Bài giảng Khoa học quản lý đại cương: Chương 3 - Chức năng lập kế hoạch và ra quyết định

Trong bối cảnh quản lý hiện đại, chức năng lập kế hoạch và ra quyết định đóng vai trò nền tảng, thiết yếu cho sự tồn tại và phát triển bền vững của mọi tổ chức. Lập kế hoạch không chỉ là hành động xác định mục tiêu tương lai mà còn là quá trình xây dựng các chương trình hành động chi tiết, phân bổ nguồn lực hiệu quả và dự báo các yếu tố môi trường. Chương này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về bản chất cốt lõi của lập kế hoạch, nhấn mạnh tầm quan trọng của nó như một tiền đề cho mọi hoạt động quản lý và định hướng tổ chức vượt qua các thách thức, hướng tới các thành tựu mong muốn.

Sinh viên và học viên chuyên ngành quản trị kinh doanh, quản lý, cũng như các nhà quản lý cấp trung và cấp cao đang tìm kiếm kiến thức nền tảng và nâng cao về lập kế hoạch và ra quyết định trong tổ chức.

Bài viết này trình bày chi tiết về chức năng lập kế hoạch trong quản lý, một hoạt động trọng tâm và tiên quyết để đạt được các mục tiêu tổ chức. Lập kế hoạch được định nghĩa là quá trình tìm kiếm tương lai, xây dựng chương trình hành động thông qua việc đánh giá, dự đoán và huy động nguồn lực. Nó bao gồm sáu đặc điểm quan trọng như tính khách quan, bắt buộc, ổn định, linh hoạt, khả thi và rõ ràng, đồng thời đóng vai trò then chốt trong việc chỉ rõ con đường đạt mục tiêu, phối hợp nguồn lực, đảm bảo hiệu quả, hạn chế rủi ro và tạo thuận lợi cho kiểm tra. Các loại kế hoạch được phân loại đa dạng dựa trên cấp độ (kế hoạch chiến lược, kế hoạch tác nghiệp), hình thức thể hiện (chiến lược, quy hoạch, chính sách, chương trình, dự án, thủ tục), thời gian (dài hạn, trung hạn, ngắn hạn), phạm vi (vĩ mô, vi mô, tổng thể, bộ phận) và lĩnh vực quản lý (tài chính, nhân lực, an ninh). Đặc biệt, tài liệu phác thảo quy trình lập kế hoạch gồm bảy bước tuần tự: phân tích bối cảnh môi trường (sử dụng PEST, SWOT), xác định mục tiêu (dựa trên nguyên tắc SMART), thiết lập các phương án, đánh giá và lựa chọn phương án tối ưu, xây dựng lịch trình thực hiện, xác định tiêu chuẩn kiểm tra đánh giá, và lập dự toán ngân sách. Nắm vững các nguyên tắc và quy trình này là vô cùng cần thiết để các nhà quản lý có thể đưa ra các quyết định sáng suốt, tối ưu hóa nguồn lực và đảm bảo sự phát triển bền vững của tổ chức.