Hoàn thiện quy định pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong việc ban hành, thực
hiện định mức, tiêu chuẩn, chế độ
- Đơn v ch tr: Vụ Pháp chế
- Ch nhim nhim vụ: CN. Đào Vũ
- Năm giao nhim vụ: 2023 M% s': BTC/ĐT/2023-30
1. Tính c)p thiết c*a v)n đề nghiên cứu
Trong những năm qua, thực hành tiết kim, ch'ng l%ng phí (THTK, CLP) luôn được Đảng và Nhà nước
đặc bit quan tâm, đưa tiết kim trở thành qu'c sách để khai thác có hiu quả các nguồn lực ca đất
nước. Từ Pháp lnh THTK, CLP năm 1998, Luật THTK, CLP năm 2005 và nay là Luật THTK, CLP năm
2013, khung pháp luật về THTK, CLP ngày càng được hoàn thin, phù hợp với từng giai đoạn phát triển
ca đất nước. Cùng với đó, các văn bản hướng dẫn thực hin Luật cũng đ% được ban hành đảm bảo sự
th'ng nhất, đồng bộ ca h th'ng pháp luật về THTK, CLP. Triển khai các quy đnh tại Luật THTK, CLP
và các văn bản quy đnh pháp luật chuyên ngành, các cơ quan, người có thẩm quyền đ% ban hành h
th'ng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN), đầu tư công, tài
sản công, tài nguyên thiên nhiên, đnh mức, tiêu chuẩn kinh tế - kỹ thuật nhằm tạo hành lang pháp lý
quan trọng trong công tác quản lý đ'i với từng lĩnh vực; làm căn cứ để lập kế hoạch và dự toán ngân
sách và góp phần sử dụng các nguồn lực ca qu'c gia đảm bảo tiết kim, hiu quả...
Tuy nhiên, vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ hin nay còn nhiều hạn chế, dẫn đến
giảm hiu quả quản lý, sử dụng NSNN, tài sản công và các nguồn lực khác. Một s' đnh mức, tiêu chuẩn,
chế độ còn chồng chéo hoặc chậm sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn; vic áp dụng tiêu chuẩn,
đnh mức tại một s' cơ quan, đơn v còn hạn chế, chưa gắn với công tác THTK, CLP đảm bảo hiu quả,
tiết kim, vic thực hin còn có những sai phạm dẫn tới gây l%ng phí nguồn lực NSNN, tài sản, tài chính
công; công tác kiểm tra vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ còn hạn chế nên chưa
phát hin và xử lý kp thời các vi phạm trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ, một s'
trường hợp chưa thể xử lý do h th'ng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ chưa đầy đ, chưa hoàn thin.
Đánh giá về vấn đề này, tại Ngh quyết s' 74/2022/QH15 ngày 15/11/2022 ca Qu'c hội về đẩy mạnh
vic thực hin chính sách, pháp luật về THTK, CLP cũng đ% chỉ rõ một s' hạn chế, bất cập sau: “Một s'
VBQPPL và quy chuẩn, tiêu chuẩn, đơn giá, đnh mức kinh tế - kỹ thuật chưa đáp ứng được yêu cầu
thực tiễn, chưa đầy đ, chậm được rà soát, điều chỉnh, bổ sung, thiếu chặt chẽ, có trường hợp còn sơ
hở, dẫn đến l%ng phí, thất thoát.” Các tồn tại trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ là
một trong những nguyên nhân dẫn tới giảm hiu quả công tác THTK, CLP trong thời gian qua. Tại Văn
kin Đại hội đại biểu toàn qu'c lần thứ XIII ca Đảng cũng đ% chỉ rõ: “Công tác phòng, ch'ng l%ng phí...
chưa có chuyển biến rõ rt... phát hin, xử lý l%ng phí vẫn còn hạn chế... l%ng phí... vẫn còn nghiêm
trọng, phức tạp... ngày càng tinh vi, gây bức xúc trong x% hội”. Chính v vậy, một trong những giải pháp
quan trọng để khắc phục các hạn chế nêu trên là cần rà soát, đánh giá để đề xuất các giải pháp hoàn
thin pháp luật về THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ, làm cơ sở để
nâng cao hiu quả công tác THTK, CLP. Xuất phát từ những nội dung nêu trên, để góp phần hoàn thin
pháp luật và tăng cường hiu quả công tác THTK, CLP trong thời gian tới, vic nghiên cứu đề tài “Hoàn
thin quy đnh pháp luật về THTK,CLP trong vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ” là
cần thiết và có ý nghĩa.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài đề xuất các giải pháp hoàn thin pháp luật về THTK, CLP trong vic ban hành, thực hin đnh
mức, tiêu chuẩn, chế độ thời gian tới.
3. Đối tư1ng và ph2m vi nghiên cứu
- Đ'i tượng nghiên cứu: Pháp luật về THTK, CLP trong vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn,
chế độ.
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu, đánh giá các quy đnh pháp luật và thực trạng thực
hin các quy đnh pháp luật về THTK, CLP tập trung vào các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý ca Bộ Tài
chính (quản lý, sử dụng NSNN; quản lý, sử dụng tài sản công; quản lý, sử dụng v'n nhà nước tại doanh
nghip) trong giai đoạn 2016 - 2021.
4. Kết quả nghiên cứu
(1) Đề tài đ% nghiên cứu một s' vấn đề chung về THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu
chuẩn, chế độ. Theo đó, tiết kim là sử dụng nguồn lực tài chính, lao động và các nguồn lực khác ở mức
thấp hơn đnh mức tiêu chuẩn, chế độ quy đnh nhưng vẫn mang lại kết quả,cụ thể vẫn đạt được mục
đích đ% xác đnh. L%ng phí là quản lý, sử dụng v'n, tài sản, lao động, thời gian lao động và tài nguyên
không hiu quả, gắn với vic thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ trong các lĩnh vực. Vic xây dựng
đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành phải bảo đảm đúng thẩm
quyền, phù hợp với chức năng, nhim vụ được giao; tuân th trnh tự, th tục ban hành theo quy đnh
ca luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và quy đnh khác ca pháp luật có liên quan; phù hợp với
khả năng ca NSNN trong từng thời kỳ, phù hợp với khả năng tài chính ca cơ quan, tổ chức, đơn v; có
cơ sở khoa học và thực tiễn và phải căn cứ vào yêu cầu phát triển kinh tế - x% hội để ban hành hoặc rà
soát sửa đổi, bổ sung kp thời; đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ áp dụng trong ngành, lĩnh vực, đa phương,
phải phù hợp với đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ quy đnh áp dụng chung trong cả nước, trừ trường hợp
pháp luật có quy đnh khác. Nội dung quản lý nhà nước trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn,
chế độ, bao gồm: Xây dựng, ban hành, công khai các đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; hướng dẫn, đôn đ'c
vic thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; kiểm tra, thanh tra vic thực hin đnh mức tiêu chuẩn, chế
độ; xử lý các hành vi vi phạm trong ban hành, thực hin đnh mức tiêu chuẩn, chế độ. Đnh mức, tiêu
chuẩn, chế độ đ'i với công tác THTK, CLP là căn cứ để đánh giá công tác THTK, CLP; đồng thời thực
hin giám sát kết quả THTK, CLP.
(2) Đề tài đ% nghiên cứu kinh nghim (ca Liên hợp qu'c, Liên minh châu Âu - EU, Hàn Qu'c, Đài Loan -
Trung Qu'c) về THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ. Cụ thể: Liên hợp
qu'c và EU đ% giới thiu và hướng dẫn chi phí đa phương trong Hợp tác phát triển với Vit Nam. Hướng
dẫn ca Liên hợp qu'c - EU về các đnh mức chi tiêu được xây dựng dựa trên những nguyên tắc bảo
đảm tính minh bạch và trách nhim giải trnh khi sử dụng nguồn v'n ODA trong các thỏa thuận cụ thể về
ODA; đảm bảo cung cấp các nguồn lực một cách phù hợp, kp thời và thực hin dự án đạt hiu quả.
Theo kinh nghim ca Hàn Qu'c, để đạt được mục tiêu tiết kim, hiu quả trong chi NSNN, đ'i với các
dự án lớn, sử dụng nhiều v'n NSNN, Hàn Qu'c sẽ thành lập Ban quản lý dự án; với những dự án có tính
đặc thù về kỹ thuật, công ngh (công ngh thông tin, kiến trúc, xây dựng,...) th sẽ có những yêu cầu về
giám sát vic sử dụng v'n riêng. Hàn Qu'c sẽ căn cứ vào tnh hnh kinh tế - x% hội để đưa ra các mục
tiêu, chỉ tiêu tiết kim khác nhau; th tưởng các cơ quan, đơn v có trách nhim cụ thể hóa các đnh mức,
tiêu chuẩn, chế độ để thực hin tại cơ quan, đơn v mnh. Để kiểm soát s' phân bổ NSNN và bội chi
NSNN, Đài Loan có những quy đnh rất chặt chẽ về vic này. Theo quy đnh tại Luật Ngân sách, từ tháng
1 đến cu'i tháng 4 hằng năm, Bộ Tài chính phải chỉ đạo các cơ quan, đơn v chuẩn b lập dự toán ngân
sách nhằm đảm bảo nguyên tắc cân bằng thu chi. Từ kinh nghim ca các nước trên, đề tài rút ra một s'
bài học cho Vit Nam như sau: Vic xây dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ cũng cần đặc bit chú trọng
đến vic xin ý kiến về đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ để đảm bảo công khai, minh bạch, đồng thời đảm
bảo tính khả thi, phù hợp với thực tiễn và các đ'i tượng áp dụng khi văn bản được ban hành; vic xây
dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ phải dựa trên cơ sở đánh giá tnh hnh kinh tế, th trường cũng như
kết quả nghiên cứu khoa học về các vấn đề liên quan để đảm bảo đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ được
xây dựng có tính logic, lâu dài. Trong quá trnh thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ, cần có sự linh
hoạt cho phù hợp với điều kin phát triển ca nền kinh tế - x% hội từng năm, từng giai đoạn, cũng như
cần có sự rà soát để đảm bảo phù hợp với chức năng, nhim vụ, phạm vi quản lý ca từng bộ, ngành,
đa phương; vic nâng cao năng lực cho các cán bộ thực hin xây dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ
cần được xem là yếu t' quan trọng, then ch't để góp phần nâng cao chất lượng ca các đnh mức, tiêu
chuẩn, chế độ.
(3) Đề tài đ% phân tích, đánh giá thực trạng công tác THTK, CLP trong ban hành, thực hin đnh mức,
tiêu chuẩn, chế độ. Từ đó, đề tài đ% chỉ ra các kết quả đạt được, cụ thể: H th'ng pháp luật về tiêu
chuẩn, đnh mức, chế độ được xây dựng và hoàn thin là căn cứ THTK, CLP, là cơ sở pháp lý quan
trọng để quản lý, giám sát, sử dụng tiết kim kinh phí NSNN, tài sản công, tài nguyên thiên nhiên; các
văn bản quy phạm pháp luật tiêu chuẩn, đnh mức chế độ đ% cụ thể hóa các đnh mức, tiêu chuẩn, chế
độ quy đnh ca Nhà nước trong quản lý tài chính, ngân sách, tài sản công, trong đầu tư và xây dựng cho
phù hợp với đặc thù và thực tế ca từng đơn v; công tác kiểm tra, thanh tra về THTK, CLP trong vic
thực hin tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ đ% được các cơ quan, đơn v triển khai thực hin. Bên cạnh các
kết quả đạt được nêu trên, vẫn còn một s' tồn tại, hạn chế như: Các quy đnh về THTK, CLP trong một
s' lĩnh vực tại ca Luật THTK, CLP hin hành có phần chồng chéo, không đầy đ với pháp luật chuyên
ngành như quy đnh h th'ng tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ chưa bao quát các loại đnh mức, tiêu chuẩn;
vic ban hành cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ trên nhiều lĩnh vực, cả trung ương và đa
phương còn chưa đầy đ, chưa kp thời; vic áp dụng tiêu chuẩn, đnh mức tại một s' cơ quan, đơn v
còn hạn chế, chưa gắn với công tác thực hành tiết kim, còn thất thoát, l%ng phí trong chi tiêu; công tác
kiểm tra vic ban hành, thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ còn hạn chế, chưa được thực hin
thường xuyên, liên tục và có hiu quả. Nguyên nhân là do sự thay đổi, biến động kinh tế thế giới và trong
nước nhanh và diễn biến phức tạp, h th'ng pháp luật giữa các lĩnh vực còn những giao thoa, mâu
thuẫn, phát sinh nhiều vấn đề mới, gây khó khăn trong vic sửa đổi, bổ sung; nhận thức, ý thức THTK,
CLP có lúc, có nơi còn hnh thức; trnh độ, năng lực quản lý trong nhiều lĩnh vực chưa thực sự đáp ứng
được yêu cầu ca sự phát triển kinh tế - x% hội nên vic nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung các chế độ, đnh
mức tiêu chuẩn còn chưa thực sự kp thời.
(4) Đề tài đề xuất 04 nhóm giải pháp hoàn thin pháp luật về THTK, CLP trong vic ban hành, thực hin
đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ. Cụ thể là: (i) Hoàn thin quy đnh về h th'ng đnh mức, tiêu chuẩn, chế
độ: cần bổ sung quy đnh cụ thể để đảm bảo bao quát các loại tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ do cá nhân,
người có thẩm quyền ban hành; sửa đổi, bổ sung các thuật ngữ có liên quan để đảm bảo bao quát các
lĩnh vực cần ban hành tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ để THTK, CLP cũng như đảm bảo đồng bộ, th'ng
nhất với các quy đnh pháp luật chuyên ngành; (ii) Hoàn thin quy đnh về trách nhim ban hành đnh
mức, tiêu chuẩn, chế độ: bổ sung quy đnh về đánh giá tác động một cách toàn din trước khi ban hành
đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ đảm bảo không gây trở ngại không cần thiết đ'i với hoạt động khai thác,
quản lý, sử dụng các nguồn lực x% hội; cần bổ sung nguyên tắc đẩy mạnh vic phân cấp, phân quyền
trong vic ban hành đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ làm căn cứ để THTK, CLP; bổ sung nguyên tắc khuyến
khích sự tham gia ca các tổ chức, cá nhân trong vic xây dựng đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; (iii) Hoàn
thin quy đnh về trách nhim thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ: Sửa đổi, bổ sung quy đnh về trách
nhim ca các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong trường hợp phát hin tiêu chuẩn, đnh mức chế độ do cơ
quan, người có thẩm quyền ban hành chưa đúng hoặc không còn phù hợp với thực tế; bổ sung quy đnh
trách nhim đánh giá kết quả thực hin làm cơ sở đánh giá l%ng phí hay không; tiếp tục hoàn thin quy
đnh về trách nhim thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ trong từng lĩnh vực; (iv) Hoàn thin quy đnh
về kiểm tra vic thực hin đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ; xử lý vi phạm trong ban hành, thực hin và kiểm
tra đnh mức, tiêu chuẩn, chế độ: Cần bổ sung để đảm bảo quy đnh đầy đ các cơ quan có trách nhim
thực hin vic kiểm tra tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ. Trong đó, cần bổ sung quy đnh trách nhim ca
các cơ quan, tổ chức khác đ'i với vic kiểm tra vic thực hin tiêu chuẩn, đnh mức, chế độ để đảm bảo
phù hợp về nguồn lực con người, phù hợp với lĩnh vực chuyên môn; bổ sung các quy đnh cụ thể về thời
hạn phải thực hin, hnh thức kiểm tra vic thực hin tiêu chuẩn đnh mức chế độ; bổ sung các quy đnh
cụ thể về báo cáo kết quả thực hin tự kiểm tra tnh hnh thực hin tiêu chuẩn đnh mức, chế độ; cần bổ
sung quy đnh vic xử lý đ'i với một hành vi liên quan đến ban hành, thực hin và kiểm tra tiêu chuẩn,
đnh mức, chế độ chưa có tại Luật THTK, CLP hin hành.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ% được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s' 1252/QĐ-
BTC ngày 04/6/2024 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu nhim vụ
KHCN cấp Bộ năm 2023).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.
