168
Báo chí văn học ngh thut hòa nhịp “dòng chảy”
chuyển đổi s để phát trin
PGS.TS. Hà Huy Phượng
1
Tóm tắt: o chí Cách mạng Việt Nam chiều dài lịch sử phát triển gần
100 năm qua với nhiều thành tựu to lớn, đóng góp đáng kể đối với sự phát triển
của đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bùng nổ thông tin, đặc biệt thành
tựu đại của cuộc Cách mạng mang công nghiệp lần thứ tư, nền Báo chí ch
mạng Việt Nam có nhiều hội để phát triển chuyên nghiệp; đồng thời cũng đặt
ra nhiều thách thức, cần sự bứt phá. Báo chí văn học - nghthuật một
phận quan trọng, tinh tế trong hệ thống Báo chí cách mạng Việt Nam. Để phát
huy tốt hơn nữa vai trò, trách nhiệm và thể hiện tính chuyên nghiệp cao, báo chí
văn học - nghệ thuật cần sự đổi mới mạnh mẽ, hòa nhịp vào “dòng chảy”
chuyển đổi số để phát triển. Tại Hội thảo khoa học “Diễn đàn báo chí tháng sáu:
Chuyển đổi số báo c- một số vấn đềluận và thực tiễn” tác giả bài viết nêu ra
một số vấn đề về nội dung báo chí văn học - nghệ thuật trong bối cảnh chuyển
đổi số hiện nay. Cụ thể: Báo chí văn học - nghệ thuật trong sự phát triển của nền
Báo chí ch mạng Việt Nam; báo chí văn học - nghệ thuật hòa nhịp “dòng
chảy” chuyển đổi số hiện nay.
Từ khóa: Chuyển đổi số, báo chí, văn học, nghệ thuật, phát triển
1. Báo chí văn học - nghệ thuật trong sự phát triển của nền Báo chí cách
mạng Việt Nam
Thanh Niên tờ báo Cách mạng đầu tiên do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập,
ra đời ngày 21/6/1925, đánh dấu sự ra đời của nền Báo chí cách mạng Việt Nam.
Nền Báo chí cách mạng Việt Nam đã trải qua 97 năm y dựng phát triển. Báo
chí Cách mạng Việt Nam đồng hành, phát triển cùng đất ớc. Mỗi một thời k
cách mạng, Báo chí cách mạng của chúng ta luôn lực ợng xung kích trên mặt
trận tư tưởng - văn hóa của Đảng, Nhà nước và của Nhân dân.
1
Ban Tổ chức Cán bộ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền
169
Từ thuở khai cho đến nay, chúng ta đã một hệ thống báo chí lớn mạnh,
với gần một ngàn quan báo chí hàng ngàn sản phẩm báo chí đủ 4 loại hình
báo chí, bao gồm: báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử. Báo chí cách
mạng Việt Nam một lực lượng đông đảo các nhà báo chuyên nghiệp, với gần 20
ngàn nhà báo được cấp Thẻ. Các nhà báo đều được đào tạo chính quy, bài bản, thích
ứng nhanh với xu hướng phát triển của báo chiện đại trên thế giới. Hội Nhà báo
Việt Nam tổ chức chính trị - hội nghề nghiệp nơi sinh hoạt chuyên môn,
nghiệp vụ, bảo vệ quyền lợi hoạt động nghề nghiệp hợp pháp của hàng chục ngàn
nhà báo, hội viên báo chí.
Tiền thân lớp đào tạo đội ngũ người làm báo cách mạng mang tên Huỳnh
Thúc Kháng chiến khu Việt Bắc, đến nay, chúng ta đã nhiều cơ sở đào tạo báo
chí uy tín như: Học viện Báo chí Tuyên truyền, Đại học Khoa học hội
Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Văn
hóa Nội, Đại học khoa học Huế, Đại học Đà Nẵng, Đại học khoa học Thái
Nguyên… Các nhà báo của chúng ta không chỉ được đào tạo bài bản, chuyên
nghiệp ở trình độ đại học, bồi dưỡng trong vào ngoài nước, mà nhiều nhà báo còn
trình độ Thạc sĩ, Tiến ngành Báo chí học; đội ngũ y đóng góp quan trọng
trong tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận báo chí cách mạng Việt Nam…
Đảng Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật kịp
thời, phù hợp với điều kiện thực tiễn để lãnh đạo, quản hệ thống báo chí hoạt
động đúng tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trách nhiệm. Đặc
biệt, gần đây, Chính phủ ban hành Quyết định về quy hoạch phát triển báo chí, đồng
thời ban hành chủ trương, chiến lược chuyển đổi số quốc gia - đây hội để nền
Báo chí cách mạng Việt Nam đổi mới để phát triển chuyên nghiệp, hiện đại trong
bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư hiện nay.
Báo chí văn học - nghệ thuật là một bộ phận quan trọng, tinh tế trong hệ thống
Báo chí cách mạng Việt Nam. Ngay từ thời kỳ đầu của lịch sử báo chí tiếng Việt
Việt Nam đã xuất hiện nhiều tờ báo tạp chí chuyên biệt thông tin về lĩnh vực văn
học – nghệ thuật. Nhiều nhà báo xuất thân là các nhà văn, nghệ sĩ. chiến khu Việt
Bắc hay Nam bộ trong thời kkháng chiến chống thực dân Pháp đế quốc M
xâm ợc, cũng nhiều tờ báo, tạp chí văn nghệ ra đời, trở thành diễn đàn quan
170
trọng của các văn nghsĩ, trí thức, đóng p đáng kể cho sự phát triển văn hóa,
nghệ thuật của đất nước.
Hiện nay, cả nước hơn 80 quan báo chí văn học - nghthuật. Trung
ương, chúng ta các sản phẩm báo, tạp chí văn học nghệ thuật của Trung ương
Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Việt Nam như tờ Văn Nghệ. Hội đồng luận
Văn học - Nghệ thuật Trung ương có Tạp chí Phê bình Lý luận Văn h c Nghệ thuật.
Báo, tạp chí văn nghệ của các lực lượng trang như: Văn nghệ Quân đội, Văn hóa
Văn nghệ Công an
địa phương, hầu khắp 63 tỉnh, thành phố từ Bắc vào Nam đều các Hội
Văn học - Nghệ thuật các sản phẩm báo, tạp chí. Đây quan ngôn luận
của tổ chức, diễn đàn thông tin, giới thiệu sáng tác, phê bình luận của đội ngũ
văn nghệ sĩ, nhà báo, nhà nghiên cứu về lĩnh vực văn học - nghệ thuật.
Bên cạnh đó, hệ thống phát thanh, truyền nh từ Trung ương đến địa phương
cũng đều dành thời ợng nhất định để tổ chức sản xuất, phát sóng các chương
trình, chuyên mục về lĩnh vực văn học - nghệ thuật, được công chúng yêu thích.
Chưa kể, nhiều quan báo chí văn học - nghệ thuật còn xuất bản sản phẩm điện tử
sử dụng các kênh mạng hội để cập nhật tin tức, quảng thông tin, giới thiệu
phát hiên các tác giả cùng các sáng tác mới cùng như công bố các nghiên cứu
luận phê bình văn học - nghệ thuật
Chúng ta cũng một đội ngũ tác giả báo chí về n học - nghệ thuật đông
đảo, đó những người chuyên môn, uy tín trong giới văn nghệ. Hằng ngày, họ
nỗ lực, trách nhiệm tham góp sáng tạo nội dung cho các tác phẩm, sản phẩm báo chí
văn học - nghệ thuật phong phú, đa dạng; góp phần làm giàu thêm đời sống văn hóa
- nghệ thuật của nước nhà…
thể khẳng định, cùng với hệ thống Báo ccách mạng Việt Nam, báo chí
văn học - nghệ thuật từ Trung ương đến địa phương đã đóng góp tích cực cho sự lớn
mạnh của nền o chí; đồng thời, góp phần quan trọng thực hiện chức năng thông
tin giao tiếp, chức năng tưởng, chức năng giám sát, phản biện hội; đồng thời
làm lạnh mạnh hóa đời sống hội, đặc biệt đối với đời sống văn học - nghệ
thuật, một lĩnh vực đặc biệt quan trọng, tinh tế của văn hóa.
171
2. Báo chí n học - nghthut hòa nhp ng chảy chuyn đổi shiện nay
Chuyển đổi số vấn đề tất yếu khách quan, báo chí văn học - nghệ thuật
không thể đứng ngoài cuộc. Tuy nhiên, trong “dòng chảy” chuyển đổi số tạo cơ hội
lớn nhưng thách thức cũng không nhỏ đối với các cơ quan báo chí.
Cơ hội, đó là các cơ quan quan báo chí nói chung, báo chí văn học - nghệ thuật
nói riêng điều kiện để làm mới mình. Thành tựu đại của cuộc Cách mạng số
đã thay đổi duy, nhận thức sức ì của mọi ngành nghề, lĩnh vực, trong đó
lĩnh vực báo chí. Nếu như con chữ, giấy công nghệ in typo ra đời đã quyết định
sự ra đời của báo chí hiện đại vào những m đầu của thế kỷ 17, giờ đây, báo chí
thế giới đã chuyển sang thời kmới, đó là thời kcủa báo csố. Phương thức m
báo kỹ thuật số đã thay thế phương thức làm báo thủ công, truyền thống. Công nghệ
thông tin, kthuật điện toán, internet đã giúp cho khoảng cách thông tin tin tức gần
hơn, nhanh hơn, đa dạng hơn để đáp ứng thị hiếu đa dạng của công chúng.
Thách thức, đó chuyển đổi số vấn đề mới, lớn khó; ngay cả những
nước tiên tiến, nôi của văn minh công nghệ cũng đang trong lộ trình của công cuộc
chuyển đổi số, chưa nhiều tổng kết, đánh giá những kết quả, hạn chế nguyên
nhân, giải pháp của vấn đề y. Mặt khác, vấn đề tiếp cận, làm chủ kỹ thuật, công
nghệ hiện đại không phải muốn là làm và làm được nếu chúng ta thiếu các điều kiện
về nhân lực (chưa được đào tạo, huấn luyện chuyên nghiệp), vật lực (phương tiện,
tài chính…) và chính sách (chưa kịp thời, phù hợp thực tiễn)…
Để báo chí văn học - nghệ thuật hòa nhịp nhanh chóng vào “dòng chảy”
chuyển đổi số, cần:
Một là, bên cạnh chủ trương, chiến lược chuyển đổi squốc gia của Đảng
Nhà nước, lãnh đạo c quan chủ quản quan báo chí văn học - nghệ thuật
cần nhận thức đầy đủ, đúng đắn về xu hướng phát triển của báo chí tầm quan
trọng của chuyển đổi số trong hoạt động báo chí trong bối cảnh cuộc Cách mạng
công nghiệp lần thứ tư. Từ nhận thức đúng đắn, kịp thời về xu thế phát triển tầm
quan trọng của việc chuyển đổi số sẽ thái độ hành vi ứng xử đúng đắn, đưa ra
chiến lược chiến thuật phù hợp để phát triển báo chí văn học - nghệ thuật theo
hướng hiện đại, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nền Báo chí cách mạng hiện
nay. duy m báo Cách mạng của ngày m nay phải duy sản xuất báo chí
để phục vụ công chúng phụng sự đất nước; là tư duy quản trcơ quan báo chí
172
hoạt động kinh tế báo c- truyền thông dựa trên nền tảng công nghệ số. Nếu chúng
ta không thay đổi duy, phương thức làm báo trong thời đại số, báo chí của chúng
ta sẽ tụt hậu, bị truyền thông mạng hội đẩy lại phía sau và Báo chí cách mạng sẽ
mất vai trò, sứ mệnh là những phương tiện truyền thông chính yếu của Đảng và Nhà
nước về mọi mặt, trong đó có lĩnh vực văn học - nghệ thuật.
Hai là, các quan báo chí văn học - nghệ thuật cần lựa chọn một hình tổ
chức hoạt động tòa soạn phù hợp, hiện đại, tinh gọn, cấu trúc theo hướng hội tụ, tích
hợp, đa phương tiện. Đề án quy hoạch báo chí của Chính phủ đã khai mở để từ các
đơn vị báo chí chủ lực đến các quan báo chí Ban, Bộ, ngành Trung ương địa
phương đề xuất, lựa chọn cho mình một hình tổ chức hoạt động phù hợp, hiệu
quả. Xu hướng hiện nay là các cơ quan báo clựa chọn mô hình tổ chức hoạt động
tòa soạn hội tụ, đa phương tiện. Tuy nhiên, hiểu đầy đủ cả về mặt học thuật lẫn thực
tiễn của cái gọi là “tòa soạn hội tụ, đa phương tiện” trong tổ chức hoạt động cơ quan
báo chí hiện nay là rất khác nhau, do đó mỗi quan báo chí một cách cơ cấu tổ
chức hoạt động ng tạo báo chí theo cách riêng, chưa mang nh hệ thống, bài
bản, hiện đại, chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, để giải được vấn đề y, về mặt học thuật, cần phải tường minh
thuật ngữ đa phương tiệntrong lĩnh vực báo chí theo hướng cấu trúc tòa soạn hội
tụ sáng tạo tác phẩm và tổ chức sản xuất sản phẩm báo chí đa loại hình báo chí, sản
phẩm truyền thông; tác phẩm, sản phẩm báo chí, truyền thông tích hợp đa ngôn
ngữ để biểu đạt nội dung thông điệp bao gồm ngôn ngữ văn tự (chữ) ngôn ngữ
phi văn tự (hình ảnh chụp, đồ họa, âm thanh, video…); tương tác đa chiều, điều
các tòa soạn, loại hình, sản phẩm báo chí truyền thống chưa làm được tốt; tận dụng
tối đa kỹ thuật, công nghệ hiện đại, đặc biệt kthuật, công nghệ số, internet…;
hình thành hình nhà báo đa năng, tức thông thạo tất cả các kỹ năng làm báo
như: sáng tạo tác phẩm báo chí ở các thể loại, loại hình, đa nền tảng; sử dụng thông
thạo các ngôn ngữ; làm chủ các công việc trong quy trình xuất bản báo; làm tốt
công tác lãnh đạo, quản lý, sản xuất và kinh doanh báo chí trong điều kiện nền kinh
tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay…
quan điểm cho rằng, các nhà báo, cộng tác viên báo chí văn học - ngh
thuật đậm “chất nghệ” nên dễ chậm hòa nhịp “dòng chảy” chuyển đổi số, nhất về
vấn đề làm chủ k thuật, công nghệ hiện đại và vấn đề kinh tế báo chí, truyền thông.