1
M ĐU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa
là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Luật Di sản văn
hoá được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa (CHXHCN)
Việt Nam, khoá X kỳ họp thứ 9 thông qua khẳng định “Di sản văn
hoá Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam
và là một bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn
trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta”.
Không thể phủ nhận, những năm qua, công tác quản lý nhà
nước về di sản văn hóa ở nước ta trên các lĩnh vực: di tích lịch sử -
văn hóa, danh lam thắng cảnh; di vật, cổ vật, bảo vật Quốc gia; bảo
tàng, di sản văn hóa phi vật thể… đã có nhiều thành tích đáng ghi
nhận. Công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa đã và đang ngày
càng được hoàn thiện với 01 Luật; 01 Luật sửa đổi, bổ sung; 08 Nghị
định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật; 16 Thông tư và 04
Quyết định ban hành Quy chế, Quy định, Định mức điều chỉnh các
hoạt động liên quan về di sản văn hóa. Đây là kim chỉ nam quan
trọng trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa ở Việt
Nam. Công tác lập hồ sơ xếp hạng, ghi danh di sản văn hóa tiêu biểu
của Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực cả ở trong nước và
quốc tế; nhiều di sản văn hóa ở Việt Nam bên cạnh việc bảo vệ, giữ
gìn di sản quý giá của cha ông để lại còn đã và đang trở thành nguồn
lực thực sự cho sự phát triển kinh tế xã hội…
Tuy vậy, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
như hiện nay, việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc
dân tộc ở nước ta đang đứng trước những thách thức mới. Để giữ
vững và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam, không đánh mất
mình trong một thế giới luôn biến động khó lường, để hội nhập mà
không hòa tan; Đảng và Nhà nước cần quan tâm và chăm lo phát
triển văn hóa hơn nữa, coi văn hóa là một mặt trận quan trọng trên
lĩnh vực tư tưởng, góp phần to lớn vào thắng lợi của sự nghiệp cách
mạng của đất nước ta, của nhân dân ta.
Là một mảnh đất giàu tiềm năng về di sản văn hoá, Bình
Định được ví như là “cái nôi” của rất nhiều loại hình nghệ thuật dân
gian truyền thống. Đến nay, đã có ba Di sản văn hóa phi vật thể cấp
quốc gia được công nhận gồm: Võ cổ truyền Bình Định, Bài chòi và
Hát Bội (tuồng). Điều đó có ý nghĩa vô cùng to lớn trong đời sống
2
văn hóa, tinh thần và sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy
nhiên, dù tiềm năng là rất lớn, song thực tế hiện nay, cùng với sự
phát triển của xã hội hiện đại, quá trình hội nhập quốc tế, trong đó có
hội nhập văn hóa; sự thay đổi khá nhiều về quan điểm sống và cách
thưởng thức văn hóa, nghệ thuật của một bộ phận không nhỏ người
dân, đặc biệt là giới trẻ, thì ba di sản văn hóa này cũng đang dần bị
mai một ngay trên mảnh đất mà nó được sinh ra. Thực tế đó đặt ra
thách thức rất lớn đối với các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa
của tỉnh Bình Định trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản
văn hóa.
Trong những năm vừa qua, công tác quản lý nhà nước về di
sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia ở tỉnh Bình Định đã đạt được
nhiều kết quả quan trọng: xây dựng được Đề án bảo tồn và phát huy
di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật Bài chòi dân gian trên địa bàn
tỉnh với mục tiêu đến năm 2020; Đề án bảo tồn và phát triển các lò
Võ cổ truyền đến năm 2015; công tác tổ chức, quản lý hoạt động bảo
tồn và phát huy các di sản văn hóa khá chặt chẽ; đội ngũ cán bộ,
công chức được đào tạo bài bản, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ;
công tác tuyên truyền, quảng bá, phổ biến, giáo dục về vấn đề bảo
tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ở tỉnh Bình Định được quan
tâm đúng mức;…
Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi
vật thể cấp quốc gia ở tỉnh Bình Định trong những năm vừa qua cũng
còn một số hạn chế: việc xây dựng và ban hành các văn bản quy
phạm pháp luật về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa còn lúng
túng, chậm trễ; sự phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền chuyên
môn còn lỏng lẻo, chưa chặt chẽ, nhịp nhàng; quá trình thực thi công
việc của một số cán bộ, công chức còn mang tính rập khuôn, chưa
năng động, sáng tạo; đầu tư cho hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị
di sản văn hóa chưa tương xứng, chưa hợp lý, hiệu quả;…
Xuất phát từ thực trạng đó, cần thiết phải đổi mới quản lý
nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể ở Bình Định đặc biệt là 3 di
sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia - Võ cổ truyền, Bài Chòi, Hát
Bội để một mặt, quảng bá, giới thiệu văn hóa, nghệ thuật của tỉnh
Bình Định với bạn bè trong nước và quốc tế, mặt khác thu hút đầu tư
để phát triển kinh tế du lịch của tỉnh nhà; giáo dục người dân về tình
yêu quê hương, yêu nghệ thuật dân tộc, truyền thống văn hóa dân
tộc, đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần xây dựng thành công nền văn hóa
3
Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Với tất cả những lý do nêu trên, “Quản lý nhà nước về di sản
văn hóa phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bình Định” là đề
tài nghiên cứu có tính lý luận và thực tiễn cấp thiết để học viên thực
hiện luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý công.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong những năm gần đây, công tác bảo tồn và phát huy các
giá trị di sản văn hóa dân tộc, đặc biệt là các di sản văn hóa phi vật
thể ngày càng thu hút được sự quan tâm của các cơ quan quản lý nhà
nước cũng như các nhà khoa học. Nghiên cứu về lĩnh vực này, có thể
khái quát thành 4 nhóm sau:
Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu về văn hóa, di sản
văn hóa.
Thứ hai, nhóm công trình nghiên cứu về di sản văn hóa phi
vật thể.
Thứ ba, nhóm các công trình nghiên cứu công tác quản lý
nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể.
Thứ tư, nhóm các công trình nghiên cứu về di sản văn hóa
phi vật thể tại tỉnh Bình Định.
Có thể thấy, các công trình nghiên cứu trên đã luận giải, làm
rõ một số vấn đề như: Giới thiệu về đặc trưng, vị trí, vai trò của các
di sản văn hóa của nước ta; thực trạng và một số giải pháp nhằm
hoàn thiện công tác bảo tồn di sản văn hóa dân tộc… Song, xét về
lĩnh vực khoa học quản lý hành chính nhà nước các công trình trên
đều chưa đề cập có hệ thống và đầy đủ công tác quản lý nhà nước về
di sản văn hóa phi vật thể nói chung, bảo tồn và phát triển di sản văn
hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Bình Định nói riêng. Vì vậy việc lựa
chọn đề tài của tác giả là phù hợp, đảm bảo không có sự trùng lắp.
Các công trình nêu trên sẽ là nguồn tài liệu quý báu để tác
giả kế thừa và thực hiện đề tài “Quản lý nhà nước về di sản văn hóa
phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bình Định”, đặc biệt là các
kế thừa về cách tiếp cận, phương pháp và một số tư liệu, tài liệu.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Làm rõ thực trạng quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi
vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bình Định, đồng thời đề xuất
các giải pháp đổi mới quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể
trên địa bàn tỉnh Bình Định trong giai đoạn mới.
4
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Khái quát cơ sở lý luận để hình thành khung lý thuyết quản lý
nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể.
Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về di sản văn
hóa phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bình Định trong giai đoạn
2010-2018.
Đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới công tác quản lý nhà
nước di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bình Định
trong giai đoạn tới.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu công tác quản lý nhà nước về bảo tồn và
phát huy di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh
Bình Định được thực hiện theo Luật Di sản văn hóa 2001 (sửa đổi,
bổ sung năm 2009).
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Về không gian: Địa bàn tỉnh Bình Định.
Về thời gian: Các số liệu thông tin được sử dụng, phân tích
trong phần thực trạng chủ yếu trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm
2018. Tuy nhiên, để đảm bảo tính hệ thống, luận văn có đề cập đến
một số vấn đề liên quan ở giai đoạn trước và sau thời gian trên.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương php luận
Đề tài được thực hiện dựa trên những quan điểm của chủ
nghĩa Mác – Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch sử), tư tưởng Hồ Chí Minh; các chủ trương, quan điểm, đường
lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong công tác quản
lý nhà nước về bảo tồn và phát triển di sản văn hóa phi vật thể.
5.2. Phương php nghiên cứu
Để thực hiện luận văn, tác giả đã vận dụng, kết hợp hai
phương pháp chính là phân tích, tổng hợp và phương pháp lịch sử,
lôgíc. Phương pháp phân tích, tổng hợp được quán triệt trong trình
bày thực trạng công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật
thể trên địa bàn tỉnh Bình Định, là cơ sở cho việc đúc rút các nhận
xét và kết luận. Phương pháp lịch sử được quán triệt trong trình bày
tiến trình phát sinh, phát triển của các di sản văn hóa gắn với các chủ
trương, chính sách, là cơ sở khoa học cho việc đúc rút các nhận xét
và kết luận. Phương pháp lôgíc được thể hiện trong trình bày từng
5
chương, tiết, đặc biệt là những vấn đề mang tính khái quát như đúc
rút nhận xét và tổng kết kinh nghiệm. Ngoài ra, còn sử dụng một số
phương pháp khác như phương pháp quy nạp và diễn dịch, thống kê,
đánh giá, dự báo…
6. Ý nghĩa của đề tài
Ý nghĩa khoa học: Trên cơ sở hệ thống hóa về lý luận và
pháp lý, đề tài đã làm rõ được những vấn đề lý luận cơ bản về di sản
văn hóa phi vật thể và thực trạng công tác quản lý nhà nước về bảo
tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn
tỉnh Bình Định. Đề tài có thể là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc
nghiên cứu, học tập hoặc những độc giả quan tâm đến lĩnh vực quản
lý nhà nước đối với công tác quản lý nhà nước về bảo tồn và phát
huy di sản văn hóa Việt Nam nói chung, Bình Định nói riêng.
- Ý nghĩa thực tiễn: Những giải pháp được đề xuất trong luận
văn có thể là căn cứ khoa học có giá trị tham khảo cho các cơ quan
chủ quản tiếp tục thực hiện công tác quản lý nhà nước về bảo tồn và
phát huy di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh
Bình Định.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,
phụ lục, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương, 8 tiết.
Chương 1: Lý luận quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi
vật thể
Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về di sản văn hóa
phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bình Định
Chương 3: Giải pháp đổi mới quản lý nhà nước về di sản văn
hóa phi vật thể cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bình Định