Bài giảng Kinh tế vi mô: Sự trục trặc của thị trường và vai trò của Chính phủ (Đại học Ngoại thương)

Bài 8: Sự trục trặc của thị trường và vai trò của Chính phủ

KTE201_Bai1_v1.0018112206 1

BÀI 8: SỰ TRỤC TRẶC CỦA THỊ TRƯỜNG

VÀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ

Nội dung

Mục tiêu

Trong bài này, người học sẽ được tiếp cận

các nội dung:

 Các trc trc ca th trường;

 Vai tr, chc năng v s can thip ca

Chnh ph vo nn kinh tế th trường.

 Phân tch được các trc trc (khuyết tật) ca

th trường.

 Phân tch được vai tr, chc năng v s can

thip ca Chnh ph vo nn kinh tế th trường.

Hướng dẫn học

 Đọc bi giảng trưc lc nghe giảng.

 Sinh viên nên đọc k ngun ti liu tham

khảo đ chọn ra nhng ti liu tham khảo hu

ch nht v cn xem các ngun ti liu v th

t ti liu được cung cp cho bài ny đ học

tập tt hơn.

 Sinh viên cn nghiên cu l thuyết, c liên h

vi các tnh hung thc tế, thc tin trên các

phương tin thông tin đi chng.

Bài 8: Sự trục trặc của thị trường và vai trò của Chính phủ

KTE201_Bai1_v1.0018112206 2

n kinh tế th trường t do l nn kinh tế được điu tiết bằng “bàn tay vô hình” ca th

trường dưi tác động ca các quy luật kinh tế khách quan.

“Bn tay vô hnh”: Th trường cnh tranh hon hảo đã dẫn dẵn các cá nhân ti đa ha lợi

ch ca bản thân khi đưa ra s la chọn, v s la chọn cá nhân ny cũng mang li lợi ch ln nht

cho xã hội.

Khuyết tật ca th trường xảy ra khi bn tay vô hnh lm cho các quyết đnh ca cá nhân không

đưa đến sản lượng m xã hội mong đợi. Bt c khi no khuyết tật ca th trường tn ti th c l

do đ chnh ph can thip vo th trường nhằm cải thin sản lượng xã hội.

C 5 l do dẫn đến trc trc ca th trường bao gm: sc mnh th trường, thông tin không hon

hảo, các ngoi ng, hng ha công cộng v đảm bảo công bằng xã hội.

Sự trục trặc của thị trường

Sức mạnh của thị trường

S phân bổ ngun lc c hiu quả l yêu cu sng cn đi vi mọi nn kinh tế m chuẩn

mc chung l hiu quả Pareto. Th trường cnh tranh hon hảo l cỗ máy tuyt vời đ đt

ti hiu quả Pareto. Trong một nn kinh tế, nếu tt cả các th trường đu l cnh tranh hoàn

hảo th đim cân bằng ca nn kinh tế sẽ đt hiu quả Pareto. Tuy nhiên không phải lc no

cũng vậy. Thậm ch người ta, từ rt lâu, đã nhận ra rằng th trường cnh tranh hon hảo l

không tn ti, hay ni khác đi n l một th trường l thuyết.

Trên thc tế, thường tn ti tình trng cnh tranh không hon hảo, độc quyn cn gọi l c

sc mnh th trường. Nhng tnh trng trên biu hin s suy thoái, hay cn gọi l nhng

trc trc, ca th trường. Ta xem xét v d sau:

Hình 8.1. Sự phi hiệu quả do độc quyền gây ra

Trong th trường cnh tranh hon hảo, như ta đã biết c MR = P, v vậy nh sản xut đt

giá bán sản phẩm ti nơi c P = MC đ ti đa hóa lợi nhuận, v do vậy cũng bằng vi lợi

ch biên ca người tiêu dùng. Một thế cân bằng đt hiu quả Pareto xut hin. Trên mô

hnh, tnh hnh trên được mô tả ti E vi lượng bán ra l Qpc và giá bán là Ppc. Vi nhng

th trường cnh tranh không hon hảo, c sc mnh th trường, th các nh sản xut c xu

hưng thu hẹp mc sản xut, đt giá cao hơn, v điu ny lm cho th trường không đt

được hiu quả Pareto na. Vic nh độc quyn tăng giá bán sản phẩm lm cho người tiêu

Bài 8: Sự trục trặc của thị trường và vai trò của Chính phủ

KTE201_Bai1_v1.0018112206 3

dùng sẽ mua hng hóa ny t hơn l họ sẽ mua trong cnh tranh hon hảo, v s thỏa mãn

ca người tiêu dùng b giảm st. Vic giảm st mc độ thỏa mãn ca người tiêu dùng l

một minh chng cho tnh phi hiu quả m cnh tranh không hon hảo gây ra.

Mt khác, ta c th thy trong mô hnh trên, người c sc mnh th trường, nh độc quyn,

chọn mc sản lượng bán ra l Qm (đ đảm bảo c MR = MC), bán vi giá độc quyn l PA,

v lợi ch ca xã hội mt đi một lượng được mô tả l din tch CBE. Do vậy sẽ không đt

hiu quả Pareto na. Rõ rng l khi tăng lượng sản phẩm bán ra từ Qm đến Qpc, xã hội thu

thêm được phn lợi ch CBE. Ti đây mi thỏa mãn điu kin cân bằng hiu quả Pareto.

Sc mnh th trường không phải chỉ xảy ra đi vi người bán (nh sản xut), m cũng xảy

ra vi pha người mua, nh độc quyn mua. Trong trường hợp ny, nh độc quyn mua sẽ

dm giá mua v cũng lm cho chi ph biên v lợi ch biên sai lch đi.

Thông tin không hoàn hảo

Nếu bn l người lm ra chnh sách hoc đơn giản l biết trưc một chnh sách no đ sắp

ban hnh th bn c kiếm lợi ch cá nhân từ đ không? Bn biết trưc quy hoch, biết trưc

giá xăng sẽ tăng vo ngy mai, biết trưc tỷ giá, lãi sut, giá vng sẽ tăng vo cui giờ chiu

th bn c đng yên nhn không? Chnh sách l do con người lập ra v vậy không th tránh

khỏi người biết trưc người biết sau. Giả sử như giá xăng

được thông báo rộng rãi l sẽ tăng vo 17h00 ngy mai th

cửa hng xăng sẽ mt đin, người tiêu dùng sẽ lũ lượt vác

can xăng đi mua to ra s mt cân bằng cung cu. Bn l

nh sản xut, c bao giờ bn biết trưc được một sản lượng

Q no đ bn nên sản xut v sẽ tiêu th hết. Bn biết rõ

sản phẩm ca mnh nhưng bn c ni hết nhược đim cho

người mua không?

Nếu nhng người tham gia vo th trường không c đy đ nhng thông tin cn thiết (tc

l thông tin không hon hảo) th th trường sẽ không th vận hnh tt được. Ta c th hiu

được rằng khi không đy đ thông tin, người sản xut c th sẽ cung cp quá nhiu nhng

sản phẩm ny m li quá t nhng sản phẩm khác. Hay như đi vi người tiêu dùng cũng

vậy, người ta c th e dè khi mua một loi thc phẩm do không được thông tin đy đ v

cht lượng v tác dng ca n, mc dù n rt tt. Ngược li, người ta li c vẫn tiêu dùng

một th hng hóa cho dù n c hi do không biết được nhng thông tin cn thiết v n. Mt

hng phở c phoc môn ca Vit Nam c th l một v d cho trường hợp ny.

Hình 8.2. Thị trường ô tô đ qua s dụng

Q2Q

Bài 8: Sự trục trặc của thị trường và vai trò của Chính phủ

KTE201_Bai1_v1.0018112206 4

Một v d khác v th trường ô tô đã qua sử dng, do thông tin không hon hảo, người bán

thường bán xe đã chỉnh sửa li, họ ton quảng cáo như xe mi, cu tăng từ D1 sang D2, đẩy

giá v lượng cân bằng trên th trường ny tăng. Người mua c th gp bt lợi khi mua xe

xong, xe c th hỏng nhanh, đ sử dng không đng chnh hãng, b sửa v lắp đt các thiết

b kém cht lượng hơn chnh hãng.

Tm li, do thiếu thông tin m người tiêu dùng cũng như người sản xut kh c th đưa ra

nhng quyết đnh đng đắn, v th trường kh c th đt ti thế cân bằng hiu quả.

Các ảnh hưởng ngoại ứng

Ngoi ng, dù tch cc hay tiêu cc, đu c chung nhng đc đim sau:

 Chng c th do cả hot động sản xut lẫn tiêu dùng gây ra. Một nh máy gây ô nhim

l ngoi phản ng tiêu cc do sẩn xuât. Một cá nhân ht thuc l lm nguy him đến

sc khoẻ nhng người ngi xung quánh l ngoi ng tiêu cc đo tiêu dùng.

 Trong ngoi ng, vic ai l ngườỉ gây tác hi (hay lợi ch) cho ai nhiu khi chỉ mang

tỉnh tương đi. Trong v d v nh máy xả cht thải trên, ngoi ng không chỉ c th

nhn dưi gc độ nh máy gây thit hi cho ngư dân, m trái li cũng c th phân tích

dưi gc độ ngư trường ca nông dân đã thu hẹp đa bn hot động ca nh máy. Điu

ny sẽ thy rõ hơn khi chng ta phân tch v đnh l Coase ở phn sau.

 S phân bit gia tnh cht tch cc v tiêu cc ca ngoi ng chỉ l tương đi.Cùng

một hot động ngoi ng, nhưng n được đánh giá l tt hay xu cn tuỳ thuộc vo

quan đim ca nhng người chu ảnh hưởng. V d, một l nưng bánh c th to ra

ngoi ng tch cc cho hng xm, nếu người bên cnh c th lợi dng hơi nng ca l

cho hot động kinh doanh tẩy hp qun áo ca mnh. Nhưng n cũng c th l ngoi

ng tiêu cc nếu nh bên kinh doanh hng đông lnh.

 Tt cả các ngoi ng đu phi hiu quả, nếu xét dưi quan đim xã hội. Khi xut hin

ngoi ng, hoc chi ph biên hoc lợi ch biên ca tư nhân không nht tr vi chi ph

biên hoc lợi ch biên xã hội. Do đ, mc sản xut ti ưu th trường cũng khác vi mc

hiu quả xã hội. Điu ny sẽ được phân tch k khi đi sâu vo từng trường hợp

ngoi ng.

Ngoại ứng tiêu cực

Một ngoi ng xut hin khi m quyết đnh sản xut hoc tiêu dùng ca một cá nhân c s

ảnh hưởng, tác động, đến nhng người khác m không thông qua giá cả th trường, không

phải trả giá. Ảnh hưởng ngoi ng c cả tt lẫn xu.

V d thường gp l hin tượng ô nhim. Chng ta giả sử một nh máy sản xut đ da thải

nưc bẩn ra sông. Nếu lượng sản phẩm đ da t, cht thải đổ ra sông cũng t v dng sông

c th t phân huỷ được cht độc, không cn phải xử l. Nhưng khi cht thải tăng th chi

ph đ khử độc cũng tăng lên.

Bài 8: Sự trục trặc của thị trường và vai trò của Chính phủ

KTE201_Bai1_v1.0018112206 5

Hình 8.3. Ngoại ứng tiêu cực

Hnh 8.3 mô tả s trc trc ca th trường khi c vn đ ô nhim cho từng hãng v cho cả

ngnh. Đường MPC biu th mc chi ph biên ca cá nhân nh sản xut cho vic sản xut

đ da (đ đơn giản ta giả đnh n không đổi). Đường MSC mô tả mc chi ph biên ca xã

hội. Chênh lch gia hai mc ny phản ánh chi ph biên đi vi nhng nh sản xut khác

do c thêm ảnh hưởng ngoi ng ô nhim m nh sản xut đ da chưa quan tâm ti.

Đi vi hãng cnh tranh hon hảo, hnh pha trái mô tả tác động ca ngoi ng tiêu cc ca

một hãng đến xã hội. Chi ph cận biên ca hãng l MPC, hãng gây ra mc ngoi ng l

MEC, tổng chi ph xã hội cận biên l MSC = MPC + MEC. Nếu hãng t sản xut, hãng

mong mun sản xut ở mc sản lượng q1. Tuy nhiên, xã hội mong mun hãng sản xut mc

sản lượng q*, nếu hãng sản xut mc sản lượng q1, hãng đã gây ra phn tổn tht cho xã hội

l din tch DEF. Nếu hãng chỉ sản xut mc q* (gọi l mc sản lượng ti ưu ca xã hội)

th phn tổn tht sẽ bằng không, hiu quả xã hội l ln nht.

Tương t, đi vi ngnh cnh tranh hon hảo, gọi D l đường cu cho biết lượng đ da m

người tiêu dùng chp nhận ở mỗi mc giá. Nếu nh sản xut đ da l người chp nhận giá

th sẽ sản xut ti C, vi sản lượng l Q1. V đây l đim cân bằng. Tuy nhiên, vi sản lượng

Q1 th mc chi ph biên xã hội (ở B) cao hơn lợi ch biên ca xã hội (bằng vi mc chi ph

biên cá nhân ở C). Đim A c mc chi ph biên xã hội bằng vi lợi ch biên xã hội. Do vậy,

sản lượng c hiu quả là Q*. Từ Q* đến Q1 xã hội mt một khoản chi ph do ô nhim gây

ra l din tch ABC.

Ngoại ứng tch cực

Ngoi ng tch cc l nhng lợi ch mang li cho bên th ba (không phải l người mua v

người bán) v lợi ch đ cũng không được phản ánh vo giá bán. V d, s tiến bộ nhanh

chng ca công ngh thông tin không chỉ mang li lợi nhuận khổng l cho các công ty máy

tnh v s tin lợi cho người sử dng, m n cn gp phn cải tiến năng sut lao động hoc

to ra nhng cuộc cách mng trong mọi mt đời sng ca nhân dân. Nhiu khi ảnh hưởng

lan toả ca một hot động li c lợi ch không phải gây thit hi cho người khác. Chẳng

hn, tiêm chng phng bnh thường được coi l to ra ngoi ng tch cc, v ngoi vic

nhng người được trc tiếp tiêm chng sẽ giảm được nguy cơ b nhim bnh, cả nhng

người không được tiêm chng cũng được lợi v khả năng lây lan sang họ sẽ giảm đi nếu s

S = MCI

P1P1

q1Q1

MSC MSCI

S n ư ng h ng

S n ư ng ngành

MEC

MECI





Bài giảng Kinh tế vi mô - Bài 8: Sự trục trặc của thị trường và vai trò của Chính phủ (Đại học Ngoại thương)

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi