Biến chứng lọc máu ở người bệnh chạy thận nhân tạo tại khoa Nội Thận

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

843TCNCYH 197 (12) - 2025

BIẾN CHỨNG TRONG CA LỌC MÁU

Ở NGƯỜI BỆNH CHẠY THẬN NHÂN TẠO

TẠI KHOA NỘI THẬN - TIẾT NIỆU,

BỆNH VIỆN ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

Bùi Thị Khánh Ly1, Trần Xuân Ngọc2 và Nguyễn Thị Sơn1,2,

1Trường Đại học Y Hà Nội

2Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

T kha: Thận nhân tạo, ca lọc máu, bin chng.

Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện trên 172 ca lọc máu, tương ứng 55 người bệnh đang điều

trị nội trú tại Khoa Nội Thận – Tiết niệu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nhằm xác định tỷ lệ và mô tả đặc điểm

biến chứng trong các ca chạy thận nhân tạo. Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp người bệnh,

người chăm sóc và khai thác hồ sơ bệnh án điện tử. Kết quả với tỷ lệ ca lọc gặp biến chứng là 45,3%.

Lần lọc đầu tiên có tỷ lệ xảy ra biến chứng cao nhất, chiếm 32,1% tổng số ca có biến chứng. Biến chứng

trên người bệnh chiếm tỷ lệ cao hơn (39,0%) so với biến chứng kỹ thuật (11,0%). Tăng huyết áp là biến

chứng phổ biến nhất trong các ca lọc máu (30,2% số ca), xảy ra phần lớn trong giờ đầu tiên (10,5%). Tỷ

lệ xảy ra biến chứng còn cao, đặc biệt là các biến chứng trên người bệnh và lần lọc máu đầu tiên.

Tác giả liên hệ: Nguyễn Thị Sơn

Trường Đại học Y Hà Nội

Email: ntson@hmu.edu.vn

Ngày nhận: 25/08/2025

Ngày được chấp nhận: 23/09/2025

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay, suy thận là một vấn đề sức khỏe

toàn thế giới bởi tác động đối với cộng đồng

là rất lớn.1 Tiến triển của bệnh có thể làm mất

chức năng thận và phải dùng các biện pháp

điều trị thay thế thận như thận nhân tạo, lọc

màng bụng, ghép thận để kéo dài sự sống,

trong đó thận nhân tạo được áp dụng phổ biến

nhất.2 Trong nghiên cứu về Gánh nặng bệnh

tật toàn cầu, năm 2017 trên toàn thế giới có

khoảng 3 triệu người bệnh lọc máu và dự kiến

đạt 5,4 triệu vào năm 2030.3

Thận nhân tạo có nhiều ưu điểm và đã được

chứng minh trong nhiều nghiên cứu. Phương

pháp này mặc dù có thể cứu sống nhiều người

bệnh nhưng cũng có thể dẫn tới các biến chứng,

tàn tật và thậm chí tử vong. Bên cạnh những

biến chứng dài hạn, có những biến chứng xảy ra

khi bắt đầu hoặc trong toàn bộ phiên lọc máu.4

Trên thế giới, tỷ lệ biến chứng xảy ra trong ca lọc

máu không tương đồng giữa các nghiên cứu,

khoảng từ 30% đến 40% trong một số nghiên

cứu.5,6 Ở Việt Nam, năm 2021, Dương Minh

Kỳ nghiên cứu trên người bệnh lọc máu chu kỳ

tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau với tỷ lệ có biến

chứng trong buổi lọc là 37%.7 Một số biến chứng

thường gặp trong lọc máu như: đông vòng tuần

hoàn ngoài cơ thể, vỡ màng, đường vào mạch

máu không đủ lưu lượng, tăng huyết áp, tụt

huyết áp, đau ngực, đau đầu, buồn nôn/nôn...8,9

Việc nhận biết sớm và xử lý kịp thời các biến

chứng có thể cứu sống người bệnh, nâng cao

hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống.

Tỷ lệ biến chứng trong ca lọc máu có sự

khác biệt giữa các nghiên cứu là do cách thiết

kế nghiên cứu, địa điểm nghiên cứu và thời

gian nghiên cứu. Trong quá trình tìm hiểu, thu

thập thông tin, nhóm nghiên cứu nhận thấy các

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

844 TCNCYH 197 (12) - 2025

nghiên cứu về tình trạng này tại Việt Nam có

rất ít. Tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, sau 13

năm kể từ năm 2011, kỹ thuật thận nhân tạo đã

được thực hiện trở lại tại Khoa Nội Thận - Tiết

niệu. Với mong muốn cung cấp dữ liệu thực

tiễn nhằm đưa ra khuyến nghị giúp xử trí kịp

thời, đảm bảo an toàn và nâng cao hiệu quả

điều trị cho người bệnh, đề tài “Bin chng

trong ca lọc máu ở người bệnh chạy thận

nhân tạo tại Khoa Nội Thận - Tit niệu, Bệnh

viện Đại học Y Hà Nội” được thực hiện với

mục tiêu: Xác định tỷ lệ và mô tả đặc điểm các

biến chứng xảy ra trong quá trình lọc máu.

II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

1. Đối tượng

Là các ca lọc máu trên những người bệnh

nội trú tại Khoa Nội Thận - Tiết niệu, Bệnh viện

Đại học Y Hà Nội.

Tiêu chuẩn lựa chọn

Những người bệnh có chỉ định thận nhân tạo.

Tiêu chuẩn loại trừ

Người bệnh có các rối loạn tâm thần tại thời

điểm nghiên cứu; những ca lọc thu thập thiếu

thông tin; người bệnh có rối loạn huyết động nặng.

2. Phương pháp

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang.

Địa điểm nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại Khoa Nội

Thận - Tiết niệu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Khoa được thành lập ngày 09/07/2024, nhằm

đáp ứng nhu cầu điều trị và đào tạo chuyên sâu

trong lĩnh vực thận - tiết niệu. Hiện tại, khoa đã

triển khai được kỹ thuật thận nhân tạo cấp cứu

và thận nhân tạo thường quy dành cho các đối

tượng người bệnh nội trú.

Thời gian nghiên cứu

Thời gian thu thập số liệu từ tháng 01/2025

đến hết tháng 03/2025.

Phương pháp chọn mẫu

Chọn mẫu toàn bộ trong khoảng thời gian từ

tháng 01/2025 đến hết tháng 03/2025.

Cỡ mẫu: Thực tế thu thập được 55 người

bệnh tương ứng với 172 lượt lọc máu.

Công cụ nghiên cứu và kỹ thuật thu thập

thông tin: Sử dụng bộ công cụ tự thiết kế gồm

2 phần: Phần hành chính nhằm thu thập các

thông tin về đặc điểm nhân khẩu học. Phần

chuyên môn nhằm thu thập các đặc điểm về

tình trạng bệnh, đặc điểm ca lọc máu, các biến

chứng trong ca lọc.

Tính giá trị của bộ công cụ dựa trên xin ý

kiến chuyên gia gồm 2 bác sĩ và 1 điều dưỡng

chuyên khoa Thận - Tiết niệu có chứng chỉ lọc

máu, trình độ từ Thạc sĩ trở lên.

Nghiên cứu thử nghiệm được tiến hành trên

5 điều dưỡng viên cùng đánh giá một đối tượng

nghiên cứu trong cùng thời điểm. Thu thập phản

hồi: mức độ nhất quán, câu hỏi nào khó hiểu,

gây nhầm lẫn và tính khả thi của việc trả lời (mức

độ hoàn thành). Dựa trên các kết quả cần thiết

của nghiên cứu thí điểm, các cải tiến và sửa đổi

đã được thực hiện trong công cụ thu thập dữ

liệu (tổng hợp lại nội dung các loại biến chứng

lâm sàng, lược bỏ biến chứng liên quan đến xét

nghiệm cận lâm sàng do không khả thi với thiết

kế nghiên cứu). Người bệnh trong nghiên cứu

thí điểm đã bị loại khỏi mẫu nghiên cứu thực tế.

Các tiêu chuẩn đánh giá sử dụng trong

nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng những hướng dẫn có

tính hệ thống, có giá trị chuẩn mực quốc tế và

thường được sử dụng trong các nghiên cứu:

- Đông vòng tuần hoàn ngoài cơ thể: Có

vùng máu đông bám trên màng lọc, dây máu.

- Vỡ màng lọc: Ghi nhận khi máy báo Blood

- leak và kiểm tra bằng mắt thường thấy có máu

ở khoang ngoài.

- Tụt kim/catheter: xác định khi kim/catheter

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

845TCNCYH 197 (12) - 2025

tuột ra khỏi mạch máu.

- Đường vào mạch máu không đủ lưu lượng:

xác định khi catheter lưu lượng vào - ra không

đạt lưu lượng cài đặt ban đầu, cần xử trí (đổi

đầu, khâu lại…).

- Lọt khí vào vòng tuần hoàn ngoài cơ thể:

Ghi nhận khi máy báo có khí.

- Tụt huyết áp [NKF-KDOQI 2012]: Huyết áp

tâm thu giảm ≥ 20mmHg hoặc giảm huyết áp

trung bình 10mmHg so với trước cuộc lọc kèm

với các biểu hiện lâm sàng: hoa mắt, chóng

mặt, buồn nôn, nôn, mệt, ngất xỉu…

- Tăng huyết áp: Huyết áp trung bình tăng ≥

15mmHg trong ca lọc máu hoặc ngay sau khi

kết thúc lọc máu so với huyết áp ngay trước khi

bắt đầu lọc.

- Mạch nhanh/chậm [AHA]: Mạch lúc nghỉ

ngơi ở người lớn tăng > 100 lần/phút hoặc giảm

< 60 lần phút (loại trừ mạch chậm ở vận động

viên).

- Đau ngực xảy ra trong lọc máu: Cảm giác

đau, tức nặng hoặc khó chịu ở vùng ngực. Loại

trừ với đau thắt ngực trong các bệnh về tim.

- Sốt: ghi nhận khi người bệnh vào lọc không

có sốt, không có hội chứng nhiễm trùng, sau đó

xảy ra sốt. Nhiệt độ đo tại hõm nách ≥ 37,50C.

- Khó thở, đau đầu, chuột rút, buồn nôn/nôn,

đau bụng: Ghi nhận bằng cách hỏi cảm giác

của người bệnh mà thời điểm trước khi vào lọc

không có.

- Mẩn ngứa: Ghi nhận khi xuất hiện các ban

đỏ, ngứa toàn thân hoặc khu trú mà trước khi

vào lọc không có.

- Thay đổi ý thức: Sử dụng thang điểm

Glasgow để đánh giá. GCS ≤ 13: Có biểu hiện

thay đổi ý thức.

- Co giật: Ghi nhận khi trong ca lọc xuất

hiện các cơn giật cơ, rung giật hoặc co giật

toàn thân.

- Ngừng tim: Ghi nhận khi có ít nhất 2/3 tiêu

chuẩn: mất ý thức, ngừng thở, không có mạch.

Người thu thập: Sinh viên nghiên cứu và

điều dưỡng viên chuyên khoa thận được huấn

luyện theo mẫu nghiên cứu.

Cách thu thập:

- Các sự cố kỹ thuật được ghi nhận trong

suốt quá trình lọc khi: (1) Máy báo lỗi, (2) Nhân

viên thực hiện nhận thấy hiện tượng đông vòng

tuần hoàn ngoài cơ thể, không đủ lưu lượng,

vỡ màng, tụt kim/catheter hoặc lọt khí vào vòng

tuần hoàn ngoài cơ thể.

- Dấu hiệu sinh tồn (huyết áp, mạch, SpO2,

nhiệt độ) được đo: ngay trước lọc, mỗi giờ trong

ca lọc và sau kết thúc ca 30 phút.

- Đánh giá thần kinh và các triệu chứng chủ

quan của người bệnh được ghi nhận trong suốt

quá trình ca lọc thông qua hỏi trực tiếp người

bệnh định kỳ hàng giờ hoặc khi người bệnh chủ

động báo cáo triệu chứng với điều dưỡng.

Phương pháp xử lý số liệu

Xử lý và phân tích số liệu bằng phần mềm

SPSS 20.

3. Đạo đc nghiên cu

Nghiên cứu được thông qua bởi Hội đồng

bảo vệ khóa luận tốt nghiệp khoa Điều dưỡng

- Hộ sinh, Trường Đại học Y Hà Nội và được

sự chấp thuận của lãnh đạo Khoa Nội Thận -

Tiết niệu và các phòng ban liên quan Bệnh viện

Đại học Y Hà Nội. Nghiên cứu này là nghiên

cứu mô tả quan sát, không thực hiện can thiệp

trên người bệnh. Người bệnh tự nguyện tham

gia nghiên cứu và có quyền từ chối hoặc dừng

nghiên cứu bất kỳ thời điểm nào mà không

ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc và điều trị.

Bảo mật với thông tin cá nhân của người bệnh,

chỉ nghiên cứu viên và một số người có thẩm

quyền có thể truy cập. Trung thực, khách quan,

rõ ràng khi làm nghiên cứu. Chúng tôi cam kết

không có bất cứ sự xung đột lợi ích nào và chịu

trách nhiệm trước pháp luật (nếu có).

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

846 TCNCYH 197 (12) - 2025

Biểu đồ 1. Phân bố tỷ lệ biến chứng theo lần lọc máu (n = 78)

Trong các ca lọc có biến chứng, lần lọc đầu tiên có tỷ lệ xảy ra biến chứng nhiều nhất, chiếm

32,1%. Tỷ lệ này có xu hướng giảm dần ở những lần lọc tiếp theo.

Biểu đồ 2. Phân bố tỷ lệ nhóm biến chứng trong ca lọc máu (n = 172)

Trong tổng số 172 ca lọc, phần lớn xảy ra các biến chứng trên người bệnh (39,0% số ca),

nhóm các biến chứng kỹ thuật chiếm tỷ lệ thấp hơn với 11,0%.

Bảng 2. Tỷ lệ một số biến chứng trong ca lọc máu (n = 172)

Biến chứng

Số ca lọc (n)

Tỷ lệ (%)

Biến chứng

kỹ thuật

Đông vòng tuần hoàn ngoài cơ thể

5,8%

Đường vào không đủ lưu lượng

5,8%

Biến chứng

trên người

bệnh

Tăng huyết áp

30,2

Đau đầu

7,6

Khác (mệt, chóng mặt)

4,7

Mạch nhanh

3,5

Buồn nôn, nôn

3,5

Tụt huyết áp

2,9

Mạch chậm

2,3

32,1%

28,2%

17,9%

5,1%

9,0%

5,1%

1,3% 1,3%

Lần 1 Lần 2 Lần 3 Lần 4 Lần 5 Lần 6 Lần 7 Lần 8

10%

15%

20%

25%

30%

35%

11,0%

39,0%

10%

20%

30%

40%

50%

Biến chứng kỹ thuật Biến chứng trên người bệnh

Nghiên cứu lựa chọn được 55 người bệnh,

tương ứng 172 lượt lọc máu. Giới tính nam nhiều

hơn với 60%. Nhóm người bệnh suy thận mạn

chiếm phần lớn (92,7%), còn lại là người bệnh

được chẩn đoán tổn thương thận cấp. Nhóm tuổi

< 60 và ≥ 60 chiếm tỷ lệ tương đương nhau (50,9%

III. KẾT QUẢ

1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cu

Bảng 1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cu (n = 55)

Đặc điểm nghiên cu Số lượng (n) Tỷ lệ(%)

Giới

Nam 33 60,0

Nữ 22 40,0

Tuổi (năm)

< 60 28 50,9

≥ 60 27 49,1

Mean (± SD) 58,15 ± 15,45

Chẩn đoán

Suy thận mạn 51 92,7

Tổn thương thận cấp 4 7,3

Tổng 55 100

Bệnh mạn tính kèm theo

Đái tháo đường 17 34,5

Bệnh tim mạch 17 34,5

Biểu đồ 1. Phân bố tỷ lệ bin chng theo lần lọc máu (n = 78)

và 49,1%), tuổi trung bình là 58,15 ± 15,45. Đái

tháo đường và bệnh tim mạch là hai bệnh mạn

tính thường gặp, mỗi loại đều chiếm 34,5%.

2. Tỷ lệ một số bin chng trong ca lọc máu

Trong 172 lượt lọc máu, có 45,3% tổng số

ca (78 ca) ghi nhận ít nhất một biến chứng.

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

847TCNCYH 197 (12) - 2025