-BÇu vó c¨ng, con cao sn cã thÓ ch¶y s÷a ®Çu
-§ u«i th êng cong lªn
-Bß hay cã hiÖn t î ng gi÷g×n, t×m chç réng r· i
tho¸ng ®ng hay chç kÝn ®¸ o ®Ó ®øng nh»m tr¸ nh
nh÷ng con kh¸c
-Cã hiÖn t î ng ®øng n»m kh«ng yªn, l ng cong
kÌ m theo rÆn ®Î , cµng gÇn lóc ®Î th×tÇn sè rÆn
cµng t¨ ng
-Hay ®i tiÓu vÆt
5
2525
Quá trình đẻ (1)Quá trình đẻ (1)
nn Chia thành 3 giai đoạn:Chia thành 3 giai đoạn:
nn Mở cổ tử cungMở cổ tử cung
nn Đẻ (sổ thai)Đẻ (sổ thai)
nn Sổ nhauSổ nhau
2626
Quá trình đẻ (2)Quá trình đẻ (2)
2727
Quá trình đẻ (3)Quá trình đẻ (3)
2828
HiÖn t î ng bß ®ÎHiÖn t î ng bß ®Î
--Sù co bãp cña c¬ quan sinh dôc t¹ o ra nhSù co bãp cña c¬ quan sinh dôc t¹ o ra nh÷÷ng ng
c¬n rÆn ®Èy thai qua cæ tö cung vµ ®i vµo ©m ®¹ o. c¬n rÆn ®Èy thai qua cæ tö cung vµ ®i vµo ©m ®¹ o.
--Bµo thai cµng ®i ra phÇn ngoµi thBµo thai cµng ®i ra phÇn ngoµi th××cµng tcµng t¨¨ ng kÝch ng kÝch
thÝch cho c¬ co bãpthÝch cho c¬ co bãp
--Bß mÑ bån chån, ®øng n»m kh«ng yª n, ch©n cµo Bß mÑ bån chån, ®øng n»m kh«ng yª n, ch©n cµo
®Êt, cã con ch©n sau ®¸ vµo bông, l ng cong lª n ®Êt, cã con ch©n sau ®¸ vµo bông, l ng cong lª n
mµ rÆn. mµ rÆn.
--Tö cung co bãp liª n tôc dån n í c èi ra nhiÒu, thai Tö cung co bãp liª n tôc dån n í c èi ra nhiÒu, thai
còng ® î c ® a ra nª n ¸ p lùc trong bäc thai tcòng ® î c ® a ra nª n ¸ p lùc trong bäc thai t¨¨ ng ng
lª n lµm vì bäc èi. Sau khi vì èi søc rÆn cña gia lª n lµm vì bäc èi. Sau khi vì èi søc rÆn cña gia
sóc cµng m¹ nh ®Èy thai vµ mµng thai qua ® êng sóc cµng m¹ nh ®Èy thai vµ mµng thai qua ® êng
sinh dôc (th êng sau 1 giê).sinh dôc (th êng sau 1 giê).
--PhÇn ®Çu cña thai ra tr í c, tiÕp ®Õn phÇn ngùc PhÇn ®Çu cña thai ra tr í c, tiÕp ®Õn phÇn ngùc
ra sau. ra sau. Lóc nµy søc rÆn con mÑ gi¶m xuèng. PhÇn Lóc nµy søc rÆn con mÑ gi¶m xuèng. PhÇn
cßn l¹ i cña thai nhê søc ®¹ p cña hai ch©n sau mµ cßn l¹ i cña thai nhê søc ®¹ p cña hai ch©n sau mµ
ra ngoµi hoµn toµn. ra ngoµi hoµn toµn.
--Sau ®Î bß mÑ nghØ mét thêi gian råi quay l¹ i liÕm Sau ®Î bß mÑ nghØ mét thêi gian råi quay l¹ i liÕm
concon
--Sau ®Î tö cung vÉn co bãp vµ tiÕp tôc nhSau ®Î tö cung vÉn co bãp vµ tiÕp tôc nh÷÷ng ng
c¬n rÆn ® a nhau thai ra ngoµi (4c¬n rÆn ® a nhau thai ra ngoµi (4--6 giê)6 giê)
Contents
2929
Ph ôc h å i sinh dôc sa u k h i ®ÎPh ôc h å i sinh dôc sa u k h i ®Î
ĐẺ
CHỬA LẠI
Buồng trứngTử cung
THỜI KỲ SAU ĐẺ
Cơ co
Nội mạc hồi phục
Xoang thải hết sản dịch
Tiết hócmôn
Rụng trứng
K/ Clứa đẻ
Đẻ
PhPhối giốngối giống
(ch( chửa lạiửa lại)
Không
chửa
Mang thai
(280 ngày)
Cạn sữa
(45-60 ngày)
Đẻ
Tiết sữa(10 tháng)
Thành phần của khoảng cách lứa đẻ