intTypePromotion=2
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 141
            [banner_name] => KM2 - Tặng đến 100%
            [banner_picture] => 986_1568345559.jpg
            [banner_picture2] => 823_1568345559.jpg
            [banner_picture3] => 278_1568345559.jpg
            [banner_picture4] => 449_1568779935.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 7
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:12:45
            [banner_startdate] => 2019-09-13 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-13 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => minhduy
        )

)

Đề cương bài giảng môn Tự động và KTT - Học phần LTĐKTĐ2

Chia sẻ: Trần Văn Thắng | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:78

0
60
lượt xem
9
download

Đề cương bài giảng môn Tự động và KTT - Học phần LTĐKTĐ2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu tham khảo Đề cương bài giảng môn Tự động và KTT (Dùng cho 2 tiết giảng) Học phần: LTĐKTĐ2 Bộ môn: Tự động và KTT Khoa: KTĐK. Mục đích, yêu cầu: Nghiên cứu các khái niệm cơ bản, đặc điểm, các phương pháp nghiên cứu HTĐKTĐPT; các khâu phi tuyến điển hình.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đề cương bài giảng môn Tự động và KTT - Học phần LTĐKTĐ2

  1. BỘ MÔN DUYỆT ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG GIÁO VIÊN Chủ nhiệm Bộ môn (Dùng cho 2 tiết giảng) Học phần: LTĐKTĐ2 Bộ môn: Tự động và KTT Khoa: KTĐK Trương Đăng Khoa Đỗ Quang Thông Bài giảng 1: Các khái niệm và định nghĩa cơ bản về HTĐKTĐ phi tuyến Chương 1 mục 1.1-1.4; Tiết thứ: 1-2 Tuần thứ: 1 Mục đích, yêu cầu: Nắm sơ lược về Học phần, các chính sách riêng của giáo viên, địa chỉ Giáo viên; Nghiên cứu các khái niệm cơ bản, đặc điểm, các phương pháp nghiên cứu HTĐKTĐPT; các khâu phi tuyến điển hình. - Hình thức tổ chức dạy học: Lý thuyết, bài tập, tự học, tự nghiên cứu - Thời gian: Lý thuyết: 2 tiết; tự học, tự nghiên cứu: 4 tiết - Địa điểm: Giảng đường do P2 phân công - Nội dung chính: * Làm quen với sinh viên (học viên), giới thiệu môn học 1.1. Khái quát chung về HTĐKTĐ phi tuyến Khái niệm: HTĐKTĐ phi tuyến là HTĐKTĐ được mô tả bằng các phương trình toán học phi tuyến. HTĐKTĐ chỉ cần có một phần tử có đặc tính tĩnh phi tuyến được thuộc về HTĐKTĐ phi tuyến. HTĐKTĐ phi tuyến tồn tại dưới hai hình thức: - các khâu phi tuyến có sẵn trong HTĐKTĐ; - các khâu phi tuyến được người thiết kế đưa vào nhằm đạt được một chế độ hay chất lượng mong muốn (Fuzzy, mạng nơron). 1.2. Đặc điểm của HTĐKTĐ phi tuyến - Trong HTĐKTĐ phi tuyến không áp dụng được nguyên lý xếp chồng, phép biến đổi Laplace và Fourier;
  2. - Không có phương pháp nghiên cứu tổng quát; mỗi phương pháp chỉ áp dụng được trong những trường hợp cụ thể; - Có khả năng xuất hiện hiện tượng tự dao động; - Trạng thái của HT không những phụ thuộc vào tham số và cấu trúc của nó mà còn phụ thuộc các ĐKBĐ, giá trị lượng vào. 1.3. Các phương pháp nghiên cứu HTĐKTĐ phi tuyến HTĐKTĐ phi tuyến được mô tả bằng phương trình vi phân phi tuyến bậc n: { } { } F1 y (t ), y ' (t ),..., y ( n ) (t ), t = F2 x(t ), x' (t ),..., x ( m ) (t ), t (1.1) trong đó: F1(.), F2(.)-các hàm phi tuyến. Hiện nay chưa có phương pháp giải tích tổng quát giải phương trình (1.1) mà thường phải dùng phương pháp gần đúng hoặc phương pháp số trên máy tính. Thông thường người ta tách riêng ra một phần tử có tính phi tuyến mạnh nhất, có ảnh hưởng lớn nhất đối với chất lượng của hệ thống, các phần tử còn lại được tuyến tính hoá và được gộp chung lại thành phần tuyến tính (H.1-3) Hình.1-3. Sơ đồ chức năng HTĐKTĐPT Hiện nay có các phương pháp nghiên cứu HTĐKTĐ phi tuyến sau: - phương pháp không gian pha (mặt phẳng pha); - phương pháp tuyến tính hóa điều hòa; - phương pháp Liapunov thứ hai; - phương pháp ổn định tuyệt đối của Popov; - phương pháp tuyến tính hóa thống kê; - phương pháp Back-steping. 1.4. Các khâu phi tuyến điển hình Khâu rơle hai vị trí Đây là khâu rơ le lý tưởng có hai tiếp điểm. Đặc tính tĩnh và phương trình tĩnh của nó được mô tả trên H.1-5.
  3. y( x )  B, x > 0 y( x ) =  − B, x < 0 x Hình 1-5. Đặc tính tĩnh của khâu rơle hai vị trí Khâu rơle ba vị trí Đây là khâu rơ le lý tưởng có ba tiếp điểm. Đặc tính tĩnh và phương trình tĩnh của nó được mô tả trên H.1-6. y(x) B  B, x > a  y( x ) =  0, − a ≤ x ≤ a -a x − B, x < −a a  -B Hình 1-6. Đặc tính tĩnh của khâu rơle ba vị trí Khâu rơle hai vị trí có trễ Đây là khâu rơ le thực tế có hai tiếp điểm. Rơ le chỉ chuyển mạch khi lượng vào vượt quá giá trị đặt trước một lượng |a|. Đặc tính tĩnh và phương trình tĩnh mô tả khâu rơle hai vị trí được đưa ra trên H.1-7.
  4. dx ( > 0) dt  B , khi x > a y( x ) =  − B , khi x < a dx (< 0) dt  B , khi x > −a y( x ) =  − B , khi x < −a Hình 1-7. Đặc tính tĩnh của khâu rơle hai vị trí có trễ Khâu rơle ba vị trí có trễ Đây là khâu rơ le thực tế có ba tiếp điểm. Đặc tính tĩnh và phương trình tĩnh của nó được mô tả trên H.1-8. dx ( > 0) dt  B , khi x > a 2  y( x ) =  0, khi − a 1 ≤ x ≤ a 2 − B, khi x < −a  1 dx ( < 0) dt  B , khi x > a 1  y( x ) =  0, khi − a 2 ≤ x ≤ a 1 − B, khi x < −a  2 Hình 1-8. Đặc tính tĩnh của khâu rơle ba vị trí có trễ Khâu khuếch đại bão hòa Tất cả các phần tử khuếch đại điện tử, điện cơ, thủy lực, khí nén,... đều có các đặc tính tĩnh dạng này (H.1-9). Phương trình tĩnh của khâu khuếch đại bão hòa như sau:  B, khi x > a B  y( x) =  x, khi − a ≤ x ≤ a a − B, khi x < −a. 
  5. y a) B -a x a -B Hình 1-9. Đặc tính tĩnh a) của khâu khuếch đại bão hòa Khâu khuếch đại bão hòa có vùng không nhạy Khâu phi tuyến dạng này có trong tất cả các phần tử khuếch đại công suất thực tế. Khi tín hiệu đầu vào nhỏ, đặc tính sẽ có vùng chết, trong khi tín hiệu đầu vào lớn sẽ làm cho đầu ra bị hạn chế (H.1-10). y B -a2 -a1 x a1 a2 -B Hình 1-10. Đặc tính tĩnh của khâu khuếch đại bão hòa có vùng không nhạy Phương trình tĩnh của khâu khuếch đại bão hòa có vùng không nhạy có dạng như sau:
  6.  B, khi x >  a2   B ( x − a1 ) , khi a1≤ x ≤ a 2  a −a  2 1  y ( x) =  0 , khi a1≤ x ≤ a1   B  ( x + a1 ) , khi − a 2≤ x ≤ a1  a 2 − a1   − B, khi x < − a 2.  Khâu có vùng không nhạy Các mạch khuếch đại, các cơ cấu chấp hành, khi tín hiệu đầu vào nhỏ, sẽ có vùng không nhạy. Đặc tính tĩnh của khâu có vùng không nhạy được đưa ra trên H.1-11. y -a a x Hình 1-11. Đặc tính tĩnh của khâu khuếch đại có vùng không nhạy Đặc tính tĩnh của khâu có vùng không nhạy được mô tả như sau: 0, x ≤a  y = k ( x − a), x > a k ( x + a), x < −a.  Các khâu phi tuyến có đặc tính đa trị: Khâu khe hở (độ rơ) Dạng phi tuyến thường gặp trong các HT truyền động cơ khí là khe hở, thí dụ, khe hở xuất hiện trong bộ phận truyền động bằng bánh răng. Đặc tính tĩnh và mô hình cơ học của khâu kiểu khe hở như mô tả trên H.1-12
  7. Hình 1-12. Đặc tính tĩnh (a) của khâu kiểu khe hở Khi sử dụng mô hình hình học (không tính đến quán tính của trục thụ động), khâu khe hở có phương trình tĩnh như sau:  − , khi & > and x a x 0 x − x 0 ≥ 2a;  y =  x + a , khi x < 0 and x − x 0 ≥ 2a; & x0-hằng số   x , khi x − x < 2a.  0 0 - Yêu cầu SV chuẩn bị: Đọc trước tài liệu TL1, trang 14-25. Bài giảng 2: Phương pháp không gian pha Chương 2 mục 2.1; Tiết thứ: 3-4 Tuần thứ: 2 Mục đích, yêu cầu: Nắm phương pháp không gian (mặt phẳng) pha nghiên cứu các HTĐKTĐ phi tuyến. - Hình thức tổ chức dạy học: Lý thuyết, bài tập, tự học, tự nghiên cứu - Thời gian: Lý thuyết: 2 tiết; bài tập: 0 tiết; tự học, tự nghiên cứu: 4 tiết - Địa điểm: Giảng đường do P2 phân công - Nội dung chính: 2.1. Phương pháp không gian pha Khái quát chung: Phương pháp không gian pha là một phương pháp đồ họa để nghiên cứu các HTĐKTĐ phi tuyến.
  8. Ưu điểm: - cho phép quan sát được các chuyển động của HTĐKTĐ phi tuyến với các ĐKBĐ khác nhau mà không cần giải các phương trình vi phân phi tuyến bằng phương pháp giải tích; - áp dụng với nhiều đối tượng có tính phi tuyến; - dễ dàng phân tích các HTĐKTĐ bậc 2 (PP mặt phẳng pha). Nhược điểm: - chỉ được dùng để nghiên cứu HT có bậc không lớn hơn hai, bởi vì, khi HT có bậc cao hơn, việc dựng đồ thị gặp nhiều khó khăn. Nếu trạng thái của HTĐKTĐ phi tuyến được mô tả bằng bằng hệ n phương trình vi phân: y i = f i ( y1, y 2 ,... y n , t ) ; i = 1 ÷ n & (2.1) trong đó tham số t chỉ ra rằng tác động bên ngoài của hệ thống thay đổi theo thời gian, thì nghiệm của nó hoàn toàn được xác định bằng điều kiện ban đầu yi0. Nghiệm này được gọi là chuyển động “không bị nhiễu loạn”. Sự thay đổi điều kiện ban đầu đi một giá trị ∆yi0 dẫn đến sự thay đổi nghiệm. Sai lệch của nghiệm đó so với nghiệm không nhiễu loạn gọi là chuyển động nhiễu loạn. Hệ phương trình (2.1) khi tính đến sự thay đổi điều kiện ban đầu có dạng: y i + ∆y i = f i ( y1 + ∆y1, y 2 + ∆y 2 ,... y n + ∆y n , t ) . & & Có thể biến đổi hệ phương trình trên về dạng: ∆y i = F i (∆y1, ∆y 2 ,... ∆y n , t ) . & (2.2) Hệ phương trình (2.2) được gọi là hệ phương trình đối với các sai lệch. Nếu như Fi (∆y1 , ∆y 2 ,..., ∆y n , t ) = Fi (∆y1 , ∆y 2 ,..., ∆y n ) , tức là tác động bên ngoài không đổi, hoặc không có tác động bên ngoài, thì hệ thống được gọi là ôtônôm (tự trị). Trong hệ thống không tự trị tác động bên ngoài thay đổi theo thời gian. Việc nghiên cứu tính ổn định của chuyển động không bị nhiễu loạn được chuyển sang nghiên cứu nghiệm của hệ phương trình (2.2). Nghiệm này mô tả chuyển động của hệ thống về trạng thái cân bằng trong các tọa độ ∆yi. Khái niệm không gian pha: các giá trị tức thời của các tọa độ ∆yi của HTĐKTĐ phi tuyến được biểu diễn dưới dạng các điểm trong không gian Đề Các n chiều gọi là không gian pha. Khái niệm quỹ đạo pha: vị trí hình học của các điểm phù hợp với sự thay đổi nối tiếp trạng thái của hệ thống trong không gian pha được gọi là quỹ đạo pha (H.2-1).
  9. Khái niệm ảnh pha: tập hợp đầy đủ tất cả các quỹ đạo pha, tương ứng với tất cả điều kiện ban đầu có thể có, được gọi là ảnh pha của hệ thống. ∆y2 t0 t1 t2 ∆y1 ∆y3 Hình 2-1. Minh họa quỹ đạo pha trong không gian 3 chiều Khái niệm mặt phẳng pha: đối với hệ thống có bậc của phương trình bằng hai thì không gian pha chính là mặt phẳng pha. Thông thường trong mặt phẳng pha, một tọa độ biểu diễn chuyển động của hệ thống, tọa độ kia là tốc độ biến thiên của chuyển động. Trong mặt phẳng pha, động học HTĐKTĐ phi tuyến được mô tả bằng hệ hai phương trình vi phân phi tuyến bậc 1.  dy  1= f 1 ( y1, y 2)  dt    dy  2= f 2 ( y1, y 2),  dt  trong đó y1 là hoành độ, là biến số chính của hệ thống; y2 là tung độ, là tốc độ biến thiên của y1 ( y1 = y 2 ) . & dy 2 dy 2 / dt f 2( y1, y 2) = = . dy1 dy1 / dt f 1 ( y1 , y 2) Các điểm đặc biệt: giá trị dy2/dy1 xác định tang góc nghiêng đối với trục hoành (trục y1) của quỹ đạo pha. Trong hàng loạt trường hợp, với những giá trị nhất định của y1, y2 xuất hiện dạng vô định 0/0. Các điểm này được gọi là điểm đặc biệt. Chúng đặc trưng cho trạng thái cân bằng của hệ thống. Đánh dấu trên quỹ đạo pha bằng các mũi tên chỉ chiều thay đổi trạng thái của hệ thống, có thể xác định tính ổn định của trạng thái cân bằng: nếu tất cả các quỹ đạo pha đều hội tụ tới điểm đặc biệt thì đó là điểm cân bằng bền. Thí dụ, dạng của quỹ đạo pha khi y1 = y 2 trên H.2-2. Ở nửa trên của trục hoành trong &
  10. mặt phẳng pha các quỹ đạo hướng sang phải, còn ở nửa dưới quỹ đạo hướng sang trái. Điểm đặc biệt này là điểm cân bằng bền. y2 y1 Hình 2-2. Thí dụ một dạng quỹ đạo pha Trên H.2-3 đưa ra một số dạng điểm đặc biệt. y2 y2 y2 y1 y1 y1 y2 y2 y2 y1 y1 y1 Hình 2-3. Các dạng điểm đặc biệt Các đường đặc biệt trong mặt phẳng pha: đường đặc biệt là đường quỹ đạo pha khép kín và được gọi là chu trình giới hạn. Nó xác định khả năng có thể xảy ra tự dao động trong hệ thống. Đặc điểm của phương pháp mặt phẳng pha: - phần tuyến tính của hệ thống có bậc không lớn hơn hai, vì khi bậc cao hơn (không gian pha), tính trực quan của phương pháp bị hạn chế;
  11. - phương pháp được áp dụng với hệ thống dừng (tham số không thay đổi theo thời gian); - phương pháp được áp dụng thuận tiện với hệ thống gồm một phần tử phi tuyến và một phần tử tuyến tính (H.1-3). - Trong trường hợp khâu phi tuyến nằm rải rác giữa các khâu tuyến tính thì dùng phương pháp mô hình hóa trên máy tính sẽ thuận tiện hơn. Bài tập: giải thí dụ và bài tập dựng quỹ đạo pha trong TL1. - Yêu cầu SV chuẩn bị: Đọc trước tài liệu TL1, trang 27-55. Giải bài tập chương 2, trang 56-57. Bài giảng 3: Phương pháp tuyến tính hóa điều hòa Chương 3 mục 3.1; Tiết thứ: 5-6 Tuần thứ: 3 Mục đích, yêu cầu: Nắm phương pháp tuyến tính hóa điều hòa nghiên cứu các HTĐKTĐ phi tuyến. - Hình thức tổ chức dạy học: Lý thuyết, bài tập, tự học, tự nghiên cứu - Thời gian: Lý thuyết: 2 tiết; bài tập: 0 tiết; tự học, tự nghiên cứu: 4 tiết - Địa điểm: Giảng đường do P2 phân công - Nội dung chính: 3.1. Phương pháp tuyến tính hóa điều hòa Ưu điểm: - có thể áp dụng với các HT bậc thấp và bậc cao; - do nó sử dụng phương pháp phân tích trên miền tần số của các HT tuyến tính nên rất dễ dàng áp dụng và cho phép đánh giá các tham số chuyển động trong HT; - áp dụng tương đối dễ dàng đối với các phần tử phi tuyến cứng có trong các HTĐKTĐ. Nhược điểm: là phương pháp tính toán gần đúng. Việc nghiên cứu HTĐKTĐ phi tuyến bằng phương pháp tuyến tính hóa điều hòa được thực hiện qua hai giai đoạn:
  12. - giai đoạn 1: thay thế khâu phi tuyến trong HT bằng khâu tuyến tính tương đương, có HST phụ thuộc vào các tham số chuyển động trong HT; bằng cách đó ta nhận được HST của HT được tuyến tính hóa điều hòa; - giai đoạn 2: bằng phương pháp bất kỳ của LTĐKTĐ tuyến tính, tìm chuyển động của HT đã tuyến tính hóa điều hòa. Để thực hiện phương pháp tuyến tính hóa điều hòa thì trong cấu trúc của HT được nghiên cứu cần tách ra phần tuyến tính và khâu phi tuyến F(x) (H.3-1). Wtt(s) y(t) x(t) F(x) Hình 3-1. Sơ đồ áp dụng phương pháp tuyến tính hóa điều hòa Điều kiện áp dụng phương pháp tuyến tính hóa điều hòa: - khâu phi tuyến tạo ra tín hiệu có hài bậc nhất trội hơn các hài bậc hai trở lên và không có thành phần một chiều; - phần tuyến tính có tính chất của bộ lọc thấp tần: loại bỏ các hài bậc cao. Lúc này tín hiệu x(t) được làm gần đúng với hài bậc nhất: x(t ) = A(t ) sin[ψ (t ) +ψ 0 ], (3.1) trong đó biên độ A(t) và pha Ψ( t) có thể được xác định như sau: t A(t ) = A0 exp[ ∫ ξ t (τ )dτ ]; 0 t ψ (t ) = ∫ ω (τ )dτ . 0 ξt-hệ số suy giảm, phụ thuộc vào thời gian, ω-tần số dao động. Giả sử trong một chu kỳ dao động các giá trị của hệ số suy giảm và tần số ω thay đổi không đáng kể, nên có thể cho rằng chúng không thay đổi. Khi đó, có thể biểu diễn tín hiệu y(t) bằng chuỗi Fourier: y(t ) = a( A,ω ) A sinψ + b( A,ω ) A cosψ + R, (3.2) trong đó R- tổng các hài bậc cao; a(A, ω), b(A, ω) – các hệ số tuyến tính hóa điều hòa của khâu phi tuyến
  13. 1 2π a( A,ω ) = ∫ f ( A sinψ ) sinψdψ πA 0 1 2π b( A,ω ) = ∫ f ( A sinψ ) cosψdψ . πA 0 Lúc này khâu phi tuyến được thay thế bằng HST tương đương Wtđ (s, A, ξ, ω) . Để xác định nó cần thực hiện biến đổi Laplace (3.1) và (3.2): X (s) = A0ω [(s −ξ ) 2 +ω 2 ]−1 Y ( s) = A0 [(s −ξ ) 2 +ω 2 ]−1[a( A,ω )ω + b( A,ω )(s −ξ )]. Vì vậy, HST tương đương của khâu phi tuyến được xác định như sau: Y (s) W tđ (s, A,ξ ,ω ) = = a( A,ω ) +ω −1( s −ξ )b( A,ω ). (3.3) X ( s) 3.1.2. Hệ số tuyến tính hóa điều hòa của một số khâu phi tuyến 3.1.2.1. Khâu rơle ba vị trí có trễ Trên H.3-2 biểu diễn tín hiệu đầu ra của khâu rơ le ba vị trí có trễ dưới tác động của tín hiệu hình sin ở đầu vào. π ψ3 ψ4 ωt ψ1 ψ 2 2π ψ1 ψ2 π ψ3 ψ4 2π ωt Hình 3-2. Tín hiệu ra của khâu rơle ba vị trí có trễ dưới tác động của tín hiệu hình sin Việc tính toán hệ số tuyến tính hóa điều hòa a(A, ω), b(A, ω) của khâu rơ le ba vị trí có trễ được thực hiện như sau
  14. 1 2π 1 2π a( A,ω ) = ∫ f [ A sin(ωt )] sin(ωt )d (ωt ) = ∫ f ( A sinψ ) sinψd (ψ ), πA 0 πA 0 trong đó ψ = ωt 2 ψ2 2 ψ2 a( A,ω )= ∫ f ( A sinψ ) sinψd (ψ ) = ∫ B sinψdψ πA ψ 1 πA ψ 1 2B = (cosψ 1 −cosψ 2 ). πA Từ H.3-2 ta có: a A sinψ 1 = a ⇒ cosψ 1 = 1−( ) 2 A ma 2 . A sinψ 2 = ma ⇒ cosψ 2 = − 1−( ) A Vì vậy: 2B a ma a( A,ω ) = ( 1−( ) 2 + 1− ( ) 2 ). (3.4) πA A A Biến đổi tương tự, nhận được: 2 ψ2 2B b( A,ω ) = ∫ B cosψdψ = (sinψ 2 −sinψ 1 ) πA ψ1 πA 2B ma a = ( − ) πA A A 2Ba ⇒ b( A,ω ) = (m −1). (3.5) πA2 Điều kiện để phần tử phi tuyến làm việc: A > a , 0 ≤ m ≤ 1 . Nêu phương pháp nhận được hệ số tuyến tính hóa điều hòa khâu rơ le ba vị trí, rơ le hai vị trí có trễ và không có trễ. 3.1.3. Khảo sát hiện tượng tự dao động Chuyển động riêng của hệ thống đã tuyến tính hóa điều hòa được xác định bằng nghiệm phương trình đặc trưng: W tt (s)W tđ (s, A,ξ ,ω ) +1=0. (3.6) Phương trình đặc trưng phụ thuộc vào các tham số chưa biết A, ξ, ω. Nghiệm của nó cũng phụ thuộc vào A, ξ, ω. Khi trong hệ thống xảy ra chuyển động tuần hoàn (tự dao động) thì hệ số suy giảm ξ=0, lúc này HST tương đương của khâu phi tuyến có dạng
  15. s W tđ (s, A,ω ) = a( A,ω ) + b( A,ω ). ω Khi này phương trình đặc trưng của hệ thống (3.6) có dạng W tt (s)W tđ (s, A,ω ) +1=0. (3.7) Từ đây nhận được −1 W tt ( jω ) = . (3.8) W tđ ( A) 3.1.3.1. Phân tích tính ổn định của tự dao động và xác định biên độ, tần số dao động Nếu HTĐKTĐ phi tuyến có bậc không vượt quá 2, thì có thể sử dụng phương pháp mặt phẳng pha để khảo sát động học của nó, trong đó có việc đánh giá sự tồn tại tự dao động. Khi HTĐKTĐ phi tuyến có bậc cao hơn thì nên sử dụng một trong các phương pháp sau để khảo sát hiện tự tự dao động. Phương pháp cân bằng điều hoà (phương pháp Gôlpharba L.C.) Nghiệm của phương trình đặc trưng (3.8) có thể tìm được theo phương pháp đồ thị trong mặt phức như được minh hoạ trên H.3-5, trong đó đường nét đứt là đồ thị của hàm -1/Wtđ(A) với chiều mũi tên chỉ chiều tăng của A; đường nét liền là đồ thị của Wtt(jω) với chiều mũi tên chỉ chiều tăng của ω. Giao điểm của hai đồ thị là nghiệm của phương trình (3.8), ngoài ra, tại giao điểm trên, theo đường cong -1/Wtđ(A) xác định được biên độ dao động, còn theo đường đặc tính Wtt(jω) xác định được tần số dao động. Dao động ổn định chỉ xảy ra tại giao điểm mà tại đó, nếu chuyển động theo đường cong -1/Wtđ(A) theo hướng tăng của biên độ A sẽ ra khỏi vùng kín được tạo ra bằng các đường cong đó, thí dụ, điểm (A1, ω1). Nếu phần tuyến tính không ổn định và có l nghiệm nằm trong nửa bên phải mặt phẳng nghiệm, thì tại giao điểm của các đường cong trên sẽ có dao động ổn định trong trường hợp nếu như chuyển động theo đường cong -1/Wtđ(A) theo hướng tăng biên độ A, rơi vào vùng được đường Wtt(jω) bao l/2 lần theo chiều dương. Xét HTĐKTĐ phi tuyến có sơ đồ cấu trúc trên H.1-3. Giả thiết hệ thống đang ở chế độ dao động điều hòa, tức là tại điểm A1 thì bị nhiễu tức thời tác động đưa tới điểm B1 có biên độ dao động lớn hơn (H.3-6). Do đường Wtt(jω) khi đó không bao điểm B1, nên hệ thống kín ổn định, tức là dao động có xu hướng tắt dần, hay biên độ dao động giảm dần. Vì vậy, hệ thống tự trở về điểm A1. Ngược lại, nếu nhiễu tức thời đưa hệ thống từ A1 tới C1, nơi có biên độ dao động nhỏ hơn, thì do Wtt(jω) bao điểm C1, nên hệ thống kín
  16. không ổn định. Tức là dao động tại C1 có xu hướng tăng dần, nên hệ thống tự trở lại điểm A1. Như vậy, điểm A1 là điểm dao động ổn định. Im Wtt(jω) W ( jω) B1 Re Wtđ(A) A1 Dao động (A1, 1) ổn định C1 A2 B2 1 − Wft (X m ) Dao động (A2, 2) không ổn định Hình 3-6. Minh họa đánh giá tính ổn định của dao động Lý luận tương tự, ta sẽ thấy điểm A2 là điểm dao động không ổn định. Giả sử nhiễu tức thời đánh bật hệ thống khỏi A2 tới B2. Do Wtt(jω) bao điểm B2, nên hệ thống kín không ổn định. Điều này làm cho biên độ dao động tăng dần. Theo chiều mũi tên của đường -1/Wtđ(A) ta thấy điểm B2 sẽ dịch chuyển ngày càng xa A2 và kết thúc tại điểm dao động ổn định A1 chứ không quay trở lại điểm A2 ban đầu. Bài tập: giải thí dụ và bài tập trong TL1. - Yêu cầu SV chuẩn bị: Đọc trước tài liệu TL1, trang 58-90. Giải bài tập chương3. Bài giảng 4: Phương pháp tuyến tính hóa điều hòa (tiếp theo) Chương 3 mục 3.1; Tiết thứ: 7-8 Tuần thứ: 4 Mục đích, yêu cầu: Nắm phương pháp tuyến tính hóa điều hòa nghiên cứu các HTĐKTĐ phi tuyến. - Hình thức tổ chức dạy học: Lý thuyết, bài tập, tự học, tự nghiên cứu - Thời gian: Lý thuyết: 2 tiết; bài tập: 0 tiết; tự học, tự nghiên cứu: 4 tiết - Địa điểm: Giảng đường do P2 phân công
  17. - Nội dung chính: 3.1. Phương pháp tuyến tính hóa điều hòa 3.1.3.1. Phân tích tính ổn định của tự dao động và xác định biên độ, tần số dao động Phương pháp sử dụng tiêu chuẩn ổn định Mikhailôp Đối với HTĐKTĐ phi tuyến có bậc không lớn hơn 4, có thể xác định tính ổn định của tự dao động, biên độ và tần số dao động bằng tiêu chuẩn ổn định Mikhailốp khi thay khâu phi tuyến bằng khâu tuyến tính với HST tương đương Wtđ(A). Phương pháp này được thực hiện qua các bước như sau: - tìm số phức đặc trưng của hệ thống kín và tách nó ra thành phần thực U(A, ω) và phần ảo V(A, ω) D ( jω , A ) = U (ω , A ) + jV (ω , A ) ; - tìm điều kiện để đường cong Mikhailốp bắt đầu tại (hoặc đi qua) gốc toạ độ, tức là giải hệ phương trình U (ω , A ) = 0   V (ω , A ) = 0;  nhờ đó tìm được biên độ dao động A và tần số dao động ω; - tiến hành kiểm tra tính ổn định của tự dao động (tự dao động sẽ ổn định, nếu như khi tăng biên độ A sẽ làm cho hệ thống kín ổn định, tức là hai phương trình U(A, ω)=0 và V(A, ω)=0 có đủ n nghiệm và ω1
  18. Bài tập: Giải thí dụ và bài tập trong TL1. Xác định biên độ dao động bằng tiêu chuẩn ổn định Hurwitz Nếu HTĐKTĐ được mô tả bằng phương trình bậc không cao (n≤5) thì có thể áp dụng tiêu chuẩn Hurwitz để xác định biên độ dao động. Các bước thực hiện như sau: - tìm phương trình đặc trưng của hệ thống kín (3.7); - sử dụng tiêu chuẩn Hurwitz để viết điều kiện hệ thống nằm trên biên giới ổn định (a0>0; an>0; ∆1÷∆n-2>0; ∆n-1=0; hoặc a0>0; an=0; ∆1÷∆n-1>0); từ đó xác định biên độ dao động A; - tiến hành kiểm tra tính ổn định của tự dao động (tự dao động trong hệ thống sẽ ổn định, nếu như sự tăng biên độ dao động A dẫn đến việc hoàn thành các điều kiện ổn định (a0>0 và tất cả các định thức Hurwitz trở nên dương)). Bài tập: Giải thí dụ 3.4 và 3.5. - Yêu cầu SV chuẩn bị: Đọc trước tài liệu TL1, trang 58-90. Giải bài tập chương 3, trang 91-92. Bài giảng 5: Tính ổn định của HTĐKTĐ phi tuyến Chương 4 mục 4.1-4.3; Tiết thứ: 9-10 Tuần thứ: 5 Mục đích, yêu cầu: Nắm phương pháp nghiên cứu tính ổn định của các HTĐKTĐ phi tuyến. - Hình thức tổ chức dạy học: Lý thuyết, bài tập, tự học, tự nghiên cứu - Thời gian: Lý thuyết: 2 tiết; bài tập: 0 tiết; tự học, tự nghiên cứu: 4 tiết - Địa điểm: Giảng đường do P2 phân công - Nội dung chính: 4.1. Khái niệm tính ổn định của HTĐKTĐ phi tuyến Nếu trạng thái của HTĐKTĐ phi tuyến được mô tả bằng bằng hệ n phương trình vi phân: y i = f i ( y1, y 2 ,... y n , t ) ; i = 1 ÷ n & (4.1) trong đó tham số t chỉ ra rằng tác động bên ngoài của hệ thống thay đổi theo thời gian, thì nghiệm của nó hoàn toàn được xác định bằng điều kiện ban đầu yi0. Nghiệm này được gọi là chuyển động “không bị nhiễu loạn”. Sự thay đổi điều
  19. kiện ban đầu đi một giá trị ∆yi0 dẫn đến sự thay đổi nghiệm. Sai lệch của nghiệm đó so với nghiệm không nhiễu loạn gọi là chuyển động nhiễu loạn. Hệ phương trình (4.1) khi tính đến sự thay đổi điều kiện ban đầu có dạng: y i + ∆y i = f i ( y1 + ∆y1 , y 2 + ∆y 2 ,... y n + ∆y n , t ) . & & Có thể biến đổi hệ phương trình trên về dạng: ∆y i = F i (∆y1, ∆y 2 ,... ∆y n , t ) . & (4.2) Hệ phương trình (4.2) được gọi là hệ phương trình đối với các sai lệch, nếu như Fi (∆y1 , ∆y 2 ,..., ∆y n , t ) = Fi (∆y1 , ∆y 2 ,..., ∆y n ) , tức là tác động bên ngoài không đổi, hoặc không có tác động bên ngoài. Trong trường hợp này hệ thống được gọi là ôtônôm (tự trị). Trong hệ thống không tự trị tác động bên ngoài thay đổi theo thời gian. Việc nghiên cứu tính ổn định của chuyển động không bị nhiễu loạn được chuyển sang nghiên cứu nghiệm của hệ phương trình (4.2). Nghiệm này mô tả chuyển động của hệ thống về trạng thái cân bằng trong các tọa độ ∆yi. Xét quỹ đạo pha của hệ thống: n 2 R 2 = ∑ ∆y i . i =1 Tại thời điểm ban đầu: n 2 R 0 = ∑ ∆y i 0 . 2 i =1 ∆y 2 µ R0 ∆y1 R ε Hình 4-1. Minh họa tính ổn định theo Lyapunôp Khái niệm ổn định theo Lyapunôp: chuyển động không bị nhiễu sẽ ổn định nếu với mọi ε (H.4-1) dương nhỏ bao nhiêu tùy ý, ta cũng có thể chọn được một số µ sao cho với mọi ∆yi0 ban đầu thỏa mãn điều kiện R0
  20. thỏa mãn bất đẳng thức R

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

AMBIENT
Đồng bộ tài khoản