
BÀI HỌC 7:
TỐC ĐỘ THAY ĐỔI CỦA CÁC ĐẠI
LƯỢNG CÓ LIÊN QUAN
XẤP XỈ VÀ VI PHÂN
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM
Tháng 09/ 2025
(HCMUTE)TOÁN 1 Tháng 09/2025 1 / 23

Bài học 7: Tốc độ thay đổi của các đại lượng có liên quan
Nội dung bài học:
7.1 Các tốc độ thay đổi của các đại lượng có liên quan và ứng dụng
7.2 Xấp xỉ và vi phân
(HCMUTE)TOÁN 1 Tháng 09/2025 2 / 23

7.1. Các tốc độ thay đổi của các đại lượng và ứng dụng
1. Các bước giải các bài toán về tốc độ thay đổi
Tình huống tổng quát
Bước 1: Vẽ hình/sơ đồ bài toán (nếu cần), đặt biến cho những
giá trị thay đổi.
Bước 2: Tìm công thức hay phương trình liên hệ giữa các biến.
Bước 3: Đạo hàm phương trình tìm được.
Tình huống cụ thể
Bước 4: Thay các giá trị số vào và tìm tốc độ thay đổi được yêu
cầu.
(HCMUTE)TOÁN 1 Tháng 09/2025 3 / 23

7.1. Các tốc độ thay đổi của các đại lượng và ứng dụng
Ví dụ 1:
Để trang trí một buổi triển lãm, người ta bơm khí vào một vật thể hình
lập phương. Khi cạnh của hình lập phương bằng 6dm, cạnh này tăng với
tốc độ 1
3dm/phút. Hãy tính tốc độ gia tăng của thể tích khối lập phương
tại thời điểm đó.
Bước 1. Ta gọi: xlà cạnh của hình lập phương tại thời điểm t. Đề bài yêu
cầu tính tốc độ gia tăng của thể tích khối lập phương tại thời điểm đó.
Bước 2. Đầu tiên, ta có
V(t) = x3(t).
Bước 3. Lấy đạo hàm của hai vế theo tta được:
dV
dt =3x2dx
dt .
Bước 4. Thay x=6và dx/dt =1/3 vào phương trình trên, ta được:
dV
dt =3·62·1
3=36 dm3/phút.
(HCMUTE)TOÁN 1 Tháng 09/2025 4 / 23

7.1. Các tốc độ thay đổi của các đại lượng và ứng dụng
Ví dụ 1:
Để trang trí một buổi triển lãm, người ta bơm khí vào một vật thể hình
lập phương. Khi cạnh của hình lập phương bằng 6dm, cạnh này tăng với
tốc độ 1
3dm/phút. Hãy tính tốc độ gia tăng của thể tích khối lập phương
tại thời điểm đó.
Bước 1. Ta gọi: xlà cạnh của hình lập phương tại thời điểm t. Đề bài yêu
cầu tính tốc độ gia tăng của thể tích khối lập phương tại thời điểm đó.
Bước 2. Đầu tiên, ta có
V(t) = x3(t).
Bước 3. Lấy đạo hàm của hai vế theo tta được:
dV
dt =3x2dx
dt .
Bước 4. Thay x=6và dx/dt =1/3 vào phương trình trên, ta được:
dV
dt =3·62·1
3=36 dm3/phút.
(HCMUTE)TOÁN 1 Tháng 09/2025 4 / 23

