1
2
Phần 1.
LÝ THUYẾT CHUNG VỀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP
Chương 1.
DOANH NGHIỆP VÀ TỔ CHỨC BỘ MÁY QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP
1. Bản chất hoạt động kinh doanh
1.1. Vai trò của kinh doanh
* Khái niệm
- Kinh doanh, hiểu theo nghĩa rộng nhất là một thuật ngữ chung để chỉ tất cả
những tổ chức và hoạt động sản xuất ra hàng hóa hay dịch vụ cần thiết cho cuộc
sống hàng ngày của con người.
- Kinh doanh, hiểu theo nghĩa hẹp:
* Vai trò:
- Kinh doanh gắn với cuộc sống hàng ngày của con người
VD: mua hàng hóa trong cửa hàng; ăn uống tại các quán hàng; đi lại bằng xe
đạp, xe tắc xi; Các công ty dịch vụ công cộng cung cấp điện, nước, khí đốt; gửi thư
qua bưu điện và trò chuyện với bạn bè bằng điện thoại; gửi tiền tiết kiệm vào ngân
hàng. Sản phẩm của các nhà xuất bản là các loại sách, báo, tạp chí … được đưa đến
qua người đọc qua hệ thống các cửa hàng bán lẻ của nó ….
- Thỏa mãn các nhu cầu cần thiết của con người
+ Các tổ chức kinh doanh (doanh nghiệp) sản xuất hàng hóa, hay cung cấp các
loại dịch vụ với mục đích thu được lợi nhuận nhằm mở rộng hơn nữa hoạt động sản
xuất kinh doanh.
+ Để đạt được mục đích này các DN phải sản xuất ra những loại hàng hóa,
dịch vụ mà khách hàng cần. Một DN thành công phải luôn phát hiện những nhu cầu
mới của người tiêu dùng và luôn sẵn sàng thỏa mãn các nhu cầu đó.
VD: Công ty Viễn thông quân đội là doanh nghiệp thành công vì làm thỏa
mãn nhu cầu của người tiêu dùng, chất lượng dịch vụ tốt, giá thành rẻ….Từ chỗ là
DN đi sau trong lĩnh vực viễn thông đã trở thành DN hàng đầu
1.2. Bản chất của hệ thống kinh doanh
Doanh nghiệp tiếp
nhận các nhập
lượng (các nguồn
lực)
Doanh nghiệp
biến đổi các nhập
lượng (tổ chức
sản xuất, DV
Tạo ra sản phẩm
(hàng hóa, dịch
vụ)
3
- Doanh nghiệp tiếp nhận các nhập lượng và hoạt động trong những điều kiện
đặc thù tùy theo loại hình kinh doanh.
- Doanh nghiệp sử dụng các nhập lượng theo cách thức hiệu quả nhất.
- Doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu và xã hội.
Tóm lại: Bản chất hoạt động kinh doanh là tạo ra giá trị cho cộng đồng, cụ thể
là cho khách hàng. Giá trị được tạo ra càng lớn thì phần thưởng (lợi nhuận, uy tín,
sự trung thành của khách hàng, nguồn lực...) mà DN nhận được từ khách hàng càng
lớn.
1.3. Sự cần thiết của hoạt động kinh doanh
- Hoạt động kinh doanh nhằm thỏa mãn các nhu cầu của con người
Thế giới của chúng ta có hàng triệu người sống trong nhiều quốc gia khác
nhau, nói những ngôn ngữ khác nhau và thuộc các chủng tộc khác nhau. Dù vậy
con người có chung 1 nhu cầu cơ bản, ai cũng cần thức ăn để thỏa mãn khi đói,
thức uống để làm hết cơn khát và quần áo để giữ ấm cơ thể. Con người còn cần
phải có nhà cửa để nghỉ ngơi, thuốc men và những chăm sóc đặc biệt khi ốm đau.
Vì nhiều lý do khác nhau con người cần đi từ nơi này đến nơi khác, và khi cách xa
họ cần liên lạc với nhau. Trong giờ rảnh rỗi, họ muốn được thư giãn, nghe nhạc
xem ti vi hay đi dạo trong công viên.
- Giúp con người tìm ra phương thức tồn tại và phát triển trong xã hội
Trong đời sống xã hội, có rất nhiều phương pháp để thỏa mãn các nhu cầu của
con người và mỗi người thường biết cách sử dụng những phương pháp thích hợp để
thỏa mãn nhu cầu cá nhân. Một số người dùng gạo làm thực phẩm chính để thỏa
mãn khi đói, người khác lại dùng lúa mì. Những người dân trên đảo biết cách di
chuyển bằng thuyền và dân cư miền sa mạc thì biết cưỡi ngựa hoặc lạc đà. Các nhà
buôn bán phải biết cách mang những hàng hóa từ nơi dư thừa đến nơi cần chúng.
Con người luôn cảm thấy cần phải trao đổi những thứ dư thừa lấy những gì họ
không có và đó là cơ sở cho sự trao đổi hiện vật ra đời. Khi thương mại phát triển,
kim loại quý như vàng, bạc được sử dụng làm vật trung gian trao đổi để thuận tiện
cho việc mua bán)
- Sự thay đổi địa vị của kinh doanh
Cuộc cách mạng công nghiệp đã tạo ra bước ngoặt lịch sử dẫn tới sự cơ giới
hóa nền sản xuất. Sự phát minh ra máy móc, sự tiến bộ cảu khoa học và công nghệ,
cùng quá trình đô thị hóa diẽn ra trong thế kỷ hai mươi đã thúc đẩy quá trình công
nghiệp hóa và tạo ra sự cần thiết phải quản trị các họat động kinh doanh 1 cách hiệu
quả. Với sự ra đời của các phương tiện vận tải hiện đại đường hàng không, đường
biển, hoạt động kinh doanh đã vượt ra khỏi biên giới các quốc gia và hình thành
các công ty đa quốc gia. Việc sử dụng những sản phẩm được chế tạo từ nhiều nước
khác nhau đã trở thành bình thường trong đời sống xã hội
4
Trong thế giới ngày nay tiền bạc giữ vai trò quan trọng, là phương tiện trao
đổi và làm cho hoạt động thương mại giữa các quốc gia thuận tiện hơn, nhất là khi
các nhà kinh doanh quốc tế chấp thuận một số đồng tiền chng đợc sử dụng rộng rãi
như đồng Đôla Mỹ hay đồng Yên Nhật)
1.4. Các hình thức hoạt động kinh doanh
Hoạt động kinh doanh có phạm vi rất rộng lớn. về cơ bản nó bao gồm 3 lĩnh
vực: sản xuất, phân phối và tiêu thụ
1.4.1. Sản xuất và các yếu tố sản xuất
- Sản xuất bao hàm bất kỳ hoạt động nào nhằm thỏa mãn của con người. Nó
có thể được phân chia thành: sản xuất bậc 1, sản xuất bậc 2, sản xuất bậc 3.
+ Sản xuất bậc 1(hay sản xuất sơ chế): là hình thức sản xuất dựa vào khai thác
tài nguyên thiên nhiên hoặc là những hoạt động sử dụng các nguồn tài nguyên sẵn
có còn ở dưới dạng tự nhiên.
Trong khai thác mỏ, người ta thường lấy quặng và khoáng chất từ đất đá.
Trong ngư nghiệp, con người đánh bắt các từ sông, biển hay nuôi chúng trong các
ao hồ. Trong nông nghiệp, nhà nông trồng trọt và thu hoặch hoa màu, còn trong
lâm nghiệp, những người thợ rừng đốn cây khai thác gỗ
+ Sản xuất bậc 2 (hay công nghiệp chế tạo): là hình thức sản xuất, chế tạo, chế
biến các loại nguyên liệu thô hay tài nguyên thiên nhiên thành hàng hóa.
Quặng sắt biến thành thép tấm hay ống thép, gỗ được chế biến thành các đồ
đạc trong nhà, da sống được chế biến thành giày dép và các sản phẩm bằng da
khác. Nhiều nhà máy sản xuất ra các loại sợi từ các nguyên liệu thô như bông, tơ
tằm, len hoặc sợi tổng hợp. Các nhà máy khác sử dụng các sợi này làm nguyên liệu
thôđể chế tạo thành quần áo, đồ trang sức, phông màn và các đồ dùng gia đình khác
Sản xuất bậc 2 bao gồm cả quá trình chế tạo các bộ phận cấu thành được dùng
để lắp ráp thành sản phẩm tiêu dùng và sản phẩm công nghiệp; bao gồm việc chế
tạo linh kiện rời, bán thành phẩm để cung cấp cho các nhà sản xuất lắp ráp thành
máy móc, công cụ.
VD: một phân xưởng lắp ráp ô tố sử dụng động cơ, bình ắc quy, vỏ xe, kính ,
nệm ghế và nhiều bộ phận khác từ nhiều nhà cung cấp khác nhau
+ Sản xuất bậc 3 (hay còn gọi là dịch vụ)
VD: Các loại dịch vụ như vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất cửa hàng, từ
cửa hàng đến người tiêu dùng; bốc, dỡ hành hóa lên xuống tàu thuyền, máy bay;
các loại dịch vụ bưu chính, viễn thông; các dịch vụ công cộng, bất động sản, ngân
hàng, tài chính, bảo hiểm; các loại dịch vụ khách sạn nhà hàng ….. đều thuộc sản
xuất bậc 3. Ngoài ra các loại dịch vụ do các nhà chuyên môn như bác sỹ, chuyên
5
viên kế toán, luật sư, giáo viên kỹ sư, nhạc sỹ và các loại dịch vụ do chính phủ
cung cấp là hình thức của sản xuất bậc 3
- Các yếu tố sản xuất: Hệ thống tổ chức kinh doanh cần đến rất nhiều yếu tố
nhập lượng khác nhau để tạo ra các xuất lương cho xã hội, các nhập lượng này
được gọi là các yếu tố sản xuất. Các nhập lượng căn bản bao gồm có nguyên liệu,
lao động, tiền vốn và kiến thức, kinh nghiệm của các nhà kinh doanh.
+ Nguyên liệu: Là các nhập lượng hữu hình sử dụng trong qúa trình sản xuất.
Nguyên liệu có thể thuộc dạng tự nhiên.
VD: như đất đai dùng cho nông nghiệp; khoáng chất để tuyển chọn….
Trong lĩnh vực công nghiệp, nguyên liệu bao gồm nguyên liệu thô, linh kiện
rời hay bán thành phẩm sử dụng trực tiếp trong quá trình sản xuất. Đồng thời,
nguyên liệu còn gồm có nhà xưởng, máy móc hoặc các công cụ sử dụng trong quá
trình chế tạo.
+ Lao động: Bao gồm tất cả những người làm việc cho doanh nghiệp.
VD: từ giám đốc cho tới quản đốc, người bán hàng, những người công nhân
trong dây chuyền lắp ráp và nhân viên văn phòng …..
+ Tiền vốn: Là tất cả tiền của cần thiết cho hoạt động tài chính của một doanh
nghiệp.
+ Đội ngũ các nhà kinh doanh: Là những người tham gia vào hoạt động kinh
doanh.
1.4.2. Phân phối sản phẩm
- Phân phối sản phẩm đề cập tới việc đưa hàng hóa và dịch vụ từ nhà sản xuất
tới người tiêu thụ, bao gồm việc vận chuyển nguyên vật liệu từ các nhà cung cấp
tới tận dây chuyền sản xuất.
- Phân phối bao hàm cả việc xếp hàng vào kho, quản lý nguyên liệu, sản phẩm
hoàn thành, bao bì, kiểm soát tồn kho và vận chuyển đến những người sử dụng cuối
cùng.
- Các nhà sản xuất thường rất muốn phân phối một cách trực tiếp tới tận tay
người tiêu dùng.
VD: Chẳng hạn 1 trại nuôi bò sữa địa phương có thể bán trực tiếp sản phẩm
của họ cho các bà nội trợ. Tuy nhiên, hiện nay có rất ít hàng hóa được phân phối
theo phương thức này, mà đa số các nhà sản xuất dựa vào hệ thống phân phối của
các nhà bán buôn, các nhà bán lẻ để đưa hàng hóa tới người tiêu thụ
- Một hệ thống phân phối tốt sẽ mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm,
tránh được những tình trạng phải bảo quản nguyên vật liệu, hàng hóa tồn kho với
số lượng lớn và bảo đảm cho hàng hóa, dịch vụ luôn được sẵn sàng đưa đến bất cứ
nơi nào, vào bất cứ thì điểm nào khi cần thiết
