Hoàn thiện quy định pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong việc ban hành, thực
hiện định mức, tiêu chuẩn, chế độ
- Đơn v ch tr: Vụ Pháp chế
- Ch nhim nhim vụ: CN. Đào Vũ
- Năm giao nhim vụ: 2023 M% s': BTC/ĐT/2023-30
1. Tính c)p thiết c*a v)n đề nghiên cứu
Trong những năm qua, thực hành tiết kim, ch'ng l%ng phí (THTK, CLP) luôn được Đảng và Nhà nước
đặc bit quan tâm, đưa tiết kim trở thành qu'c sách để khai thác có hiu quả các nguồn lực ca đất
nước. Từ Pháp lnh THTK, CLP năm 1998, Luật THTK, CLP năm 2005 và nay là Luật THTK, CLP năm
2013, khung pháp luật về THTK, CLP ngày càng được hoàn thin, phù hợp với từng giai đoạn phát triển
ca đất nước. Cùng với đó, các văn bản hướng dẫn thực hin Luật cũng đ% được ban hành đảm bảo sự
th'ng nhất, đồng bộ ca h th'ng pháp luật về THTK, CLP. Triển khai các quy đnh tại Luật THTK, CLP
và các văn bản quy đnh pháp luật chuyên ngành, các cơ quan, người có thẩm quyền đ% ban hành h
th'ng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN), đầu tư công, tài
sản công, tài nguyên thiên nhiên, đnh mức, tiêu chuẩn kinh tế - kỹ thuật nhằm tạo hành lang pháp lý
quan trọng trong công tác quản lý đ'i với từng lĩnh vực; làm căn cứ để lập kế hoạch và dự toán ngân
sách và góp phần sử dụng các nguồn lực ca qu'c gia đảm bảo tiết kim, hiu quả...
Tuy nhiên, vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ hin nay còn nhiều hạn chế, dẫn đến
giảm hiu quả quản lý, sử dụng NSNN, tài sản công và các nguồn lực khác. Một s' đnh mức, tiêu chuẩn,
chế độ còn chồng chéo hoặc chậm sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn; vic áp dụng tiêu chuẩn,
đnh mức tại một s' cơ quan, đơn v còn hạn chế, chưa gắn với công tác THTK, CLP đảm bảo hiu quả,
tiết kim, vic thực hin còn có những sai phạm dẫn tới gây l%ng phí nguồn lực NSNN, tài sản, tài chính
công; công tác kiểm tra vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ còn hạn chế nên chưa
phát hin và xử lý kp thời các vi phạm trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ, một s'
trường hợp chưa thể xử lý do h th'ng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ chưa đầy đ, chưa hoàn thin.
Đánh giá về vấn đề này, tại Ngh quyết s' 74/2022/QH15 ngày 15/11/2022 ca Qu'c hội về đẩy mạnh
vic thực hin chính sách, pháp luật về THTK, CLP cũng đ% chỉ rõ một s' hạn chế, bất cập sau: “Một s'
VBQPPL và quy chuẩn, tiêu chuẩn, đơn giá, đnh mức kinh tế - kỹ thuật chưa đáp ứng được yêu cầu
thực tiễn, chưa đầy đ, chậm được rà soát, điều chỉnh, bổ sung, thiếu chặt chẽ, có trường hợp còn sơ
hở, dẫn đến l%ng phí, thất thoát.” Các tồn tại trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ là
một trong những nguyên nhân dẫn tới giảm hiu quả công tác THTK, CLP trong thời gian qua. Tại Văn
kin Đại hội đại biểu toàn qu'c lần thứ XIII ca Đảng cũng đ% chỉ rõ: “Công tác phòng, ch'ng l%ng phí...
chưa có chuyển biến rõ rt... phát hin, xử lý l%ng phí vẫn còn hạn chế... l%ng phí... vẫn còn nghiêm
trọng, phức tạp... ngày càng tinh vi, gây bức xúc trong x% hội”. Chính v vậy, một trong những giải pháp
quan trọng để khắc phục các hạn chế nêu trên là cần rà soát, đánh giá để đề xuất các giải pháp hoàn
thin pháp luật về THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ, làm cơ sở để
nâng cao hiu quả công tác THTK, CLP. Xuất phát từ những nội dung nêu trên, để góp phần hoàn thin
pháp luật và tăng cường hiu quả công tác THTK, CLP trong thời gian tới, vic nghiên cứu đề tài “Hoàn
thin quy đnh pháp luật về THTK,CLP trong vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ” là
cần thiết và có ý nghĩa.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài đề xuất các giải pháp hoàn thin pháp luật về THTK, CLP trong vic ban hành, thực hin đnh
mức, tiêu chuẩn, chế độ thời gian tới.
3. Đối tư1ng và ph2m vi nghiên cứu
- Đ'i tượng nghiên cứu: Pháp luật về THTK, CLP trong vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn,
chế độ.
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu, đánh giá các quy đnh pháp luật và thực trạng thực
hin các quy đnh pháp luật về THTK, CLP tập trung vào các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý ca Bộ Tài
chính (quản lý, sử dụng NSNN; quản lý, sử dụng tài sản công; quản lý, sử dụng v'n nhà nước tại doanh
nghip) trong giai đoạn 2016 - 2021.
4. Kết quả nghiên cứu
(1) Đề tài đ% nghiên cứu một s' vấn đề chung về THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu
chuẩn, chế độ. Theo đó, tiết kim là sử dụng nguồn lực tài chính, lao động và các nguồn lực khác ở mức
thấp hơn đnh mức tiêu chuẩn, chế độ quy đnh nhưng vẫn mang lại kết quả,cụ thể vẫn đạt được mục
đích đ% xác đnh. L%ng phí là quản lý, sử dụng v'n, tài sản, lao động, thời gian lao động và tài nguyên
không hiu quả, gắn với vic thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ trong các lĩnh vực. Vic xây dựng
đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành phải bảo đảm đúng thẩm
quyền, phù hợp với chức năng, nhim vụ được giao; tuân th trnh tự, th tục ban hành theo quy đnh
ca luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và quy đnh khác ca pháp luật có liên quan; phù hợp với
khả năng ca NSNN trong từng thời kỳ, phù hợp với khả năng tài chính ca cơ quan, tổ chức, đơn v; có
cơ sở khoa học và thực tiễn và phải căn cứ vào yêu cầu phát triển kinh tế - x% hội để ban hành hoặc rà
soát sửa đổi, bổ sung kp thời; đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ áp dụng trong ngành, lĩnh vực, đa phương,
phải phù hợp với đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ quy đnh áp dụng chung trong cả nước, trừ trường hợp
pháp luật có quy đnh khác. Nội dung quản lý nhà nước trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn,
chế độ, bao gồm: Xây dựng, ban hành, công khai các đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; hướng dẫn, đôn đ'c
vic thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; kiểm tra, thanh tra vic thực hin đnh mức tiêu chuẩn, chế
độ; xử lý các hành vi vi phạm trong ban hành, thực hin đnh mức tiêu chuẩn, chế độ. Đnh mức, tiêu
chuẩn, chế độ đ'i với công tác THTK, CLP là căn cứ để đánh giá công tác THTK, CLP; đồng thời thực
hin giám sát kết quả THTK, CLP.
(2) Đề tài đ% nghiên cứu kinh nghim (ca Liên hợp qu'c, Liên minh châu Âu - EU, Hàn Qu'c, Đài Loan -
Trung Qu'c) về THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ. Cụ thể: Liên hợp
qu'c và EU đ% giới thiu và hướng dẫn chi phí đa phương trong Hợp tác phát triển với Vit Nam. Hướng
dẫn ca Liên hợp qu'c - EU về các đnh mức chi tiêu được xây dựng dựa trên những nguyên tắc bảo
đảm tính minh bạch và trách nhim giải trnh khi sử dụng nguồn v'n ODA trong các thỏa thuận cụ thể về
ODA; đảm bảo cung cấp các nguồn lực một cách phù hợp, kp thời và thực hin dự án đạt hiu quả.
Theo kinh nghim ca Hàn Qu'c, để đạt được mục tiêu tiết kim, hiu quả trong chi NSNN, đ'i với các
dự án lớn, sử dụng nhiều v'n NSNN, Hàn Qu'c sẽ thành lập Ban quản lý dự án; với những dự án có tính
đặc thù về kỹ thuật, công ngh (công ngh thông tin, kiến trúc, xây dựng,...) th sẽ có những yêu cầu về
giám sát vic sử dụng v'n riêng. Hàn Qu'c sẽ căn cứ vào tnh hnh kinh tế - x% hội để đưa ra các mục
tiêu, chỉ tiêu tiết kim khác nhau; th tưởng các cơ quan, đơn v có trách nhim cụ thể hóa các đnh mức,
tiêu chuẩn, chế độ để thực hin tại cơ quan, đơn v mnh. Để kiểm soát s' phân bổ NSNN và bội chi
NSNN, Đài Loan có những quy đnh rất chặt chẽ về vic này. Theo quy đnh tại Luật Ngân sách, từ tháng
1 đến cu'i tháng 4 hằng năm, Bộ Tài chính phải chỉ đạo các cơ quan, đơn v chuẩn blập dự toán ngân
sách nhằm đảm bảo nguyên tắc cân bằng thu chi. Từ kinh nghim ca các nước trên, đề tài rút ra một s'
bài học cho Vit Nam như sau: Vic xây dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ cũng cần đặc bit chú trọng
đến vic xin ý kiến về đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ để đảm bảo công khai, minh bạch, đồng thời đảm
bảo tính khả thi, phù hợp với thực tiễn và các đ'i tượng áp dụng khi văn bản được ban hành; vic xây
dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ phải dựa trên cơ sở đánh giá tnh hnh kinh tế, th trường cũng như
kết quả nghiên cứu khoa học về các vấn đề liên quan để đảm bảo đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ được
xây dựng có tính logic, lâu dài. Trong quá trnh thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ, cần có sự linh
hoạt cho phù hợp với điều kin phát triển ca nền kinh tế - x% hội từng năm, từng giai đoạn, cũng như
cần có sự rà soát để đảm bảo phù hợp với chức năng, nhim vụ, phạm vi quản lý ca từng bộ, ngành,
đa phương; vic nâng cao năng lực cho các cán bộ thực hin xây dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ
cần được xem là yếu t' quan trọng, then ch't để góp phần nâng cao chất lượng ca các đnh mức, tiêu
chuẩn, chế độ.
(3) Đề tài đ% phân tích, đánh giá thực trạng công tác THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức,
tiêu chuẩn, chế độ. Từ đó, đề tài đ% chỉ ra các kết quả đạt được, cụ thể: H th'ng pháp luật về tiêu
chuẩn, đnh mức, chế độ được xây dựng và hoàn thin là căn cứ THTK, CLP, là cơ sở pháp lý quan
trọng để quản lý, giám sát, sử dụng tiết kim kinh phí NSNN, tài sản công, tài nguyên thiên nhiên; các
văn bản quy phạm pháp luật tiêu chuẩn, đnh mức chế độ đ% cụ thể hóa các đnh mức, tiêu chuẩn, chế
độ quy đnh ca Nhà nước trong quản lý tài chính, ngân sách, tài sản công, trong đầu tư và xây dựng cho
phù hợp với đặc thù và thực tế ca từng đơn v; công tác kiểm tra, thanh tra về THTK, CLP trong vic
thực hin tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ đ% được các cơ quan, đơn v triển khai thực hin. Bên cạnh các
kết quả đạt được nêu trên, vẫn còn một s' tồn tại, hạn chế như: Các quy đnh về THTK, CLP trong một
s' lĩnh vực tại ca Luật THTK, CLP hin hành có phần chồng chéo, không đầy đvới pháp luật chuyên
ngành như quy đnh h th'ng tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ chưa bao quát các loại đnh mức, tiêu chuẩn;
vic ban hành cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ trên nhiều lĩnh vực, cả trung ương và đa
phương còn chưa đầy đ, chưa kp thời; vic áp dụng tiêu chuẩn, đnh mức tại một s' cơ quan, đơn v
còn hạn chế, chưa gắn với công tác thực hành tiết kim, còn thất thoát, l%ng phí trong chi tiêu; công tác
kiểm tra vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ còn hạn chế, chưa được thực hin
thường xuyên, liên tục và có hiu quả. Nguyên nhân là do sự thay đổi, biến động kinh tế thế giới và trong
nước nhanh và diễn biến phức tạp, h th'ng pháp luật giữa các lĩnh vực còn những giao thoa, mâu
thuẫn, phát sinh nhiều vấn đề mới, gây khó khăn trong vic sửa đổi, bổ sung; nhận thức, ý thức THTK,
CLP có lúc, có nơi còn hnh thức; trnh độ, năng lực quản lý trong nhiều lĩnh vực chưa thực sự đáp ứng
được yêu cầu ca sự phát triển kinh tế - x% hội nên vic nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung các chế độ, đnh
mức tiêu chuẩn còn chưa thực sự kp thời.
(4) Đề tài đề xuất 04 nhóm giải pháp hoàn thin pháp luật về THTK, CLP trong vic ban hành, thực hin
đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ. Cụ thể là: (i) Hoàn thin quy đnh về h th'ng đnh mức, tiêu chuẩn, chế
độ: cần bổ sung quy đnh cụ thể để đảm bảo bao quát các loại tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ do cá nhân,
người có thẩm quyền ban hành; sửa đổi, bổ sung các thuật ngữ có liên quan để đảm bảo bao quát các
lĩnh vực cần ban hành tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ để THTK, CLP cũng như đảm bảo đồng bộ, th'ng
nhất với các quy đnh pháp luật chuyên ngành; (ii) Hoàn thin quy đnh về trách nhim ban hành đnh
mức, tiêu chuẩn, chế độ: bổ sung quy đnh về đánh giá tác động một cách toàn din trước khi ban hành
đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ đảm bảo không gây trở ngại không cần thiết đ'i với hoạt động khai thác,
quản lý, sử dụng các nguồn lực x% hội; cần bổ sung nguyên tắc đẩy mạnh vic phân cấp, phân quyền
trong vic ban hành đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ làm căn cứ để THTK, CLP; bổ sung nguyên tắc khuyến
khích sự tham gia ca các tổ chức, cá nhân trong vic xây dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; (iii) Hoàn
thin quy đnh về trách nhim thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ: Sửa đổi, bổ sung quy đnh về trách
nhim ca các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong trường hợp phát hin tiêu chuẩn, đnh mức chế độ do cơ
quan, người có thẩm quyền ban hành chưa đúng hoặc không còn phù hợp với thực tế; bổ sung quy đnh
trách nhim đánh giá kết quả thực hin làm cơ sở đánh giá l%ng phí hay không; tiếp tục hoàn thin quy
đnh về trách nhim thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ trong từng lĩnh vực; (iv) Hoàn thin quy đnh
về kiểm tra vic thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; xử lý vi phạm trong ban hành, thực hin và kiểm
tra đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ: Cần bổ sung để đảm bảo quy đnh đầy đ các cơ quan có trách nhim
thực hin vic kiểm tra tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ. Trong đó, cần bổ sung quy đnh trách nhim ca
các cơ quan, tổ chức khác đ'i với vic kiểm tra vic thực hin tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ để đảm bảo
phù hợp về nguồn lực con người, phù hợp với lĩnh vực chuyên môn; bổ sung các quy đnh cụ thể về thời
hạn phải thực hin, hnh thức kiểm tra vic thực hin tiêu chuẩn đnh mức chế độ; bổ sung các quy đnh
cụ thể về báo cáo kết quả thực hin tự kiểm tra tnh hnh thực hin tiêu chuẩn đnh mức, chế độ; cần bổ
sung quy đnh vic xử lý đ'i với một hành vi liên quan đến ban hành, thực hin và kiểm tra tiêu chuẩn,
đnh mức, chế độ chưa có tại Luật THTK, CLP hin hành.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ% được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s' 1252/QĐ-
BTC ngày 04/6/2024 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu nhim vụ
KHCN cấp Bộ năm 2023).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.