BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
PHẠM TIẾN ĐÔNG
ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
(Vận dụng qua dạy học ở tỉnh Nghệ An)
Chuyên ngành: Lí luận và PPDH bộ môn Lịch sử
Mã số: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Hà Nội- Năm 2019
Công trình đƣợc hoàn thành tại:
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Kiều Thế Hƣng, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
2. PGS.TS. Trần Viết Thụ, Trường Đại học Vinh
Phản biện 1: Phó Giáo sư, Tiến sĩ: Trần Đức Minh;
Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Định
Phản biện 2: Tiến sĩ: Vũ Thị Ngọc Anh;
Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam
Phản biện 3: Phó Giáo sư, Tiến sĩ: Đào Tuấn Thành;
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án
cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm…
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
- Thư viện Quốc Gia, Hà Nội
- Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Giáo dục thế hệ trẻ luôn là mối quan tâm đặc biệt của mỗi quốc gia, dân
tộc cũng như của toàn nhân loại. Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định, giáo dục -
đào tạo cùng với khoa học - công nghệ là quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân
trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội. Để
thực hiện nhiệm vụ có tầm chiến lược trên đây, vấn đề đổi mới căn bản và toàn diện
giáo dục và đào tạo, đã được đặt ra như một nhu cầu vừa cấp thiết trước mắt, vừa cơ
bản lâu dài. Đề cập đến vấn đề này, Nghị quyết đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần
thứ XI (2011) nhấn mạnh sự: “Phát triển nhanh nguồn nhân lc, nht là nguồn
nhân lc cht lưng cao, tập trung vào việc đi mới căn bn và toàn diện nn giáo
dc quc dân”. Còn Nghị quyết đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã
coi việc “Đi mới căn bn và toàn diện giáo dc, đào tạo; phát triển nguồn nhân
lc cht lưng cao” là một trong những khâu đột phá chiến lược trong các nhiệm vụ
trọng tâm của cách mạng nước ta trong thời kỳ đổi mới. Tinh thần và quan điểm cơ
bản đó đã được cụ thể hoá trong Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 của
BCHTW Đảng (khóa XI): “Phát triển giáo dc đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lc, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dc từ chủ yếu trang bị
kiến thức sang phát triển toàn diện năng lc và phẩm cht người học”. Luật Giáo
dục của nước CHXHVN (Điều 2, sửa đổi bổ sung 2009 và Điều 28, sửa đổi bổ sung
2010), cũng nhấn mạnh về mục tiêu của giáo dục hiện nay là đào tạo con người Việt
Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp,
trung thành với lý tưởng độc lập và xã hội chủ nghĩa, hình thành và bồi dưỡng nhân
cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc, trong đó phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích
cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng lớp học,
môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào
thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hướng thú học tập cho học sinh
1.2. Là một môn học có ưu thế và trọng trách lớn trong việc giáo dục truyền
thống, tinh thần yêu nước và lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ, hoạt động dạy học
lịch sử (DHLS) ở trường phổ thông luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của toàn xã
hội. Thời gian qua, chất lượng DHLS, bên cạnh những tiến bộ và đổi mới, vẫn còn
không ít những hạn chế và bất cập. Hứng thú của học sinh (HS) đối với bộ môn Lịch
sử, kết quả học tập lịch sử cũng như nhận thức của thế hệ trẻ đối với lịch sử dân tộc,
còn để lại không ít băn khoăn, lo lắng và chưa đáp ứng được kỳ vọng của xã hội.
Cũng chính vì thế, cùng với dạy học nói chung, vấn đề đổi mới và nâng cao chất
2
lượng DHLS ở trường phổ thông, cũng được đặt ra như một trong những yêu cầu cấp
thiết.
Đổi mới DHLS ở trường phổ thông là cuộc đổi mới toàn diện và đồng bộ, từ nội
dung, chương trình, sách giáo khoa (SGK) đến phương pháp, phương tiện và cách
thức tổ chức dạy học, trong đó việc chuyển từ định hướng tiếp cận nội dung sang
định hướng phát triển năng lực, cùng với việc tăng cường các hoạt động ngoại khóa
(HĐNK) lịch sử cũng như các hoạt động gắn với thực tiễn của đời sống xã hội, được
coi là những điểm nhấn quan trọng của quá trình đổi mới.
1.3. Nghệ An là vùng đất có truyền thống lịch sử lâu đời. Thời dựng nước, Nghệ
An là trung tâm cực nam của văn minh Đông Sơn. Trên đôi bờ sông Cả đã hình thành
nên những điểm tụ cư đông đúc với một trình độ phát triển cao về đời sống vật chất
và tinh thần. Trong mọi thời đại, nhân dân Nghệ An luôn cùng với nhân dân cả nước
sát cánh bên nhau trong các đấu tranh chống thù trong giặc ngoài. Mỗi bước đi của
lịch sử dân tộc luôn có những dấu ấn đậm nét của đất và người xứ Nghệ. Nghệ An
cũng là quê hương của nhiều anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa của Việt Nam và
thế giới. Mỗi mảnh đất nơi đây đều in đậm những chứng tích của lịch sử. Đó là mảnh
đất Nam Đàn - nơi nuôi dưỡng những tâm hồn vĩ đại như Phan Bội Châu, Nguyễn Ái
Quốc; mảnh đất Hưng Nguyên cùng với thành Vinh - Bến Thủy, những địa danh đã
đi vào lịch sử của “cuộc đu tranh giai cp long trời, lở đt”; vẫn còn đó những Anh
Sơn, Nghi Lộc, Nam Đàn, những nơi hình thành sớm nhất chính quyền Xô Viết đầu
tiên trên cả nước… Bên cạnh những chứng tích của lịch sử, Nghệ An còn là quê
hương của những câu hò ví dặm, những làn điệu dân ca đằm thắm, mượt mà. Tất cả
đã làm nên một vùng văn hóa - lịch sử xứ Nghệ, có giá trị to lớn trong DHLS nói
riêng cũng như giáo dục thế hệ trẻ hôm nay nói chung.
Truyền thống lịch sử oai hùng và bản sắc văn hoá đặc sắc của vùng đất “địa linh,
nhân kiệt” của Nghệ An chính là nguồn cội sức mạnh và tài sản vô giá của các hoạt
động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, trong đó có các HĐNK nói chung và ngoại
khoá của bộ môn Lịch sử nói riêng.
HĐNK của bộ môn Lịch sử có vai trò và vị trí như thế nào trước yêu cầu đổi
mới hiện nay và theo đó, việc đổi mới HĐNK của bộ môn Lịch sử phải tiến hành như
thế nào, cả về nội dung, hình thức và các biện pháp cụ thể ở trường THPT nói chung
và các trường THPT tỉnh Nghệ An nói riêng?. Đó là những vấn đề lớn, có ý nghĩa
quan trọng không chỉ trong lý luận mà còn tác động trực tiếp tới thực tiễn DHLS ở ở
trường phổ thông hiện nay.
Với cách tiếp cận như thế, chúng tôi đã chọn vấn đề: Đổi mới hoạt động ngoại
khóa trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (Vận dụng qua dạy học ở
tỉnh Nghệ An) làm đề tài luận án của mình và mong muốn những kết quả nghiên cứu
3
của đề tài sẽ góp phần nhất định vào quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng DHLS
ở trường phổ thông hiện nay.
2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình đổi mới HĐNK ở trường THPT,
trong đó tập trung chủ yếu vào nội dung, hình thức và các giải pháp đổi mới.
2.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung chủ yếu vào việc nghiên cứu việc đổi mới HĐNK lịch sử ở
trường THPT, từ cơ sở lý luận, thực tiễn đến nội dung, hình thức và các giải pháp đổi
mới cụ thể. Kết qủa nghiên cứu lý thuyết của đề tài sẽ được vận dụng thực tế và triển
khai thực nghiệm tại các trường THPT tỉnh Nghệ An.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu cơ bản của đề tài là việc đổi mới HĐNK trong DHLS ở
trường THPT, từ cơ sở lý luận, thực tiễn và các giải pháp tiến hành. Các kết quả nghiên
cứu của đề tài, sau khi được vận dụng và thử nghiệm tại các trường THPT tỉnh Nghệ
An, sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích trong nhiên cứu, giảng dạy, học tập lịch sử và góp
phần nhất định vào quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng DHLS ở trường phổ
thông hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được những mục đích trên, trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi thực
hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:
- Tìm hiểu các tài liệu, các công trình nghiên cứu của Tâm lý học, Giáo dục học,
Giáo dục lịch sử liên quan đến HĐNK trong dạy học và DHLS ở trường THPT.
- Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới HĐNK trong DHLS ở
trường THPT: xem xét lý thuyết, khảo sát thực trạng, xác định vai trò, ý nghĩa và sự
cần thiết khách quan của đề tài nghiên cứu.
- Đề xuất nội dung, hình thức và các giải pháp đổi mới hoạt động HĐNK
trong dạy học lịch lịch sử ở trường THPT.
