1109
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ ĐĂNG KÝ ĐẤT ĐAI, TÀI SẢN
GẮN LIỀN VỚI ĐẤT THEO HÌNH THỨC ĐIỆN TỬ
Phan Thị Thanh Huyền(1), Trương Quang Ngân(2), Lê Văn Thơ(3), Phạm Thị Hà(4)
TÓM TẮT:
Nghiên cứu ny nhằm mục đích khi qut những quy đnh về đng ký đất đai, ti sản gắn liền
vi đất theo hình thức điện tử; xc đnh những tồn tại, hạn ch lm sở đề xuất giải php tng
cờng hiệu quả hình thức đng ký đất đai, ti sản gắn liền điện tử. Luật Đất đai nm 2024 v cc
vn bản di luật quy đnh cụ th hình thức đng điện tử. Những khó khn, hạn ch thực hiện
đng đất đai, ti sản gắn liền điện tử gồm hạ tầng công nghệ thông tin cha đảm bảo cho việc vận
hnh, kt ni thông tin, dữ liệu; cơ sở dữ liệu đất đai cha đầy đủ; nguồn nhân lực v khả nng tip
cận công nghệ của ngời dân v doanh nghiệp còn hạn ch. Đ tng cờng hiệu quả đng ký đất
đai, ti sản gắn liền vi đất theo hình thức điện tử, cần thực hiện đồng b cc giải php nh: hon
thiện hnh lang php lý; pht trin hạ tầng công nghệ thông tin; đẩy mạnh việc p dụng những công
nghệ hiện đại của cuc cch mạng công nghiệp 4.0 trong thu thập, lu trữ v xử lý dữ liệu; đầu t
kinh phí v đẩy mạnh việc xây dựng, hon thiện cơ sở dữ liệu đất đai; nâng cao nhận thức, phổ cập
kỹ nng v pht trin nguồn nhân lực chuyn đổi s quc gia.
Từ khoá: Đng ký điện tử, đất đai, giải php, ti sản gắn liền vi đất.
ABSTRACTS:
This study aims to outline the regulations on electronic registration of land and land-attached
assets; identify existing problems and limitations as a basis for proposing solutions to enhance the
effectiveness of electronic registration of land and land-attached assets. The 2024 Land Law and
sub-law documents clearly stipulate the electronic registration form. Difficulties and limitations in
implementing electronic registration of land and land-attached assets include inadequate information
technology infrastructure that does not ensure the operation and connection of information and
data; incomplete land databases; and limited human resources and access to technology for people
and businesses. To enhance the effectiveness of electronic registration of land and land-attached
1. Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
2. Trường Đại học Nghệ An. Email: truongquangngan@naue.edu.vn
3. Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên.
4. Trường Đại học Vinh.
1110
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
assets, it is necessary to synchronously implement solutions such as: perfecting the legal framework;
developing information technology infrastructure; promoting the application of modern technologies
of the Industrial Revolution 4.0 in data collection, storage and processing; investing funds and pro-
moting the construction and completion of land databases; raising awareness, disseminating skills
and develop human resources for national digital transformation.
Keywords: Electronic registration, land, land-attached assets, solution.
1. Mở đầu
Đăng ký đất đai là một quá trình ghi nhận các quyền lợi hợp pháp đối với đất đai (Zevenbergen,
2002) nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai (Dowson & Sheppard, 1952; Matende, 2016), hạn
chế rủi ro giảm thiểu tranh chấp đất đai (Phan Thị Thanh Huyền & cs, 2022). Đăng đất đai
cung cấp những thông tin về vị trí thửa đất, ranh giới thửa đất theo đồ địa chính, nguồn gốc của bất
động sản đã được đăng (Phan Thị Thanh Huyền & cs, 2021). Ở Việt Nam, đăng đất đai bao
gồm đăng ký đất đai, tài sản gắn liều với đất, đó là việc người sử dụng đất, người sở hữu tài sản gắn
liền với đất, người được giao quản lý đất kê khai quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền
với đất với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được ghi nhận theo quy định của pháp luật đất đai
(Quốc hội, 2024). Trong những thập kỷ gần đây, hệ thống đăng ký đất đai trên thế giới đã trải qua
quá trình hiện đại hoá bằng việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông nhằm phát
triển các giao dịch theo hình thức điện tử (Kaczorowska, 2019). Đăng đất đai điện tử là hệ quả tất
yếu của những tiến bộ trong việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông, được áp dụng hiệu
quả ở nhiều quốc gia trên thế giới như Canada, New Zealand, Anh, Úc, Malaysia (Mujiburohman,
2021). Theo Singh & cs (2024), hệ thống đăng ký đất đai truyền thống thường gặp phải các vấn đề
lớn về tính hiệu quả, tính bảo mật gian lận. Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy, hình thức đăng
ký tài sản truyền thống dễ xảy ra các mối đe doạ về an ninh, do vậy xây dựng hệ thống đăng ký đất
đai điện tử là điều cần thiết để ghi lại các giao dịch và quyền sở hữu tài sản, đồng thời đảm bảo tính
chắc chắn về mặt pháp lý và an toàn cho chủ sở hữu đất đai (Martin & cs, 2023; Singh & cs, 2024).
Tại Việt Nam, đăng ký đất đai là bắt buộc đối với người sử dụng đất và người được giao đất để
quản lý; đăng ký quyền sở hữu tài sản khác gắn liền với đất thực hiện theo yêu cầu của chủ sở hữu.
Người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất đã kê khai đăng ký được ghi vào sổ địa chính,
được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản khác gắn liền với đất nếu có nhu
cầu và có đủ điều kiện theo quy định của Luật Đất đai và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Hệ thống đăng đất đai, tài sản gắn liền với đất những thay đổi theo từng thời kỳ lịch sử với mục
đích tăng cường công tác quản lý nhà nước về đất đai, bảo vệ quyền sở hữu, quyền sử dụng đất
tăng thu cho ngân sách nhà nước. Đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất điện tử lần đầu tiên được
quy định tại Luật Đất đai năm 2013. Khoản 2 Điều 95 quy định “Đng ký đất đai, nh ở v ti sản
khc gắn liền vi đất gồm đng ký lần đầu v đng bin đng, đc thực hiện tại tổ chức đng
đất đai thuc cơ quan quản lý đất đai, bằng hình thức đng ký trên giấy hoặc đng ký điện tử v có
gi tr php lý nh nhau” (Quốc hội, 2013). Đây là tiền đề cho giao dịch đất đai điện tử, tuy nhiên
1111
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
trong thời gian thực thi Luật Đất đai năm 2013, đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất theo hình
thức điện tử còn hạn chế. Luật Đất đai năm 2024 được Quốc hội thông qua ngày 18/1/2024, có hiệu
lực thi hành từ ngày 1/8/2024 đã thể chế hoá các quan điểm, chủ trương, định hướng của Đảng tại
Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, Nghị quyết số 18-NQ/TW, năm 2022 của Ban Chấp hành
Trung ương Đảng khoá XIII và các nghị quyết, kết luận của Đảng về quản lý, sử dụng đất đai. Luật
Đất đai 2024 và Nghị định số 101/2024/NĐ-CP đã quy định cụ thể hình thức đăng ký đất đai, tài sản
gắn liền với đất theo hình thức điện tử. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục đích khái quát
những quy định về đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất theo hình thức điện tử; xác định những
tồn tại, hạn chế làm cơ sở đề xuất một số giải pháp tăng cường hiệu quả đăng ký đất đai, tài sản gắn
liền với đất theo hình thức điện tử.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng nguồn thông tin, số liệu từ các bài báo khoa học đã được công bố; báo cáo
của Bộ Tài nguyên Môi trường liên quan đến kết quả đăng đất đai, tài sản gắn liền với đất.
Phương pháp phỏng vấn sâu đối với một số chuyên gia, cán bộ được sử dụng để thu thập, bổ sung
các thông tin về những ưu điểm, hạn chế của hình thức đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất điện
tử. Phương pháp phân tích và so sánh được sử dụng để đánh giá các quan điểm, luận điểm liên quan
đến đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất theo hình thức điện tử.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Quy định về đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất điện tử
Đng đất đai, ti sản gắn liền vi đất lần đầu: Điều 132 Luật Đất đai năm 2024 quy định
đăng ký lần đầu đối với đất đai, tài sản gắn liền với đất trong các trường hợp thửa đất đang sử dụng
chưa đăng ký; thửa đất được Nhà nước giao, cho thuê để sử dụng; thửa đất được giao để quản
mà chưa đăng ký; tài sản gắn liền với đất mà có nhu cầu đăng ký đồng thời với đăng đất đai
(Quốc hội, 2024).
Đng ký bin đng đất đai, ti sản gắn liền vi đất: Đăng ký biến động đất đai, tài sản gắn liền
với đất được thực hiện đối với trường hợp đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy
chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở hoặc giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở
hoặc giấy chứng nhận quyền sở hữu công trình xây dựng hoặc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,
quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền
sở hữu tài sản gắn liền với đất mà có thay đổi về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền
với đất; đổi tên, thay đổi thông tin người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất; thay đổi
ranh giới, mốc giới, kích thước các cạnh, diện tích, số hiệu và địa chỉ của thửa đất; đăng ký quyền
sở hữu tài sản gắn liền với thửa đất đã được cấp giấy; chuyển mục đích sử dụng đất; thay đổi thời
hạn sử dụng đất; thay đổi hình thức giao đất, cho thuê đất, nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất theo
quy định; xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền đối với thửa đất liền kề; thay đổi về những hạn chế
quyền của người sử dụng đất ... (Điều 134 Luật Đất đai năm 2024).
1112
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
Đăng đất đai, tài sản gắn liền với đất ngoài việc thực hiện theo phương thức truyền thống
(trên giấy), người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất thể thực hiện theo hình thức
điện tử theo quy định tại Điều 48 và Điều 49 Nghị định số 101/2024/NĐ-CP. Hồ sơ đăng ký đất đai,
tài sản gắn liền với đất điện tử phải bao gồm các tài liệu điện tử đã được xác thực có chứa thông tin
và dữ liệu bắt buộc theo quy định của pháp luật theo quy định tại Điều 28 và Điều 29 của Nghị định
số 101/2024/NĐ-CP. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất điện
tử văn bản điện tử được xác thực trong hệ thống thông tin quốc gia về đất đai có giá trị pháp
như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất dạng giấy; được quản
tập trung, thống nhất trong Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai trên phạm vi cả nước. Việc
cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất điện tử được Ủy ban
nhân dân cấp tỉnh tổ chức thực hiện khi đảm bảo các điều kiện về phần mềm, hạ tầng kỹ thuật công
nghệ thông tin, an toàn thông tin và các điều kiện khác theo quy định pháp luật về giao dịch điện tử
(Chính phủ, 2023).
3.2. Đánh giá thực trạng đăng ký đất đai điện tử
3.2.1. Những ưu điểm và kết quả đạt được
- Đối với các địa phương đã lập hồ sơ địa chính dạng số, việc đồng bộ hoá dữ liệu ở các cấp đã
bản hoàn thành thể hiện được các thông tin cần thiết theo quy định của Bộ Tài nguyên Môi
trường. Việc kết nối dữ liệu giữa cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã đã được thực hiện để phục vụ công tác
quản lý nhà nước về đất đai nói chung và đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất nói riêng.
- Triển khai Quyết định số 06/QĐ-TTg, ngày 6/1/2022, Quyết định số 422/QĐ-TTg, ngày
4/4/2022 Chỉ thị số 05/CTTTg, ngày 23/2/2023 của Thủ Tướng Chính Phủ (Thủ tướng Chính
phủ, 2022c, 2022a, 2023), trong 6 tháng đầu năm 2024 đã 113.018 hồ của 63/63 tỉnh, thành
phố thực hiện cung cấp dịch vụ công trực tuyến trên Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính
tập trung của Bộ, Cổng Dịch vụ công quốc gia và tích hợp với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục
hành chính của các tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương đối với thủ tục “Đăng ký biến động quyền
sử dụng đất, quyền hữu tài sản gắn liền với đất trong các trường hợp chuyển nhượng, cho thuê, cho
thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất”; 26.487 hồ sơ
của 53/63 tỉnh, thành phố đối với thủ tục “Đăng ký biến động về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu
tài sản gắn liền với đất do thay đổi thông tin về người được cấp giấy chứng nhận”; 2.039 hồ sơ đối
với thủ tục “Đăng biến động đất đai, tài sản gắn liền với đất do thay đổi về nghĩa vụ tài chính”
(Bộ Tài nguyên & Môi trường, 2024a).
- Đăng đất đai điện tử góp phần đẩy nhanh quá trình hiện đại hoá hệ thống quản lý đất đai,
tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức và cá nhân trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ liên quan
đến đất đai. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình đăng ký đất đai góp phần giúp
nâng cao chất lượng dịch vụ công, rút ngắn thời gian cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền
sở hữu tài sản gắn liền với đất. Theo Nghị định số 101/2024/NĐ-CP, thời gian hoàn thành các thủ
tục liên quan đến việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất
được rút ngắn còn 23 ngày làm việc, giảm được 7 ngày so với quy định của Nghị định số 43/2024/
1113
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
NĐ-CP (Chính phủ, 2023). Các hồ sơ liên quan đến đất đai được lưu trữ dạng số giúp giảm đáng kể
giấy tờ, tạo quy trình đăng ký đất đai thân thiện với môi trường. Việc cung cấp, chia sẻ thông tin về
đất đai được thực hiện nhanh chóng giúp người dân và doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí.
- Đăng đất đai điện tử đảm bảo tính bảo mật, minh bạch độ chính xác cao. Các giao
dịch điện tử được thực hiện thông qua hệ thống thông tin quốc gia về đất đai, đảm bảo tính đồng
bộ và chính xác của dữ liệu. Hồ sơ đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất điện tử gồm các tài liệu
điện tử đã được xác thực, được lưu trữ trên các hệ thống công nghệ tiên tiến giảm thiểu được các rủi
ro do mất mát hoặc sai lệch thông tin so với các sổ địa chính giấy truyền thống. Vận hành hệ thống
đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất điện tử cũng giúp cho các cơ quan chức năng có thể dễ dàng
theo dõi, cập nhật thông tin và kiểm tra lịch sử thay đổi của từng thửa đất, đảm bảo tính chính xác
và tin cậy. Ngoài ra, giao dịch đăng ký đất đai điện tử góp phần minh bạch trong quá trình xử lý các
thủ tục hành chính. Người dân có thể dễ dàng theo dõi trạng thái hồ sơ của mình và biết được thời
gian xử lý, từ đó giảm thiểu tình trạng tham nhũng và tiêu cực trong quản lý đất đai. Theo Singh &
cs (2024), đăng ký đất đai có sử dụng mã QR và công nghệ blockchain sẽ tạo ra một hệ thống đáng
tin cậy, minh bạch và an toàn. Các bên liên quan có thể truy cập, xác minh sửa đổi hồ sơ đất đai một
cách có kiểm soát, chống được việc giả mạo trong giao dịch. Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy,
việc ứng dụng công nghệ blockchain cũng có thể giúp ngăn chặn các hoạt động gian lận trong đăng
ký đất đai và tăng tính an toàn đối với hệ thống đăng ký đất đai (Faiz & cs, 2023; Humdullah & cs,
2021; Mazumder & cs, 2021). Tại Việt Nam, hiện nay, một số địa phương đã bắt đầu ứng dụng một
số công nghệ hiện đại của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 như nền tảng Webbase, smartmobile,
Blockchain,... vào công tác quản lý đất, đây là nền tảng để thực hiện đăng ký đất đai, tài sản gắn liền
với đất theo hình thức điện tử đạt được hiệu quả (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2020).
- Đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất theo hình thức điện tử giúp người dân, doanh nghiệp
tiết kiệm thời gian và chi phí thực hiện các thủ tục hành chính liên quan. Người dân và doanh nghiệp
thể thực hiện đăng đất đai ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào mà không phải đến trực tiếp nơi
thực hiện thủ tục hành chính công. Thực tế cho thấy, đăng đất đai theo phương pháp truyền thống
tốn nhiều thời gian cho các khâu hoàn thiện hồ sơ với nhiều tài liệu phức tạp, phải kê khai lại nhiều
lần. Đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất theo hình thức điện tử khắc phục được tình trạng này
do người đăng ký có thể sửa trực tiếp trên các tài liệu dạng số.
3.2.2. Tồn tại, khó khăn và hạn chế
- một số địa phương, hạ tầng công nghệ thông tin; dịch vụ kết nối, chia sẻ dữ liệu; dịch vụ xác
thực và định danh điện tử hoạt động chưa ổn định, tốc độ xử lý chậm, còn bị lỗi (Bộ Tài nguyên và
Môi trường, 2024a). Ngoài ra, trang thiết bị, mức độ về an toàn, bảo mật thông tin của các bộ, ngành
địa phương chưa thống nhất gây khó khăn cho việc vận hành, kết nối, chia sẻ thông tin đất đai với
các hệ thống thông tin khác (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2023).
- Cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin đất đai chưa hoàn thiện theo theo quy định tại Thông tư số
25/2024/TT-BTNMT. Theo Bộ Tài nguyên Môi trường (2024a), cấp Trung ương mới hoàn
thành xây dựng 4 dữ liệu thành phần gồm dữ liệu hiện trạng sử dụng đất cấp vùng cả nước, dữ liệu