Bài giảng Khoa học quản lý: Chương 2 - TS. Phạm Văn Tuân

Hoạt động quản lý đã tồn tại song hành cùng lịch sử văn minh nhân loại, mặc dù khoa học quản lý là một lĩnh vực nghiên cứu tương đối mới mẻ. Việc khám phá và thấu hiểu di sản phong phú của các tư tưởng quản lý từ quá khứ là vô cùng cần thiết để định hình tư duy và hành động của các nhà quản lý hiện đại. Tài liệu này cung cấp một cái nhìn tổng quan về sự phát triển của các tư tưởng quản lý, đặc biệt nhấn mạnh vào những đóng góp mang tính nền tảng từ Trung Hoa cổ đại. Mục tiêu là làm rõ bối cảnh ra đời, các nguyên tắc cốt lõi, và tầm ảnh hưởng lâu dài của những triết lý này.

Sinh viên, giảng viên, và nhà quản lý quan tâm đến nền tảng lý thuyết và lịch sử của các tư tưởng quản lý, đặc biệt là từ phương Đông.

Tài liệu trình bày một cái nhìn sâu sắc về sự phát triển của các tư tưởng quản lý, bắt đầu từ nhận định rằng hoạt động quản lý có lịch sử lâu đời nhưng khoa học quản lý lại là một ngành mới mẻ. Phần trọng tâm tập trung vào các tư tưởng quản lý Trung Hoa thời cổ đại, vốn đã tạo ra một di sản đồ sộ và vẫn còn giá trị ứng dụng cho đến ngày nay, được nhiều học giả phương Tây đánh giá cao. Hai trường phái tư tưởng chính được phân tích là Nho giáo với tư tưởng "đức trị" và Pháp trị. Nho giáo, với những đại diện tiêu biểu như Khổng Tử và Mạnh Tử, đề cao "Nhân" (nhân ái), Đạo và Đức, Tam cương, Ngũ thường làm trung tâm. Trong quản lý, "Nhân" trở thành nguyên tắc cốt lõi, khuyến khích nhà quản lý yêu thương, giúp đỡ người khác và không mưu cầu lợi ích cá nhân mà hướng đến sự ổn định xã hội, thịnh vượng kinh tế và tinh thần tốt đẹp thông qua "tiên phú hậu giáo". Ngược lại, tư tưởng Pháp trị, được đại diện bởi Quản Trọng, Thận Đáo, Thân Bất Hại, Thương Ưởng và Hàn Phi Tử, lại nhấn mạnh tầm quan trọng của pháp luật, các biện pháp cứng rắn và hình phạt. Trường phái này đề cao "luật, hình, lệnh, chính" cũng như sự thống nhất giữa "thế" (quyền lực), "thuật" (phương pháp) và "pháp" (pháp luật) để cai trị. Thận Đáo tập trung vào "thế" để khuất phục người khác, trong khi Thân Bất Hại đề cao "thuật" như bí quyết của người cầm quyền. Mặc dù có sự khác biệt rõ rệt, cả Nho giáo và Pháp trị đều cung cấp những khuôn khổ quản lý có ảnh hưởng sâu rộng đến các hệ thống xã hội và chính trị ở Châu Á, đồng thời mang lại những hàm ý quan trọng cho việc nghiên cứu và thực hành quản lý đương đại.