1
MỤC LỤC
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ ........................................................................................... 2
1.1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 2
1.2. Tính mới của sáng kiến kinh nghiệm ............................................................. 2
1.3. Đối tƣợng, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu ...................................... 3
1.4. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................ 3
PHẦN II. NỘI DUNG ............................................................................................... 4
CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN .............................................. 4
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN ......................................................................................... 4
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN .................................................................................... 5
CHƢƠNG II. MỘT SỐ CÁCH THỨC SỬ DỤNG DI SẢN VĂN HÓA PHI
VẬT THỂ TẠI ĐỊA PHƢƠNG TRONG GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO TỒN VÀ
PHÁT HUY DI SẢN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ............. 17
I. Sử dụngcác di sản văn hóa phi vật thểở địa phƣơng trong bài học học lịch
sử hiện hành để giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy di sản của học sinh trung
học phổ thông .................................................................................................. 17
II.Giáo dục học sinh ý thức bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa phi
vật thể ở địa phƣơng qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo .............................. 23
III. Tiến hành thực nghiệm .............................................................................. 27
PHẦN III. KẾT LUẬN ........................................................................................... 47
1. Những kết quả đạt đƣợc sau khi áp dụng đề tài .......................................... 47
2. Một số kinh nghiệm đƣợc rút ra từ đề tài ........................................................ 48
3. Kết luận ........................................................................................................... 48
4. Kiến nghị: ........................................................................................................ 49
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 50
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lý do chọn đề tài
Bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa của dân tộc là một vấn đề rất quan
trọng thể hiện bản sắc văn hóa riêng của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia. Trong xu thế
hội nhập quốc tế hiện nay, việc giáo dục thế hệ trẻ có ý thức bảo tồn, gìn giữ và
phát huy những giá trị văn hóa là rất cần thiết.
Dạy học lịch sử địa phƣơngcó vai trò to lớntrong việc hoàn thành nhiệm vụ
giáo dục và phát triển bộ môn. Dạy học lịch sử không chỉ giáo dục thế hệ trẻ lòng
yêu nƣớc, niềm tự hào dân tộc, kính trọng và biết ơn những công lao của cha ông
mà còn giáo dục các em biết gìn giữ phát huy những giá trị văn hóa của địa
phƣơng cũng nhƣ lịch sử dân tộc, nhƣ các phong tục tập quán, tiếng nói – chữ viết
riêng của mỗi dân tôc, nghệ thuật dân gian, lễ hội truyền thống, tri thức dân gian.
Bởi vậy,học sinh muốn có những hiểu biết, có ý thức bảo tồn và phát huy những di
sản văn hóa của dân tộc, trƣớc hết các em phải biết đƣợc những giá trị văn hóa tại
địa phƣơng nơi các em đƣợc sinh ra, đang sinh sống và học tập.
Đồng thời, hƣớng tới mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh, Bộ giáo dục và
đào tạo đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng di sản văn hóa vào dạy
hoc: “ Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm GDTX
nhằm hình thành và nâng cao ý thức tôn trọng và gìn giữ, phát huy những giá trị
của di sản văn hóa; rèn luyện tính chủ động, tích cực, sáng tạo trong đổi mới
phương pháp học tập và rèn luyện góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả
giáo dục, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, tài năng của học sinh”( Tài liệu
hướng dẫn sử dụng di sản năm 2013)
Tại địa phƣơng mà bản thân tôi đang công tác là một huyện thuộc miền Tây
xứ Nghệ, nơi đây có đồng bào ngƣời kinh sinh sống đan xen với đồng bào dân tộc
thiểu sốđã tạo nên những giá trị di sản văn hóa rất phong phú và đa dạng, đặc biệt
là các di sản văn hóa phi vật thể. Tuy vậy, trong thực tế việc hiểu biết những giá trị
văn hóa này của học sinh trung học phổ thông còn rất hạn chế. Mặt khác trong thực
tế một số giá trị văn hóa đang dần dần bị mai một do không đƣợc bảo tồn và phát
huy.
Xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ dạy học; những tiềm năng di sản văn hóa
của địa phƣơng nơi tôi đang công tác và những trăn trở trong quá trình giảng dạy,
tôi quyết định chọn vấn đề “Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các di sản văn
hóa phi vật thể của huyện Anh Sơn trong dạy học Lịch sử tại trƣờng trung
học phổ thông” để làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm trong năm học này.
1.2. Tính mới của sáng kiến kinh nghiệm
- Về lý luận:
Đây là đề tài hoàn toàn mới. Bởi chƣa có nguồn tài liệu nào phản ánh đầy đủ
về các di sản văn hóa phi vật thể của địa phƣơng và cũng chƣa có đề tài nào nghiên
cứu liên đến vấn đề này trên địa bàn huyện Anh Sơn.
- Về thực tiễn:
Đề tài đem đến cho học sinh tại trƣờng trung học phổ thông Anh Sơn 3 nói
riêng, học sinh các trƣờng trung học phổ thông trên địa bàn huyện Anh Sơnnói
chung thấy đƣợc những giá trị nổi bật của các di sản văn hóa phi vật thể của huyện
nhà và cũng có thể áp dụng tại một số trƣờng THPT thuộc các huyện miền núi lân
cận thuộc miền Tây xứ Nghệ.
Giáo viên bộ môn trong huyện có thể áp dụng vào dạy học lịch sử ở một số
bài trong chƣơng trình lịch sử dân dân tộc đang hiện hành, tổ chức các hoạt động
ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh.
1.3. Đối tƣợng, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu
1.3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đề tài đƣợc áp dụng cho học sinh trƣờng THPT Anh Sơn 3
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài tập trung giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật
thể tại địa phƣơng cho học sinh trung học phổ thông huyện AnhSơn qua lồng ghép
vào một số bài học trong chƣơng trình lịch sử trung học phổ thông đang hiện hành
và thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
1.4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phƣơng pháp sau:
- Nhóm phƣơng pháp lý thuyết:Phƣơng pháp thu thập tài liệu xây dựng cơ sở lý
luận của đề tài; phƣơng háp phân tích tổng hợp: Đọc và xử lý, chọn lọc tài liệu
phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài liệu; phƣơng pháp hệ thống hóa; phƣơng pháp
so sánh đối chiếu
- Nhóm phƣơng pháp thực tiễn: Phƣơng pháp quan sát,phƣơng pháp điều tra;
phƣơng pháp tích hợp, phƣơng pháp toán học.
1. 4.1. Cấu trúc đề tài: Đề tài đƣợc cấu trúc 4 phần với các nội dung nhƣ sau:
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
PHẦN II. NỘI DUNG
PHẦN III: KẾT LUẬN
IV. PHỤ LỤC
PHẦN II. NỘI DUNG
CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1. Các khái niệm
1.1. khái niệm di sản văn hóa
Theo từ điển Tiếng Việt: Di sản văn hóa là sản phẩm vật chất và tinh thần có
giá trị lịch sử, văn hóa, khoa họcđƣợc lƣu truyền từ đời này sang đời khác. Bao
gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể.
1.2. khái niệm di sản văn hóa phi vật thể
Theo Bách khoa toàn thƣ: Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần
gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể không gian văn hóa liên quan, có giá trị
lịch sử, văn hóa, khoa học. Thể hiện bản sắc của cộng đồng không ngừng đƣợc tái
tạo và đƣợc ƣu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bàng truyền miệng, truyền
nghề và các hình thức trình diễn khác, nhƣ các lễ hội, các trò chơi dân gian, các thủ
công truyền thống, các phong tục tập quán…đƣợc lƣu truyền từ đời này sang đời
khác.
2. Vai trò giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa địa
phƣơng trong dạy học lịch sử ở trƣờng trung học phổ thông.
Trong công ƣớc bảo về di sản văn hóa phi vật thể năm 2003, Unesxco đã
khẳng định: “Việc bảo về di sản văn hóa nói chung và di sản văn hóa phi vật thể
nói riêng có vai trò rất quan trọngđối với ngƣời dân đặc biệt là đối với thế hệ trẻ
trong việc thực hành, truyền dạy bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể là nguồn lực
quan trọng nhất có tính quyết định trong sự nghiệp bảo tồn di sản”
Di sản văn hóa phi vật thể là những “di sản sống” mà trong đó con ngƣời
đóng vai trò chủ thểtrong việc sáng tạo và truyền giữ. Sở dĩ sản văn hóa phi vật thể
có giá trị đặc biệt nhƣ vậy, vì nó chính là kho tàng tri thức, kỹ năng đƣợc truyền từ
đời này sang đời khác. Dù mong manh, tiềm ẩn nhƣng di sản văn hóa phi vật thể là
nhân tố quan trọng để bảo tồn bản sắc và sự đa dạng văn hóa trong xu thế toàn cầu
hóa hiện nay.
Căn cứ vào hƣớng dẫn sử dụng di sản văn hoá trong dạy học ở trƣờng phổ
thông, Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịchnhằm góp phần
giáo dục toàn diệnhọc sinh, gìn giữ và phát huy giá trị của di sản văn hoá vì lợi ích
của toàn xã hội và truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.Sử
dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trƣờng phổ thông, trung tâm GDTX sẽ góp
phầnhình thành và nâng cao ý thức tôn trọng, giữ gìn, phát huy những giá trị của di
sản văn hóa; rèn luyện tính chủ động, tích cực, sáng tạo trong đổi mới phƣơng
pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lƣợng và hiệu quả giáo dục, phát hiện, bồi
dƣỡng năng khiếu, tài năng của học sinh nhất là bồi dƣỡng tri thức, kỹ năng thực
hành về các giá tri văn hóa phi vật thể tại đia phƣơng của các em, chính các em là
chủ thể tiếp nhận và lƣu giữ những gí trị văn hóa đó để nó trở thành những di sản
sống và sẽ mãi mãi trƣờng tồn.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN
2.1. Tổng quan về huyện Anh Sơn và danh mục si sản văn hóa phi vật
thể của huyện nhà
2.1.1. Vài nét về huyện Anh Sơn
Anh Sơn là vùng đất nƣớc biếc, non xanh kỳ thú phía Tây xứ Nghệ, cách
thành phố Vinh hơn 100km về phía Tây. Đây là một huyện miền núi đất đai khá
rộng, trải dọc theo đôi bờ sông Lam và Quốc lộ 7, phía Đông giáp với huyện đồng
bằng Đô Lƣơng, phía Bắc giáp với huyện miền núi Tân Kỳ, phía Tây giáp với
huyện vùng cao Con Cuông và nƣớc bạn Lào, phía Nam giáp với huyện miền núi
Thanh Chƣơng.
Xa xƣa trong thời kỳ Bắc thuộc Anh Sơn có tên là Đô Giao. Thời Hán thuộc
huyện Hàm Hoan. Thời Đông Ngô thuộc huyện Đô Giao. Thời thuộc Đƣờng có thể
là huyện Hoài Hoan. Thời tự chủ, có tên là Hoan Đƣờng và Thạch Đƣờng. Các sử
gia nhận định Hoan Đƣờng và Thịnh Đƣờng là tiền thân của danh xƣng Nam
Đƣờng, còn Đô Giao là tiền thân của Anh Đô. Thời Nguyễn, niên hiệu Gia Long
năm đầu đổi lại là phủ Anh Đô, kiêm lý huyện Hƣng Nguyên, thống hạt huyện
Nam Đàn. Niên hiệu Gia Long (năm thứ 12) thì lại kiêm lý huyện Nam Đàn và
thống hạt huyện Hƣng Nguyên. Niên hiệu Minh Mệnh thứ 21 (1840) lúc này phủ
Anh Sơn bao gồm 3 huyện: Thanh Chƣơng, Hƣng Nguyên, Chân Lộc và kiêm lý 2
huyện Nam Đàn và Lƣơng Sơn.
Bản đồ Huyện Anh Sơn
