Bài giảng Kinh tế học vi mô: Chương 7 - TS Trần Thị Hòa

Nền kinh tế thị trường được coi là cơ chế hiệu quả để phân bổ nguồn lực dựa trên tương tác cung cầu. Tuy nhiên, trong thực tế, không phải lúc nào các thị trường cũng hoạt động một cách hoàn hảo, dẫn đến các thất bại thị trường gây ra sự phân bổ nguồn lực không tối ưu. Hiểu rõ về những giới hạn này và nguyên nhân của chúng là cực kỳ quan trọng để đánh giá vai trò cần thiết của chính phủ trong việc can thiệp nhằm cải thiện hiệu quả và công bằng xã hội. Chương này đi sâu phân tích các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các thất bại thị trường và bàn về những biện pháp mà chính phủ có thể áp dụng để khắc phục.

Sinh viên kinh tế, nhà nghiên cứu, và các nhà hoạch định chính sách muốn tìm hiểu sâu về nguyên lý thất bại thị trường và vai trò điều tiết của chính phủ trong nền kinh tế.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về hoạt động của thị trường và các trường hợp thất bại thị trường, từ đó làm rõ vai trò can thiệp của chính phủ. Khởi đầu, tài liệu giải thích cơ chế hoạt động của thị trường cạnh tranh hoàn hảo, nơi sự tương tác giữa cung và cầu dẫn đến hiệu quả Pareto trong phân bổ nguồn lực, trả lời các câu hỏi cơ bản về "sản xuất cái gì, như thế nào, cho ai". Phần trọng tâm sau đó tập trung vào việc nhận diện và phân tích các dạng thất bại thị trường phổ biến. Cụ thể, tài liệu làm rõ khái niệm ngoại ứng (cả tích cực và tiêu cực), minh họa bằng đồ thị tác động của chúng lên hiệu quả xã hội. Nó cũng đi sâu vào đặc điểm của hàng hóa công cộng (tính không cạnh tranh và không loại trừ), giải thích vì sao sự cung cấp hàng hóa này thường bị thiếu hụt nếu chỉ dựa vào thị trường tư nhân. Ngoài ra, tài liệu còn đề cập đến cạnh tranh không hoàn hảo, nơi quyền lực thị trường của các hãng dẫn đến sản lượng dưới mức tối ưu và giá cao hơn chi phí cận biên, gây ra phần mất không (deadweight loss). Mặc dù không đi sâu chi tiết, các thất bại thị trường khác như phân phối thu nhập không công bằng và thông tin không đối xứng cũng được liệt kê. Bằng cách phân tích các nguyên nhân gốc rễ này, tài liệu đặt nền móng cho việc hiểu rõ sự cần thiết và các phương thức mà chính phủ có thể áp dụng để khắc phục những hạn chế của thị trường, hướng tới một nền kinh tế hoạt động hiệu quả và công bằng hơn.