Nâng cao chất lượng quản lý đối với hoạt động quản trị tài chính tại các doanh nghiệp bảo hiểm phi
nhân thọ ở Việt Nam
- Đơn v ch tr: Cục Quản lý, Giám sát bảo hiểm
- Ch nhim nhim vụ: CN. Đỗ Anh Trường
- Năm giao nhim vụ: 2022 M- s.: BTC/ĐT/2022-48
1. Tính cấp thi+t c,a vấn đ- nghiên c/u
Sau hơn 20 năm mở cửa th trường, hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại Vit Nam đ- có bước phát triển nhanh
cả về chất và lượng, đạt t.c độ tăng trưởng nhanh, giúp các tổ chức, cá nhân ổn đnh sản xuất - kinh doanh
trước các ri ro; cải thin môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, góp
phần thúc đẩy phát triển kinh tế - x- hội. Cụ thể: (i) Th trường bảo hiểm tăng trưởng nhanh vượt bậc so với
các nước trong khu vực và thế giới; quy mô th trường ngày càng lớn, khẳng đnh v thế, vai trò ca bảo hiểm
trong nền kinh tế - x- hội, góp phần ổn đnh kinh tế vĩ mô; (ii) Các sản phẩm bảo hiểm ngày càng đa dạng, đáp
ứng nhu cầu bảo hiểm ca nền kinh tế - x- hội với chất lượng dch vụ ngày càng cao, từ đó góp phần bảo v
tài chính cho các nhà đầu tư; (iii) Thúc đẩy hội nhập, hợp tác kinh tế qu.c tế được đẩy mạnh trong th trường
bảo hiểm, trong hip đnh tự do hóa thương mại song phương và đa phương, lĩnh vực bảo hiểm luôn cam kết
lộ trnh và mức độ mở cửa th trường cao so với các nước trong ASEAN và châu Á; (iv) Bảo hiểm góp phần
thực hin các chương trnh mục tiêu, nhim vụ cấp bách ca Chính ph, ổn đnh kinh tế vĩ mô, gia tăng đầu tư
trở lại nền kinh tế, đồng thời góp phần thực hin an sinh x- hội, tạo công ăn vic làm cho hơn 1,1 triu người
lao động.
Cùng với sự phát triển ca th trường bảo hiểm, công tác thanh tra, kiểm tra ca cơ quan quản lý nhà nước về
kinh doanh bảo hiểm ngày càng tăng. Tuy nhiên, về phía cơ quan quản lý, hoạt động thanh tra chuyên ngành
bảo hiểm chưa tương xứng với quy mô và sự phát triển ca th trường bảo hiểm, ch yếu chỉ thanh tra tại trụ
sở chính hoặc một vài chi nhánh lớn ca doanh nghip. Về phía doanh nghip bảo hiểm (DNBH) phi nhân thọ,
trong quá trnh hoạt động kinh doanh, vừa phải bảo đảm kết quả/hiu quả kinh doanh, vừa phải nâng cao hiu
quả quản lý, quản tr tài chính để đảm bảo năng lực tài chính, năng lực cạnh tranh trong b.i cảnh mở cửa, hội
nhập kinh tế qu.c tế nói chung và th trường bảo hiểm nói riêng.
Xuất phát từ thực tế trên, cùng với vic Qu.c hội thông qua Luật Kinh doanh bảo hiểm s. 08/2022/QH15 ngày
16/6/2022 và Thtướng Chính phphê duyt Chiến lược phát triển thtrường bảo hiểm Vit Nam đến năm 2023
(Quyết đnh s. 07/QĐ-TTg ngày 05/01/2023). Bên cạnh đó, vai trò công tác quản tr tài chính rất quan trọng, có
ảnh hưởng lớn đến ri ro tài chính, hoạt động ca doanh nghip. Chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động
quản tr tài chính tại DNBH phi nhân thọ tại Vit Nam đóng vai trò quan trọng đ.i với sự phát triển ca th trường
bảo hiểm nói riêng, th trường tài chính nói chung, cũng như đ.i với người tiêu dùng dch vụ bảo hiểm. V vậy,
vic nghiên cứu đề tài “Nâng cao chất lượng quản lý đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH phi nhân
thọ ở Vit Nam” là cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
2. M2c tiêu nghiên c/u
Đề tài nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý hoạt động quản tr tài
chính ca cơ quan quản lý và hỗ trợ DNBH phi nhân thọ.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên c/u
- Đ.i tượng nghiên cứu: Chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại DNBH phi nhân thọ.
1
- Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH phi nhân thọ ở Vit Nam và chất lượng quản
lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại DNBH phi nhân thọ ca cơ quan quản lý nhà nước về bảo
hiểm trong giai đoạn 2018 - 2022.
4. K+t quả nghiên c/u
(1) Đề tài đ- khái quát được một s. vấn đề chung về chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài
chính tại các DNBH phi nhân thọ, đồng thời đưa ra các tiêu chí đánh giá đến chất lượng quản lý nhà nước đ.i với
hoạt động quản tr tài chính tại DNBH phi nhân thọ. Trong đó, đề tài đ- làm rõ các tiêu chí đánh giá công tác quản
lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH ở Vit Nam như sau: (i) Công tác xây dựng văn
bản quy phạm pháp luật và thể chế hóa văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền là các tiêu chí đánh giá
tnh hnh xây dựng, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật; (ii) Mức độ thực hin quyền lực nhà nước, công
tác tổ chức thực hin quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính ca DNBH phi nhân thọ là các tiêu chí
đánh giá mức độ thực hin tổ chức xây dựng và triển khai đnh hướng phát triển hoạt động kinh doanh bảo hiểm
tại Quyết đnh s. 07/QĐ-TTg ngày 05/01/2023; (iii) Công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra, giải quyết khiếu nại, t.
cáo, xử lý vi phạm pháp luật về quản tr tài chính tại các DNBH phi nhân thọ là các tiêu chí đánh giá vic thực
hin nhim vụ, quyền hạn ca các cơ quan chức năng trong vic kiểm tra, giám sát, thanh tra, giải quyết khiếu
nại, t. cáo, xử lý vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính ca DNBH phi
nhân thọ; (iv) Mức độ tuân th các quy đnh pháp luật về quản trtài chính tại các DNBH phi nhân thọ, tiêu chí này
xem xét mức độ tuân th các quy đnh pháp luật về hoạt động kinh doanh bảo hiểm nói chung và hoạt động
quản tr tài chính ca các DNBH phi nhân thọ nói riêng.
Bên cạnh đó, đề tài cũng làm rõ các nhân t. ảnh hưởng chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản
tr tài chính tại DNBH phi nhân thọ, bao gồm: (i) Các nhân t. ch quan: Năng lực, chất lượng ca nền hành
chính biểu hin ở sự kết hợp hài hòa các yếu t. thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức; (ii) Các
nhân t. khách quan: Tổ chức và hoạt động ca h th.ng chính tr; môi trường kinh doanh ca các DNBH phi
nhân thọ có sự biến đổi không ngừng; sự hin đại hóa trong hoạt động ca các DNBH phi nhân thọ; sự phát
triển mạnh mẽ ca khoa học, công ngh và quá trnh hội nhập qu.c tế.
(2) Đề tài đ- phân tích kinh nghim qu.c tế (Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản, Singapore, Malaysia...) về chất lượng
quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH phi nhân thọ. Cụ thể: (i) Quy đnh về hoạt
động quản lý, giám sát từ xa. Về quản tr ri ro, Hip hội các nhà quản lý bảo hiểm qu.c tế đ- đưa ra 28 chuẩn
mực quản lý, giám sát, có 04 chuẩn mực liên quan đến quản tr ri ro DNBH, trong đó có nội dung về quản tr
tài chính ca DNBH (quản tr điều hành, quản tr doanh nghip, quản lý ri ro và kiểm soát nội bộ, quản tr ri ro
doanh nghip cho mục đích về khả năng thanh toán). Về quản lý, giám sát ca cơ quan quản lý nhà nước,
Hip hội các nhà quản lý bảo hiểm qu.c tế cũng có những nguyên tắc về vic giám sát các DNBH, trong đó để
đảm bảo vic quản lý, giám sát ca nhà nước được hiu quả sẽ phụ thuộc vào các điều kin như chính sách,
khuôn khổ pháp lý cho công tác giám sát tài chính, cơ sở hạ tầng cho thtrường tài chính phát triển và hiu
quả; (ii) Quy đnh về hoạt động quản lý, giám sát tại chỗ: Tại Hoa Kỳ, Hip hội các nhà quản lý bảo hiểm Hoa
Kỳ ban hành các quy trnh, hướng dẫn công tác thanh tra, giám sát hoạt động kinh doanh bảo hiểm; (iii) Quy
đnh về tự đánh giá ca DNBH phi nhân thọ để thực hin vic xây dựng h th.ng chỉ tiêu tự đánh giá tại doanh
nghip nhằm thực hin theo dõi, đánh giá ri ro có tác động, ảnh hưởng tới hoạt động ca DNBH.
Qua nghiên cứu kinh nghim ca các nước, đề tài rút ra bài học cho Vit Nam, cụ thể: (i) Về quản lý giám sát
từ xa: Hin Vit Nam chưa có các công cụ hay h th.ng để phục vụ công tác quản lý, giám sát như một s.
qu.c gia đ- nghiên cứu, ngoại trừ các báo cáo s. liu do DNBH cung cấp. V vậy, cơ quan quản lý bảo hiểm
Vit Nam cần nghiên cứu, xây dựng, hoàn thin các tiêu chí đánh giá để tăng cường năng lực giám sát, phát
2
hin sớm các vấn đề bất ổn tại doanh nghip để có giải pháp tháo gỡ kp thời; đồng thời cần xây dựng, phát
triển h th.ng công ngh thông tin, dữ liu hóa các báo cáo, s. liu th trường, xây dựng các ngân hàng dữ
liu; (ii) Về quản lý, giám sát tại chỗ: Vic xây dựng, hoàn thin các h th.ng chỉ tiêu, tiêu chí đánh giá và nhân
t. ảnh hưởng đến chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại DNBH nói chung và
DNBH phi nhân thọ nói riêng là cần thiết. Cùng với các tiêu chí đánh giá, cơ quan quản lý bảo hiểm Vit Nam
cần ban hành h th.ng chính sách, công cụ đánh giá, chiến lược phát triển th trường... để th trường đạt được
hiu quả quản lý nhà nước theo lộ trnh nhất đnh, tùy thuộc mục tiêu quản lý, giám sát từng thời kỳ. Từ đó,
thực hin quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính DNBH phi nhân thọ hiu quả.
(3) Đề tài đ- phân tích khung pháp lý liên quan đến quản lý nhà nước đ.i với quản tr tài chính tại các DNBH
phi nhân thọ và thực trạng chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH phi
nhân thọ tại Vit Nam. Theo đó, đề tài rút ra các kết quả đạt được: Hoạt động quản lý, giám sát từ xa, h th.ng
pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm đ- được xây dựng tương đ.i đầy đ, qua đó thúc đẩy th trường
bảo hiểm phát triển ổn đnh, lành mạnh, vững chắc, đảm bảo thực hin các nghĩa vụ cam kết qu.c tế ca Vit
Nam; công tác quản lý, giám sát tại chỗ ca cơ quan quản lý bảo hiểm đang được thực hin dựa trên vic tổ
chức các đoàn thanh tra, kiểm tra tại chỗ; thực hin triển khai hoạt động tự kiểm tra, kiểm soát nội bộ ca
DNBH phi nhân thọ giai đoạn 2019 - 2022 đ- được triển khai theo 04 nhóm (Nhóm 1 - l-i hoạt động kinh doanh
bảo hiểm hai năm liên tục, đảm bảo khả năng thanh toán; Nhóm 2 - đảm bảo khả năng thanh toán, hoạt động
kinh doanh bảo hiểm không có l-i hai năm liên tục; Nhóm 3 - có nguy cơ không đảm bảo khả năng thanh toán;
Nhóm 4 - mất khả năng thanh toán).
Tuy nhiên, vic nâng cao chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH phi
nhân thọ cũng còn một s. khó khăn như: (i) Quy mô lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ ca Vit Nam vẫn còn nhỏ
so với tiềm năng, th trường bảo hiểm, vẫn còn một s. điểm cần được hoàn thin để thúc đẩy sự phát triển bền
vững ca th trường; (ii) H th.ng pháp luật về kinh doanh bảo hiểm mặc dù được xây dựng tương đ.i đầy đ,
tuy nhiên vic quy đnh chi tiết cũng như áp dụng vào thực tế ca DNBH phi nhân thọ đòi hỏi phải có sự đầu
tư, nghiên cứu, xây dựng ca cơ quan quản lý; (iii) Mô hnh quản lý, giám sát ch yếu là mô hnh quản lý, giám
sát tính tuân th, chưa có các cơ chế quản lý, giám sát trên cơ sở ri ro tương ứng với cơ chế quản lý v.n
nhằm ch động kiểm soát nguy cơ ri ro ca các DNBH; (iv) Công tác giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ còn
b động, chất lượng công tác phân tích, dự báo phụ thuộc vào báo cáo thông tin, s. liu ca DNBH và các
thông tin nhận được qua giải quyết khiếu nại, t. cáo và nguồn phản ánh ca báo chí; (v) Nhận thức và ý
thức về bảo hiểm ca các tổ chức, cá nhân, người tham gia bảo hiểm còn hạn chế; (vi) Đ.i với lĩnh vực bảo
hiểm phi nhân thọ, một s. DNBH phi nhân thọ trong nước có năng lực cạnh tranh thấp do v.n thấp, quản tr
doanh nghip còn yếu, hiu quả hoạt động chưa cao. Nguyên nhân là do vic tổ chức triển khai thực hin
Chiến lược phát triển th trường bảo hiểm Vit Nam giai đoạn 2003 - 2010 ở một s. khâu còn chưa đồng bộ
và thiếu kiên quyết (cấp phép thành lập các DNBH chuyên ngành), chính sách chế độ về kinh doanh bảo
hiểm không được triển khai nhất quán với các chính sách chế độ khác (chế độ kế toán), thiếu các quy đnh
đồng bộ hỗ trợ sự phát triển ca th trường bảo hiểm….
(4) Trên cơ sở phân tích kinh nghim ca một s. nước; thực trạng chất lượng quản lý nhà nước đ.i với hoạt
động quản tr tài chính tại các doanh nghip bảo hiểm phi nhân thọ ở Vit Nam; dự báo b.i cảnh trong nước và
qu.c tế giai đoạn 2022 - 2030; xác đnh mục tiêu, đnh hướng quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài
chính tại các DNBH phi nhân thọ, đề tài đề xuất các nhóm giải pháp nhằm tạo điều kin cho các DNBH ch
động trong hoạt động kinh doanh; Nhà nước quản lý doanh nghip thông qua công tác quản lý, giám sát, thanh
tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
3
Đ.i với cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm cần đẩy mạnh triển khai: (i) Hoàn thin môi trường pháp lý về
quản lý nhà nước đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH phi nhân thọ, trong đó từ nay đến ngày
31/12/2027, cần nghiên cứu, hoàn thin hướng dẫn về v.n trên cơ sở ri ro áp dụng cho các DNBH phi
nhân thọ tại Thông tư ca Bộ Tài chính và sổ tay hoặc hướng dẫn quản lý, giám sát ca cơ quan quản lý
bảo hiểm; (ii) Tăng cường công tác quản lý, giám sát đ.i với hoạt động quản tr tài chính tại các DNBH phi
nhân thọ; (iii) Tích cực trao đổi thông tin và ph.i hợp với các cơ quan quản lý trong lĩnh vực khác có liên
quan trong phát triển các sản phẩm bảo hiểm mới, phương thức kinh doanh mới và quản lý, giám sát, kiểm
tra, thanh tra DNBH, doanh nghip tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Vit Nam; (iv) Hoàn thin h
th.ng cơ sở dữ liu, h th.ng công ngh thông tin để nâng cao hiu quả quản lý, giám sát đ.i với hoạt động
quản tr tài chính tại các DNBH phi nhân thọ; (v) Nghiên cứu, xây dựng, phát triển phần mềm phục vụ công
tác quản lý, giám sát hoạt động quản tr tài chính ca DNBH phi nhân thọ; (vi) Phát triển và nâng cao chất
lượng nguồn nhân lực.
Đ.i với các DNBH phi nhân thọ: (i) Xây dựng, hoàn thin, ban hành h th.ng quy trnh, quy chế bảo đảm
phù hợp với quy đnh pháp luật và hướng dẫn ca Cơ quan quản lý bảo hiểm, xây dựng quy trnh, quy chế
và các hướng dẫn nội bộ nhằm đảm bảo phù hợp với yêu cầu ca quy đnh pháp luật; (ii) Nâng cao chất
lượng hoạt động quản tr, điều hành; tăng cường tính minh bạch, khách quan và độc lập trong công tác quản
tr, điều hành; (iii) Tăng cường ứng dụng công ngh thông tin trong hoạt động quản tr tài chính doanh
nghip. H th.ng công ngh thông tin chính là cơ sở để doanh nghip phát triển hoạt động kinh doanh, nâng
cao hiu quả quản lý tài chính, đồng thời giúp phát hin và ngăn chặn các biểu hin trục lợi bảo hiểm ngay
từ khi khách hàng tham gia bảo hiểm; (iv) Hoàn thin h th.ng cơ sở dữ liu phục vụ hoạt động kinh doanh.
H th.ng cơ sở dữ liu cần có đ thông tin lch sử để có thể sử dụng cho mục đích báo cáo, phân tích, dự
báo trên cơ sở s. liu lch sử đ lớn và có độ tin cậy cao; (v) Tăng cường năng lực tài chính, quản lý ri ro,
quản tr doanh nghip, chất lượng dch vụ khách hàng và công khai minh bạch ca doanh nghip bảo hiểm
phi nhân thọ.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ- được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s. 2697/QĐ-
BTC ngày 07/12/2023 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu nhim vụ
KHCN cấp Bộ năm 2022).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.
4