Bếp lửa - linh hồn chính
trong ngôi nhà Sàn của
người Mường, Hòa Bình
Đặc biệt và quan trọng nhất của một ngôi nhà sàn của người Mường (Hòa Bình) lại
chính là bếp lửa. Khách đến nhà chơi cũng được gia chủ thân tình tiếp chuyện bên
bếp lửa. Trong những ngày đông giá rét, mâm cơm thường được dọn ngay cạnh
bếp lửa. ông bà, con cháu cùng ngồi quây quần bên bếp lửa sưởi ấm, trò chuyện.
Bếp lửa - linh hồn chính trong ngôi nhà sàn
người Mường
Bếp chính được đặt ở pên cloong (bên trong) và pên đượi (bên dưới nhà sàn). Nơi
đây ít có cửa voóng (cửa sổ) và gần vại nước (khạp khau). ở gian ngoài, gian khách
cũng có một bếp phụ ở pên đượi (bên dưới). Bếp ở gian khách chỉ dùng để sưởi,
hong khô các vật dụng... và đun nước pha trà. Trên bếp lò chính ở gian trong,
người ta làm một cái giá to và vững chắc (khưa) để sấy khô các lương thực, thực
phẩm như: ngô giống, lúa giống và sấy khô thịt trâu, bò. Lò bếp là một cái khung
hình vuông, cũng có thể là hình chữ nhật rộng chừng hơn 1m2, ghép bằng những
tấm ván dày, bên trong có nện đất, đặt ngay trên mặt sàn. Trong lò bếp người
Mường, dù cho đến khi có kiềng sắt, người ta vẫn dùng ba hòn nục (còn gọi là ba
ông đầu rau - người Kinh). Ba hòn nục tượng trưng cho vua bếp (bua bêp). Việc
dâng cúng vua bếp, người dân làm vào các dịp có nấu nướng lớn, còn mâm cúng
không nhất thiết đặt cạnh bếp lò, có thể đặt ở ôông côông (thần thổ địa).
Điều đặc biệt, người Mường rất cẩn thận trong sử dụng bếp, tuyệt đối kiêng kỵ
không được làm ô uế lò bếp. Khách đến nhà chơi cũng được gia chủ thân tình tiếp
chuyện bên bếp lửa. Trong những ngày đông giá rét, mâm cơm thường được dọn
ngay cạnh bếp lửa. ông bà, con cháu cùng ngồi quây quần bên bếp lửa sưởi ấm, trò
chuyện.
Thường người Mường ít khi để bếp tắt, nếu không đun nấu thì sẽ ủ than dưới lớp
tro, khi cần chỉ thổi lên là được và như vậy, bếp luôn có hơi ấm. Ngọn lửa ấm áp
của bếp nhà sàn thể hiện nét sinh hoạt văn hoá đoàn kết, ấm cúng và thân thiện của
bà con dân tộc Mường đã được lưu giữ qua bao thế hệ từ hàng trăm năm nay.
Nếu một lần đặt chân đến Hòa Bình chắc hẳn bạn sẽ bị hút hồn bởi kiến trúc độc
đáo của những ngôi nhà sàn của người Mường nơi đây. Có một điều đặc biệt,
những ngôi nhà sàn của người Mừng đều ở vị trí dựa lưng vào thế đất cao như
sườn đồi, sườn núi. Bởi họ quan niệm, xây nhà như thế sẽ để đón nhận tiết trời
trong lành và tiện cho việc sinh hoạt, săn bắn, đi rừng.