TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
KHOA KINH TẾ
BÀI GIẢNG
KẾ TOÁN NGÂN HÀNG
Đắk Lắk, năm 2023
1
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1...........................................................................4
TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN NGÂN HÀNG.....................................................................4
1.1. Khái niệm kế toán ngân hàng........................................................................................4
1.2. Đối tượng của kế toán ngân hàng..................................................................................4
1.3. Nhiệm vụ của kế toán ngân hàng...................................................................................4
1.4. Đặc điểm của kế toán ngân hàng...................................................................................5
1.5. Mục tiêu của kế toán ngân hàng....................................................................................5
1.6. Các nguyên tắc cơ bản trong kế toán ngân hàng...........................................................5
1.7. Tài khoản và hệ thống tài khoản kế toán ngân hàng......................................................6
1.8. Chứng từ kế toán ngân hàng........................................................................................12
1.8.1.
Chứng từ kế toán ngân hàng...........................................................................................12
1.8.2.
Các yếu tố cơ bản của chứng từ kế toán ngân hàng........................................................13
1.8.3.
Chứng từ điện tử trong ngân hàng..................................................................................14
1.8.4.
Kiểm soát chứng từ trong kế toán ngân hàng.................................................................14
1.8.5.
Luân chuẩn chứng từ kế toán ngân hàng........................................................................15
1.9. Tổ chức bộ máy kế toán của đơn vị ngân hàng...........................................................15
1.9.1.
Mô hình tổ chức bộ máy kế toán....................................................................................15
1.9.2.
Tổ chức các bộ phận kế toán trong phòng kế toán.........................................................19
1.9.3.
Tổ chức người làm kế toán.............................................................................................20
1.10. Tổ chức thực hiện sổ sách kế toán ngân hàng.............................................................20
1.10.1.
Hình thức kế toán thủ công.............................................................................................20
1.10.2.
Hình thức kế toán bằng phần mềm kế toán....................................................................20
CHƯƠNG 2: KẾ TOÁN NGUỒN VỐN NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.....................22
2.1. Kế toán nguồn Vốn chủ sở hữu (Nguồn Vốn chủ sở hữu ).........................................22
2.1.1.
Một số nét về Vốn chủ sở hữu của ngân hàng thương mại............................................22
2.1.2.
Chứng từ kế toán.............................................................................................................22
2.1.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................22
2.2. Kế toán nguồn vốn huy động.......................................................................................25
2.2.1.
Kế toán tiền gửi tiết kiệm của khách hàng.....................................................................26
2.2.2.
Kế toán tiền gửi của khách hàng.....................................................................................32
2.2.3.
Kế toán phát hành giấy tờ có giá....................................................................................34
CHƯƠNG 3..........................................................................................................................34
KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG................................................................................34
3.1. Kế toán nghiệp vụ tín dụng..........................................................................................34
3.1.1.
Các hình thức cho vay....................................................................................................34
3.1.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................34
3.1.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................34
3.2. Kế toán phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng............................................38
3.2.1.
Kế toán phân loại nợ tín dụng.........................................................................................38
3.2.2.
Kế toán trích lập và sử dụng dự phòng rủi ro tín dụng...................................................39
CHƯƠNG 4..........................................................................................................................44
2
KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ THANH TOÁN VỐN GIỮA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG
MẠI.......................................................................................................................................44
4.1. Thanh toán qua ngân hàng Nhà nước..........................................................................45
4.1.1.
Khái quát thanh toán qua Ngân hàng Nhà nước.............................................................45
4.1.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................45
4.1.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................45
4.2. Kế toán nghiệp vụ thanh toán vốn giữa hai ngân hàng có mở tài khoản lẫn nhau (hay
còn gọi là thanh toán bù trừ song phương)..................................................................46
4.2.1.
Một số vấn đề về hai ngân hàng mở tài khoản tiền gửi lẫn nhau để thanh toán.............46
4.2.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................46
4.2.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................47
4.2.4.
Hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu..............................................................................47
4.3. Kế toán thanh toán bù trừ qua ngân hàng nhà nước....................................................48
4.3.1.
Khát quát Thanh toán bù trừ...........................................................................................48
4.3.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................48
4.3.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................49
4.3.4.
Hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu (Hạch toán thanh toán bù trừ thông thường)............50
4.4. Thanh toán chuyển tiền cùng hệ thống........................................................................51
4.4.1.
Khái quát thanh toán chuyển tiền cùng hệ thống............................................................51
4.4.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................52
4.4.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................52
CHƯƠNG 5..........................................................................................................................56
KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ NGÂN QUỸ VÀ NGHIỆP VỤ THANH TOÁN KHÔNG
DÙNG TIỀN MẶT..............................................................................................................56
5.1. Kế toán nghiệp vụ ngân quỹ........................................................................................56
5.1.1.
Khát quát về nghiệp vụ ngân quỹ...................................................................................56
5.1.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................56
5.1.3.
Tài khoản sử dụng..........................................................................................................56
5.1.4.
Hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu..............................................................................57
5.2. Kế toán nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt....................................................59
5.2.1.
Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt....................................................................59
5.2.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................60
5.2.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................60
5.2.4.
Hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu..............................................................................60
CHƯƠNG 6..........................................................................................................................71
KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ KINH DOANH NGOẠI TỆ VÀ VÀNG BẠC........................71
6.1. Kế toán nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ.......................................................................71
6.1.1.
Một số vấn đề về kế toán kinh doanh ngoại tệ...............................................................71
6.1.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................71
6.1.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................71
6.2. Kế toán nghiệp vụ kinh doanh vàng bạc, đá quý.........................................................74
6.2.1.
Khát quát hoạt động kinh doanh vàng............................................................................74
6.2.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................74
6.2.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................74
3
CHƯƠNG 7..........................................................................................................................78
KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ THANH TOÁN QUỐC TẾ......................................................78
7.1. Khái quát một số vấn đề về kế toán nghiệp vụ thanh toán quốc tế..............................78
7.2. Chứng từ hạch toán......................................................................................................78
7.3. Tài khoản hạch toán.....................................................................................................78
7.3.1.
Các tài khoản sử dụng.....................................................................................................78
7.4. Kế toán một số nghiệp vụ chủ yếu..............................................................................80
7.4.2.
Kế toán phương thức thanh toán nhờ thu (Collection of payment)................................81
7.4.3.
Kế toán nghiệp vụ thanh toán thư tín dụng (L/C) (Letter credit)...................................83
CHƯƠNG 8..........................................................................................................................87
KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH VÀ CÔNG CỤ DỤNG CỤ...........................................87
8.1. Kế toán tài sản cố định................................................................................................87
8.1.1.
Khái quát về tài sản cố định............................................................................................87
8.1.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................87
8.1.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................87
8.1.4.
Hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu..............................................................................89
Trường hợp Hội sở tạm ứng vốn cho chi nhánh để mua sắm
.....................................89
Trường hợp Hội sở chính không ứng vốn mà thông báo duyệt dự toán:
..................90
Khi công trình XDCB hoàn thành, quyết toán công trình được duyệt, ghi:
.............91
8.2. Kế toán công cụ lao động và vật liệu...........................................................................97
8.2.1.
Công cụ lao động và vật liệu..........................................................................................97
8.2.2.
Chứng từ hạch toán.........................................................................................................97
8.2.3.
Tài khoản hạch toán........................................................................................................97
CHƯƠNG 9........................................................................................................................101
KẾ TOÁN THU NHẬP - CHI PHÍ - XÁC ĐỊNH VÀ PHÂN PHỐI KẾT QUẢ KINH
DOANH..............................................................................................................................101
9.1. Kế toán các khoản thu nhập của ngân hàng...............................................................101
9.1.1.
Thu nhập ngân hàng......................................................................................................101
9.1.2.
Chứng từ hạch toán.......................................................................................................101
9.1.3.
Tài khoản hạch toán......................................................................................................101
9.2. Kế toán các khoản chi phí của ngân hàng.................................................................104
9.2.1.
Các chi phí hoạt động trong ngân hàng........................................................................104
9.2.2.
Chứng từ hạch toán.......................................................................................................104
9.2.3.
Tài khoản hạch toán......................................................................................................104
9.3. Kế toán kết quả kinh doanh.......................................................................................109
9.3.1.
Kết quả kinh doanh trong ngân hàng............................................................................109
9.3.3.
Tài khoản hạch toán......................................................................................................109
9.4. Kế toán phân phối lợi nhuận, trích lập và sử dụng quỹ.............................................110
9.4.1.
Cơ chế phân phối lợi nhuận..........................................................................................111
9.4.2.
Kế toán trích lập và sử dụng các quỹ............................................................................111
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN NGÂN HÀNG
1.1. Khái niệm kế toán ngân hàng
Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế
tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động.
Kế toán ngân hàng là việc thu thập, ghi chép, xử lý, phân tích các nghiệp vụ kinh
tế, tài chính phát sinh về hoạt động tiền tệ, tín dụng và dịch vụ ngân hàng dưới hình thức
chủ yếu là giá trị để phản ánh, kiểm tra toàn bộ hoạt động kinh doanh của đơn vị ngân
hàng; đồng thời cung cấp thông tin cần thiết phục vụ công tác quản lý hoạt động của
ngân hàng, cung cấp thông tin cho các tổ chức, cá nhân theo quy định của Pháp luật.
1.2. Đối tượng của kế toán ngân hàng
Đối tượng của kế toán ngân hàng là các tài sản, nguồn hình thành tài sản, cũng
như sự biến động của chúng trong quá trình hoạt động kinh doanh ngân hàng.
-Tài sản là những tài sản thuộc quyền sở hữu, hình thành từ việc sử dụng vốn mà
ngân hàng đã bỏ ra để có những tài sản như cho vay, tiền mặt tại quỹ, tiền gửi tại ngân
hàng Nhà nước, tại các tổ chức tín dụng khác, đầu tư chứng khoán, tài sản cố định...
-Nguồn vốn của ngân hàng thương mại bao gồm vốn điều lệ, các quỹ ngân hàng,
vốn huy động, tiền gửi khách hàng, vốn đi vay, vốn từ phát hành giấy tờ có giá, vốn
vay ngân hàng Nhà nước, vay các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước...
1.3. Nhiệm vụ của kế toán ngân hàng
- Thu thập, ghi chép kịp thời, đầy đủ và chính xác các nghiệp vụ kinh tế tài chính
phát sinh của đơn vị ngân hàng theo đối tượng, nội dung công việc kế toán, theo đúng
chuẩn mực và chế độ kế toán.
- Kiểm tra, giám sát chặt chẽ các khoản thu chi tài chính, quá trình sử dụng tài sản
của bản thân ngân hàng và của xã hội thông qua các khâu kiểm soát của kế toán, góp
phần tăng cường kỷ luật tài chính, củng cố chế độ hạch toán kinh tế trong ngân hàng
cũng như trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
- Phân tích thông tin, số liệu kế toán; tham mưu, đề xuất các giải pháp phục vụ yêu
cầu quản trị và quyết định kinh tế tài chính của đơn vị ngân hàng.
- Cung cấp thông tin cho Ngân hàng Trung ương và các cơ quan quản lý Nhà nước
khác phục vụ sự chỉ đạo thực thi chính sách tiền tệ - tín dụng nói riêng và chính sách
tài chính nói chung; đồng thời đáp ứng nhu cầu của công tác thanh tra ngân hàng.
- Tổ chức tốt việc giao dịch với khách hàng, góp phần thực hiện tốt chiến lược khách
hàng của đơn vị ngân hàng.