Bài 3: Độ co giãn
ECO101_Bai3_v1.0012112219 49
BÀI 3 ĐỘ CO GIÃN
Hướng dẫn học
Để học tốt bài này, học viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia
thảo luận trên diễn đàn.
Đọc tài liệu:
1. PGS. TS Vũ Kim Dũng – PGS.TS Phạm Văn Minh (2011), Giáo trình Kinh tế học
vi mô , NXB Lao động xã hội.
2. PGS. TS Vũ Kim Dũng – TS Đinh Thiện Đức, Bài tập kinh tế học vi mô, (2011),
NXB Lao động xã hội.
Lên mạng xem thông tin biến động thị trường (giá – cung cầu) về các hàng hoá và
dịch vụ cụ thể và thử tìm cách áp dụng lý thuyết đã học để tự dự báo biến động của thị
trường trong thời gian tới.
Tập viết bài tự luận về đánh giá phân tích thị trường.
Học viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc qua email.
Trang Web môn học.
Nội dung
Độ co giãn của cầu.
Độ co giãn của cung.
Mục tiêu
Giúp học viên nắm được khái niệm, công thức tính độ co giãn của cầu theo giá. Hiểu
rõ co giãn điểm và co giãn khoảng;
Phân biệt co giãn và không co giãn;
Hiểu rõ ứng dụng và các yếu tố ảnh hưởng tới độ co giãn của cầu theo giá;
Nắm chắc khái niệm, công thức tính và giá trị của co giãn chéo, co giãn theo thu nhập,
co giãn của cung theo giá.
Bài 3: Độ co giãn
50 ECO101_Bai3_v1.0012112219
Tình huống dẫn nhập
Được mùa nhưng hiện giá lúa giảm quá mạnh làm người dân ĐBSCL thấp thỏm lo âu. Trong khi
đó, lúa gạo ngoại lại vượt biên vào thị trường nội địa. Vụ lúa hè thu đã thu hoạch xong phải bán
chạy với giá 4.300-4.500 đồng/kg với giá này lời quá mỏng và nhiều khó khăn đang chờ đợi. Có
thể nói, nhiều khó khăn đang đặt ra với nông dân trong lúc này, họ là những người sống chủ yếu
dựa vào cây lúa, nhưng thị trường không ổn định, giá lúa cứ tăng giảm bất thường trong khi vật
giá leo thang.
Tại sao trong những năm được mùa lúa thì người nông dân không phấn khởi và
Chính phủ phải hỗ trợ cho người nông dân?
Bài 3: Độ co giãn
ECO101_Bai3_v1.0012112219 51
3.1. Co giãn của cung và cầu
3.1.1. Tổng quan về co giãn
Ở phần trước chúng ta đã thấy được một số quy luật và
các nhân tố cơ bản tạo nên sự tương tác giữa cung và
cầu thị trường. Nhiều câu hỏi liên quan tới hành vi của
người tiêu dùng và nhà sản xuất đã được phân tích
khái quát. Tuy nhiên, tất cả các phân tích đấy mới chỉ
cho chúng ta hiểu về xu hướng chung của thị trường.
Để xem xét mức độ lượng cung và cầu sẽ thay đổi bao
nhiêu khi có sự thay đổi của giá hay các nhân tố khác
ảnh hưởng tới nó thay đổi thì ta cần sự phân tích định lượng.
Kinh tế học sử dụng khái niệm “độ co giãn” để định lượng mức độ phản ứng của
lượng cung hoặc lượng cầu đối với giá hay các nhân tố khác ảnh hưởng đến nó.
Sau khi hiểu đầy đủ các khái niệm và cách tính cơ bản về các loại co giãn, ta sẽ tìm
hiểu tính ứng dụng trong thực tế của độ co giãn cũng như việc kết hợp các loại co giãn
để phân tích thị trường.
Khái niệm chung về co giãn
Co giãn là gì? Co giãn là việc đo lường mức độ phản hồi của một yếu tố kinh tế
này khi có một yếu tố kinh tế khác thay đổi. Nói một cách khác: Co giãn là một số
phản ánh tỉ lệ phần trăm thay đổi một biến số này khi biến số kia thay đổi một
phần trăm.
Công thức tổng quát: Y
X
%X
E%Y
Co giãn của X theo Y là lượng phần trăm thay đổi của X khi có một phần trăm
thay đổi của Y). Trong đó Y là biến số kinh tế có ảnh hưởng tới X.
Có nhiều loại co giãn được tính trong Kinh tế Vi mô. Đó là:
o Co giãn của cầu theo giá
o Co giãn chéo của cầu (co giãn của cầu theo giá hàng hóa liên quan)
o Co giãn cầu theo thu nhập
o Co giãn cung theo giá
o Co giãn cung theo giá đầu vào
o …
3.1.2. Co giãn của cầu
3.1.2.1. Co giãn của cầu theo giá
Khái niệm độ co giãn của cầu theo giá
Có rất nhiều biến số liên quan tới độ co giãn. Trong đó độ co giãn của cầu theo giá
là khái niệm quan trọng nhất.
“Co giãn”
Bài 3: Độ co giãn
52 ECO101_Bai3_v1.0012112219
Độ co giãn của cầu theo giá là đại lượng đo lường độ nhạy của lượng cầu khi giá
thay đổi. Độ co giãn của cầu theo giá nói cho chúng ta biết lượng cầu đối với một
hàng hóa đó thay đổi bao nhiều phần trăm sau khi giá của hàng hóa đó tăng một
phần trăm.
Các cách tính co giãn của cầu theo giá
o Cách 1: Tính theo tỉ lệ phần trăm – đây là cách tính tổng quát nhất. Với cách
tính này người ta có thể đo lường sự thay đổi phần trăm của cầu khi các yếu tố
liên quan thay đổi. Với Q và P lần lượt là số lượng cầu và giá, thì công thức
của độ co giãn của cầu theo giá như sau:
P
%Q
E%P
(1)
Trong đó:
%∆Q là phần trăm thay đổi của lượng cầu (Q).
%∆P là phần trăm thay đổi của giá (P).
o Cách 2: Tính theo giá trị tuyệt đối. Cách tính này sử dụng cho tính co giãn
khoảng và điểm. Cách này loại bỏ giá trị âm, và chủ yếu sử dụng cho tính toán
co giãn của cung cầu theo giá.
Vì sự thay đổi phần trăm của một biến số chỉ thể hiện sự thay đổi tuyệt đối của
biến số chia cho giá trị ban đầu của chính biến số đó. Do đó chúng ta hoàn toàn
có thể viết lại như sau:
P
Q/Q P Q
EP/P Q P

(2)
Hoặc:
P
PdQ
EQdP

Độ co giãn của cầu theo giá thường là một số âm. Bởi vì mối quan hệ giữa giá
và cầu là quan hệ tỉ lệ nghịch. Giá tăng lượng cầu giảm và ngược lại. Do vậy tỉ
số ∆Q/∆P là âm tức là Ep là âm.
o Cách 3: Tính theo đạo hàm của hàm cầu. Thực chất cách tính này xuất phát từ
tính tỉ lệ phần trăm. Tuy nhiên, cách tính này sử dụng khi ta tính độ co giãn mà
ta biết trước hàm cầu. Cách tính này cho phép ta đưa ra một hàm co giãn và xử
lý các giá trị tại các điểm. Rất hữu ích khi sử dụng chúng với hàm bậc một. Lúc
đấy chúng ta sẽ có độ co giãn chính là hệ số góc của hàm cầu.
Công thức tính như sau: 1
d
1
P
EQ'(p)
Q

(3)
Trong đó:
1
Q là lượng cầu tại điểm (1).
1
P là giá tại điểm (1).
Q’(p) là đạo hàm của hàm cầu tính theo giá tại mức giá P1.
Những điểm cần lưu ý khi tính độ co giãn
Bài 3: Độ co giãn
ECO101_Bai3_v1.0012112219 53
(Tất cả các lưu ý này đều được áp dụng tương tự cho mọi độ co giãn khác).
o Thứ nhất, trị số tuyệt đối của co giãn mới là đại lượng cần xem xét nên thường
không viết dấu (-) hay (+) trước các con số tính được. Vì các nhà kinh tế đã
nắm rất rõ các quy luật về cầu (hay cung).
o Thứ hai, độ co giãn là sự thay đổi phần trăm chứ không phải sự thay đổi tuyệt
đối. Vì vậy thay đổi của đơn vị đo lường cầu, cung hay giá không ảnh hưởng
tới độ co giãn.
o Thứ ba, liên quan tới sự chính xác khi tính phần trăm thay đổi của giá và sản
lượng. Ở công thức (2), chúng ta hoàn toàn không biết P và Q sẽ tính thế nào.
Giá trị của P và Q lại rất quan trong vì nó làm thay đổi giá trị co giãn. Nên
thông thường P và Q sẽ tính theo giá trị trung bình. Tức là công thức (2) sẽ viết
lại như sau:
D
12 12
QP
E:
(Q Q )/2 (P P)/2

(4)
o Trong đó:
1
P, 1
Q thể hiện mức giá và sản lượng gốc.
2
P, 2
Q là giá và lượng mới.
Phân loại độ co giãn của cầu theo giá và ứng dụng
o Phân loại độ co giãn của cầu theo giá
o Sau khi trình bày chi tiết độ co giãn của cầu tại phần trên, trong phần này
chúng ta sẽ xem xét các loại co giãn khác nhau và mối liên hệ co giãn và đồ thị
đường cầu quan hệ như thế nào.
o Co giãn chéo của cầu cho ta thấy đầy đủ về mối quan hệ giữa các loại hàng hóa.
o Co giãn cầu theo thu nhập cho ta biết cách ứng xử của người tiêu dùng với các
hàng hóa xa xỉ và thiết yếu hay thứ cấp.
o Tuỳ theo độ lớn về trị tuyệt đối, co giãn của cầu theo giá được phân chia thành
3 mức độ:
Nếu độ co giãn của cầu theo giá > 1, ta nói: Cầu co giãn theo giá bởi vì 1%
thay đổi của giá gây ra hơn 1% thay đổi của lượng cầu. Ví dụ: Nếu tăng 1%
giá sẽ làm cho lượng cầu giảm đi 5%.
Khi độ co giãn của cầu theo giá < 1, ta nói: Cầu không co giãn theo giá bởi
vì 1 % thay đổi của giá đem lại ít hơn 1% thay đổi của lượng cầu. Ví dụ:
Khi giá tăng 1% chỉ làm cho lượng cầu giảm 0,2%.
Khi độ co giãn của cầu = 1, ta nói: Cầu co giãn đơn vị. Trong trường hợp
này, giá tăng lên 1% thì cầu sẽ giảm đi đúng bằng 1%.
Trường hợp cực đoan 1: Khi độ co giãn của cầu theo giá bằng 0, ta nói: Cầu
hoàn toàn không co giãn. Trong trường hợp này, lượng cầu không phản ứng
chút nào với sự thay đổi của giá.