
218
Một vài vấn đề đặt ra trong việc phát triển nội dung báo chí
trên các nền tảng mạng x hội xuyên biên giới
Ths. Phan Văn Tú
1
Tóm tắt: Trong những năm gần đây, hoạt động báo chí - truyền thông đã
có nhiều thay đổi để thích ứng với quá trình chuyển đổi số. Trong hệ sinh thái
truyền thông mới, báo chí đang chuyển biến theo xu thế truyền thông đa chiều,
đa hình thái, đa nền tảng, đa tiếp nhận. Hiện nay, hầu hết các cơ quan báo chí ở
Việt Nam đều khai thác các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới có số đông
người sử dụng để đáp ứng nhiều tệp công chúng mới, chuyên biệt.
Bên cạnh những thành công về nội dung thông tin, nguồn thu quảng cáo,
quảng bá thương hiệu, việc phát triển nội dung báo chí trên các nền tảng mạng
xã hội xuyên biên giới như Facebook, YouTube, TikTok, Instagram, Twitter
v.v… cũng đang đặt ra nhiều vấn đề, thách thức. Thực tiễn báo chí ở Việt Nam
cho thấy số lượng cơ quan báo chí khai thác hiệu quả mạng xã hội vẫn còn thấp.
Một số lớn các đơn vị dùng mạng xã hội như những nền tảng miễn phí để thuần
túy đăng tải lại các sản phẩm báo chí của mình, không có biên tập viên mạng xã
hội hoặc chỉ có vài người kiêm nhiệm làm chức năng xuất bản tin bài. Nhiều vấn
đề lớn khác cũng đang được đặt ra như nạn vi phạm bản quyền, vấn đề quảng
cáo và cả những pháp lý phát sinh trong hoạt động báo chí đa nền tảng.
Tham luận nêu lên vài kinh nghiệm từ một số đơn vị báo chí và đề xuất
những giải pháp liên quan đến việc tổ chức nhân sự, xây dựng mô hình sản xuất,
cũng như kiến nghị một số vấn đề liên quan đến quản lý nhà nước trong việc
khai thác mạng xã hội xuyên biên giới phục vụ báo chí.
Theo khảo sát của chúng tôi với 142 cơ quan báo chí, có đến 100% đơn vị đã
khai thác nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới của bên thứ ba như Facebook,
YouTube, Instagram, TikTok. Nhưng, số cơ quan báo chí có nhân sự chuyên trách
về việc phát triển nội dung báo chí lên các nền tảng mạng xã hội chỉ chiếm gần
1
Trưởng bộ môn Báo chí, Khoa Báo chí – Truyền thông, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM

219
18%, hầu hết là nhân sự kiêm nhiệm, cá biệt có cơ quan giao hẳn cho các đơn vị đối
tác là các công ty truyền thông. Số cơ quan báo chí có đội ngũ làm truyền thông xã
hội chuyên trách từ 8 người trở lên chỉ chiếm tỷ lệ chưa đến 7%. Chỉ khoảng 5% cơ
quan báo chí được khảo sát có ký hợp đồng quảng cáo, hoặc cung cấp các dịch vụ
truyền thông bằng chính các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube,
TikTok. Số cơ quan báo chí có kênh YouTube đã “bật nút kiếm tiền” để được chia
sẻ lợi nhuận từ quảng của Google cũng dừng lại ở con số 12%.
Cũng từ cuộc khảo sát ấy, chúng tôi thấy nổi lên một số vấn đề:
1. Nguồn nhân lực, mô hình tổ chức
Hơn 65% số cơ quan báo chí đặc biệt là các tòa soạn báo Đảng và đài phát
thanh – truyền hình cấp tỉnh chỉ bố trí bình quân 2 nhân sự kiêm nhiệm việc xuất
bản các nội dung báo chí trên các nền tảng mạng xã hội của bên thứ ba, có nơi,
những nhân viên kiêm nhiệm này không hề là phóng viên hay biên tập viên mà chỉ
là kỹ thuật viên.
Xin được bắt đầu từ thông tin ở 1 số cơ quan báo chí cụ thể:
+ Đài Phát thanh và Truyền hình Vĩnh Long (THVL) hiện có 32 kênh
YouTube, 2 Fanpage trên Facebook, 5 kênh Dailymotion, 2 kênh Zalo, 2 kênh
TikTok, 1 kênh Instagram. Các kênh YouTube của THVL đã thu hút trên 13,5 tỉ
lượt xem, trên 18 triệu lượt theo dõi. 2 fanpage trên Facebook của THVL có trên 3
triệu người theo dõi.
+ Báo Pháp Luật thành phố Hồ Chí Minh hiện khai thác 2 kênh mạng xã hội
YouTube khá thành công với chuyên mục “Nóng hôm nay” và “Điều tra”, 2 Kênh
TikTok, 1 Fanpage Facebook, 1 kênh Zalo. Ngoài ra, tòa soạn còn khai thác các nền
tảng khác như My Clip, Lotus, Google News, Gapo.
+ Một cơ quan báo chí khai thác thế mạnh của các nền tảng mạng xã hội miễn
phí xuyên biên giới khá thành công là báo Thanh Niên. Ban Truyền hình của báo
Thanh Niên tổ chức một đội ngũ là biên tập viên chuyên phụ trách việc sản xuất và
phân phối các nội dung trên các nền tảng Facebook, TikTok, YouTube, Instagram,
Lotus. Báo cũng có được nguồn thu quảng cáo và chia sẻ lợi nhuận từ các nền tảng
để hỗ trợ các chi phí sản xuất. 4 kênh YouTube của báo là Báo Thanh Niên, Ihay

220
TV, NGON TV và Thể Thao 360 cũng thu hút hơn 4 triệu người theo dõi. Kênh Thể
Thao 360 trên YouTube hoạt động khá thành công trong các sự kiện thể thao lớn:
Kênh YouTube
Số người đăng ký
(subscribers)
Báo Thanh Niên
4.340.000
Ihay TV
972.000
NGON TV
212.000
Thể Thao 360
339.000
+ Trung tâm Sản xuất và Phát triển Nội dung số (VTV Digital) thuộc Đài
Truyền hình Việt Nam (
2
) hiện có một hệ thống các kênh mạng xã hội khá phong
phú và hoạt động hiệu quả nhất hiện nay so với nhiều kênh mạng xã hội của làng
báo Việt Nam. Với phương châm “khán giả ở đâu, VTV Digital ở đó”, VTV Digital
hiện sở hữu tất cả những kênh mạng xã hội phổ biến trong đời sống truyền thông
Việt Nam như Facebook, YouTube, Zalo, Instagram, TikTok, Twitter với số lượng
người theo dõi, tương tác, lượt xem đạt hàng triệu. Cụ thể:
Nền tảng mạng x hội
Follower
Tiếp cận/tháng
View/tháng
Fanpage VTV24 trên Facebook
6,1 triệu
150 triệu
Fanpage VTV24 Money trên
Facebook
1,4 triệu
45 triệu
YouTube VTV24
4,18 triệu
70 – 100 triệu
YouTube VTVgo
2 triệu
2 – 5 triệu
TikTok VTV24
5 triệu
100 triệu
Zalo VTV24
3 triệu
6 – 9 triệu
Instagram VTVDigital
313k
600k
Twitter VTVDigital
17k
700k
2
Tiền thân là Trung tâm tin tức VTV24, chuyên sản xuất các bản tin phát sóng trên kênh VTV1 như Chuyển
động 24h, Bản tin Tài chính Kinh doanh, Tạp chí kinh tế cuối tuần, Y tế 24h và các chương trình thiện
nguyện, cộng đồng như Việc Tử tế, Cặp lá Yêu thương. Tháng 5/2020, Trung tâm tin tức VTV24 cùng
VTVGo và báo điện tử VTV News sát nhập và trở thành Trung tâm Sản xuất và Phát triển Nội dung số (VTV
Digital) như hiện nay. VTV Digital được giao nhiệm vụ là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực sản xuất và phát
triển nội dung số và định hướng chiến lược chuyển đổi số cho Đài Truyền hình Việt Nam.

221
Ngoài ra, VTVDigital còn có những kênh chuyên biệt chỉ xuất bản các nội
dung dành cho mạng x hội, không phát sóng trên truyền hình như Money
Weekly, kênh Podcast Ơi nghe nè, Zlife, MoneyTalk Là sao ta, Mutex by VTV24,
Khớp lệnh, Landshow.
Nhưng VTV Digital chỉ là một đơn vị trực thuộc Đài Truyền hình Việt Nam -
một cơ quan báo chí. VTV còn có các đơn vị khác như Ban Khoa giáo (VTV2) hay
Ban Thanh thiếu niên (VTV6) cũng khai thác nhiều nền tảng mạng xã hội phục vụ
khá hiệu quả cho việc phát triển nội dung, đặc biệt là trong các chương trình quy mô
lớn, có tính tương tác cao.
+ Một trường hợp nữa, báo Đồng Nai hiện chỉ có 1 fanpage trên Facebook
giúp chia sẻ và quảng bá, lan truyền đường link các bài viết từ báo điện tử và đăng
các video clip tin tức phóng sự do bộ phận truyền hình của báo thực hiện. Ngoài ra,
báo Đồng Nai còn có một kênh YouTube cũng chưa thu hút (mới hơn 1500 người
theo dõi).
Từ những con số của các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương tiêu biểu
trên đây cho thấy, có sự chênh lệch rất lớn trong việc phát triển nội dung báo chí
trên các nền tảng mạng xã hội ở góc độ tổ chức nội dung, hình thức sản phẩm, quy
trình, mô hình nhân sự, nguồn nhân lực.
Cũng qua khảo sát của chúng tôi, có một thực trạng chung rất phổ biến ở nhiều
cơ quan báo chí hiện nay là việc khai thác các nền tảng mạng xã hội của bên thứ ba
bị xem nhẹ, chỉ làm theo kiểu phong trào, làm để… trang trí. Nhiều cơ quan báo chí
xem mạng xã hội chỉ là không gian hỗ trợ miễn phí dùng tải thêm nguyên dạng
những sản phẩm chính thống của mình lên internet thôi.
Chỉ cần 1 thao tác search trực tiếp trên YouTube, chúng ta dễ dàng nhận thấy
các kênh YouTube của các đài truyền hình địa phương với hình thức đưa nguyên
bản, phát lại các chương trình đã phát sóng, từ bản tin thời sự đến các chuyên mục.
Hoặc hiện nay nhiều cơ quan báo địa phương chỉ dừng lại ở việc dẫn đường link tin,
bài từ trang thông tin điện tử của đài, báo vào facebook đều đặn một cách máy móc.
Khó tìm thấy vai trò, bàn tay biên tập từ tiêu đề sản phẩm (title, headline),
hình ảnh đại diện (thumbnail), thay đổi định dạng khung hình hoặc khai thác
hashtag để quảng bá (viral) hợp lý trong những kênh nội dung như thế. Hầu như

222
chưa có cơ quan báo chí địa phương nào sản xuất được các nội dung tin, bài chuyên
biệt để phát trên các nền tảng mạng xã hội. Có đến 15 cơ quan báo chí cấp tỉnh (ở
các địa phương phía Nam) giao cho nhân viên kỹ thuật quản xuyến việc xuất bản
các nội dung có sẵn của báo / đài lên các nền tảng mạng xã hội. Hầu hết các nhân
viên này đều chưa có kinh nghiệm, kỹ năng trong việc biên tập lại các chương trình,
tin, bài đã phát trên báo điện tử hay phát thanh, truyền hình để đưa lên các nền tảng
số một cách hiệu quả nhất. Có một thực tế là khi các cơ quan báo chí sốt ruột với xu
thế chuyển đổi số nói chung và xu hướng đa nền tảng nói riêng nhưng chưa có chiến
lược cụ thể, nhân lực cụ thể thì các đối tác tư nhân xuất hiện và họ kịp thời “lấp chỗ
trống” bằng các hợp đồng hợp tác. Hiện nay, nhiều kênh YouTube, TikTok v.v…
của cơ quan báo chí được điều hành tổ chức bởi các công ty tư nhân như một hình
thức liên kết sản xuất. Các đơn vị tư nhân tranh thủ khai thác nguồn lực (kho video,
nội dung tin tức) từ cơ quan báo chí để chia sẻ quảng cáo trên các nền tảng này. Sự
hợp tác này cũng dẫn đến nhiều hệ lụy. Ví dụ, tình trạng trùng lặp video tin tức trên
các kênh YouTube của nhiều đài truyền hình cùng hợp tác với một công ty ở
TP.HCM hoặc đội ngũ biên tập viên mạng xã hội của các công ty truyền thông
nhiều khi sử dụng tư liệu không thận trọng, biên tập nội dung vi phạm các vấn đề tư
tưởng dẫn đến những vụ khiếu kiện trực tiếp cơ quan báo chí, hoặc bị phê bình.
Trong khi đó, các cơ quan báo chí lớn, có chiến lược phát triển nội dung số
hẳn hoi, lãnh đạo rất chú trọng xây dựng mô hình tổ chức nhân sự hiệu quả. Ví dụ
VTV Digital hiện có một phòng ban riêng phụ trách việc quản trị, sản xuất và phân
phối nội dung trên các kênh mạng xã hội. Đó là Phòng Nội dung số. Với các nhân
sự có kinh nghiệm sản xuất, biên tập, phân phối, quản trị nền tảng trong thời gian
dài, phòng được xem là bộ phận quan trọng trong việc tham mưu cho các phòng ban
nội dung, kỹ thuật, kinh doanh khi muốn quảng bá chương trình mới trên sóng
truyền hình, phân phối nội dung lên nền tảng mạng xã hội hoặc sản xuất nội dung
chuyện biệt trên các nền tảng số. Các nhân sự được chia theo mảng / nền tảng để
đảm bảo tính chuyên môn hóa và phù hợp với từng nền tảng. Vị trí nhân sự xếp từ
cao xuống thấp gồm: (1) Tổng phụ trách số chịu trách nhiệm tổng thể mô hình vận
hành các kênh mạng xã hội. Điều phối, định hướng phát triển nội dung cho từng
kênh mạng xã hội. Là đầu mối làm việc với các phòng ban khác trong đơn vị để

