Cuộc Khởi Nghĩa Lật Đổ Triều Nguyễn: Kinh nghiệm, diễn biến, kết quả

CUC KHI NGHA LT 

TRIU NGUYN











LI NÓI U:

Kim Dung vit ba truyn dài liên tip bt u t X iêu Anh Hùng Truyn, tip

theo là Thn iêu Hip L và sau cùng là  Thiên  Long Ký. X iêu Anh

Hùng Truyn có bi cnh là cui i nhà Tng, Thn iêu Hip L là giai on

ngưi Trung Hoa chng li nn Bc xâm, ch yu là vic th thành Tương Dương

và  Thiên  Long Ký vit v cui i Nguyên trong thi k nhng th lc tôn

giáo lãnh o cuc khi ngha lt  nhà Nguyên. C ba b truyn ã kéo dài hơn

mt trm nm t u chí cui triu i ca ngưi Mông C hình thành mt  quc

ưc coi là v i nht trong lch s loài ngưi, bao trùm mt khu vc a dư t Á

sang Âu.

Bài vit này v! li b"c tranh lch s ca thi k ó, nhn mnh vào giai on cui

i Nguyên # nh$m làm sáng t% mt s câu h%i liên quan n lch s ngõ hu to

mt khong cách gia thc t và ti#u thuyt hu cho chúng ta cái nhìn chính xác

hơn v cuc din Trung Hoa vào cui th k& 14.

Mt tác gi Hoa K bo r$ng ngưi Trung Hoa (và c ngưi Vit Nam na

chng???) nhìn lch s ca h' ch(ng khác gì mt ngưi già c nhìn li thu thanh

xuân. Cái quá kh" xa xm kia bao gi c)ng sng ng, huy hoàng và m*i ln k#

li, ngưi ta li tô i#m cho nó thêm rc r+, phóng i và s,n sàng bóp méo nhiu

chi tit[1]. Chính vì th vic phân tích và la ch'n tài liu là mt vic khó khn và

rt khó nhìn vn  cho trung thc và khách quan. Tóm tt mt giai on nhi-u

nhương và nhiu bin c trong mươi trang giy mt cách chính xác là iu gn như

không th# làm ưc, nht là m*i s gia li nhìn dư.i mt góc cnh khác nhau.

Thành th chúng tôi ch/ ch'n la nhng chi tit nào có th# óng góp mt cái nhìn

lch s , b túc cho bn dch b  Thiên  Long Ký mà thôi ch" không có ý nh

vit thành mt biên kho v mt giai on ph"c tp ca Trung Hoa.

Mt trong nhng vn  mà bt c" ai 'c v tình trng cui i Nguyên u khó

tìm ra manh mi vì chúng ta thy có nhiu cuc ni dy ti nhiu vùng, m*i ngưi

cát c" mt phương. H' có liên h v.i nhau không? Phi chng cùng trong mt t

ch"c như Kim Dung miêu t? Trong nhng ngưi ó ai hơn ai, ngưi nào ch/ huy

ngưi nào? Thc t, ây u là nhng nhóm c lp, m0c du khi cn thit h' v1n

liên minh v.i nhau # tn ti. Có nhng nhóm da vào s"c mnh tôn giáo và thn

quyn vn ng qun chúng b$ng li tuyên truyn mê tín, có nhóm thì da vào

lòng hoài v'ng tin triu nhân danh khôi ph2c nhà Tng, c)ng có nhóm li ch/ vì

ói khó quá mà i n cư.p sau l.n dn thành mt lc lưng quân s. So sánh giai

on này v.i cuc ni chin  Trung Hoa thi Dân Quc u th k& 20 sau khi nhà

Thanh b lt , chúng ta thy có nhiu i#m tương ng. Phi chng lch s c)ng

ch/ là nhng lp li trên nhng qui mô khác nhau nhưng bn cht c)ng ch/ là mt

cuc ui hươu tranh /nh?

Nu thoát h(n ra kh%i nhng chi tit sng ng mà Kim Dung ã v! nên trong b

 Thiên  Long Ký, chúng ta có th# rút t/a ưc mt s bài h'c v chính tr và

quân s, và có cái nhìn chính xác hơn v mt triu i ngã xung và mt triu i

m.i vươn lên.

SƠ L45C V6 TRI6U 7I NGUYÊN --MÔNG

Ngưi Mông C cai tr nư.c Tàu gn úng mt trm nm (1271-1368). Trư.c ó,

nhà Tng là mt triu i b nhiu s gia coi là hèn yu nht trong lch s Trung

Hoa, tuy có mt s thành tu v vn h'c và ngh thut nhưng luôn luôn b nhng

ti#u quc chung quanh uy hip, phi triu cng cho lân bang # ưc yên. C)ng

chính triu i này ã em quân sang ánh nư.c ta hai ln nhưng ln nào c)ng b

i bi. Lý Thưng Kit, danh tư.ng i Lý còn em quân sang tn Ung Châu

(1076) ri li rút v.

Ngay t u th k& th" 11, Tng triu hàng nm ã phi “cng” cho nư.c Liêu

mưi vn lưng bc (100,000) và hai ch2c vn (200,000) tm l2a nhưng k# t nm

1042 thì tng lên thành hai mươi vn (200,000) lưng bc và ba ch2c vn

(300,000) cây l2a # h' kh%i em quân quy phá biên thùy phía Bc.

Nm 1126, ngưi N Chân (t"c nư.c Kim) tin ánh kinh ô Khai Phong, hai cha

con vua Huy Tông và hơn 3000 tông tht b bt và chín nm sau nhà vua cht trong

ng2c (1135). Mt n a nư.c Tàu b chim óng, nhà Tng phi thiên ô xung

Hàng Châu và triu ình ch/ còn ki#m soát min nam sông Hoài tr xung, s g'i

là Nam Tng. M*i nm nhà Tng phi “triu cng” mt s tin rt l.n cho ngưi

N Chân. Mt danh tư.ng là Nhc Phi nhiu ln c em quân khôi ph2c li nhng

t b mt vào tay ngưi Kim nhưng không thành công.

Thành th , trong khong mt th k& rư+i, ngưi Trung Hoa ht nhưng b cho

ngưi Khit an (Liêu) li triu cng cho ngưi N Chân (Kim) và sau cùng thì b

ngưi Mông C chim óng.

Ngay t thi thưng c, nhng dân tc phía bc ã là mt mi e d'a l.n cho

ngưi Trung Hoa. Nhng b lc phía bc là ging dân du m2c, sng b$ng chn

nuôi rt thin chin. M*i khi ói kém, h' tràn xung min nam quy phá và cư.p

bóc lương thc. Ngưi du m2c sinh sng trên lưng nga ngay t khi còn nh% nên

khi trưng thành nam c)ng như n u thin ngh v cung tên, quen v.i chém git

vì ó là sinh hot gn như t nhiên # sinh tn. Không nhng h' tàn nh1n v.i

ngưi Tàu  phương nam mà c)ng luôn luôn tranh giành gia b lc này v.i b lc

khác, ánh l1n nhau # cư.p gia súc, àn bà, tài vt. Thành th mt khi h' liên kt

ưc v.i nhau thì tr thành mt s"c mnh khng khip.

S"c mnh ch yu ca h' trong chin u là s di ng. Nga min mc bc tuy

nh% con nhưng dai s"c, chy rt nhanh[2]. M*i chin s thưng em theo hai ba

con nga và i b # dư+ng s"c, ch/ khi nào t.i gn quân ch m.i nhy lên xông

th(ng vào trn a. V) khí chính yu ca h' là cung tên, h' có th# va phi nga

va bn cung bách phát bách trúng. Theo sách v, m*i k8 binh Mông C thưng

mang hai loi cung, mt loi bn gn và mt loi # bn xa (có th# t.i 300 mét).

Túi ng ca h' mang ưc n 60 m)i tên, có loi bn thng ưc áo giáp, có

loi khi bn ra có ting rít dùng # truyn tín hiu. Quân s ca h' li rt có k& lut

và nhy bén trong chin trn. i ưng ngưi Khit an thành lp nư.c Liêu,

m0c dù ch/ bao gm  mươi b tc, dân s ch/  non mt triu nhưng c)ng ã

khin cho ngưi Trung Hoa iêu "ng. C)ng  phía bc, ngưi N Chân (t"c Mãn

Châu) tuy luôn luôn bt hòa v.i ngưi Khit an nhưng li c)ng e d'a nư.c Tàu.

Ngưi N Chân li có trình  k9 thut quân s khá cao, bit s d2ng nhng loi

chin xa và súng bn á nên ã tin ánh nhng thành th ca Tng triu  min

bc mt cách d- dàng.

T.i cui th k& th" 12, khí hu min quan ngoi tr nên khc nghit. Nhiu vùng

b hn hán lâu nm khin cho các tho nguyên b khô cháy, thiu thc ph:m cho

nhng by gia súc. # sinh tn h' ch/ còn nư.c nhòm ngó cái kho thc ph:m 

phương nam và ngưi khai thác ưc cơ hi là Thành Cát Tư Hãn (Chinggis hay

Ghengis Khan 1162-1227) mt nhân vt ni danh trong lch s th gi.i.

Thành Cát Tư Hãn là mt con ngưi khát máu, thích chém git và chinh ph2c. Ông

ta ã tng tuyên b r$ng “N*i vui sư.ng nht ca con ngưi là ánh bi ưc k;

thù, sn ui h', cư.p tài vt, ch"ng kin thân nhân h' khóc than, cư+i nga ca

h' và ot ly v con h' làm tài sn ca mình”[3]. Sau khi thng tr ưc nhiu b

lc gm nhiu sc dân khác nhau, Thành Cát Tư Hãn xây dng mt i quân tinh

nhu và tr thành mt lãnh t2. Nm 1206, các b tc tôn ông ta lên làm i Hãn

(Universal Ruler) ngha là chúa t# ca các b lc khác. Thành Cát Tư Hãn lin t

CUỘC KHỞI NGHĨA LẬT ĐỔ TRIỀU NGUYỄN

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi