i
MỤC LỤC
Trang
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN ............................................................................... IV
LỜI GIỚI THIỆU .............................................................................................. V
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG HỌC ... 3
1. Khái niệm công tác xã hội trong trường học ................................................ 3
2. Nhu cầu của công tác xã hội trong trường học............................................. 4
3. Đối tượng và mục đích của công tác xã hội trong trường học .................... 5
3.1. Đối tượng của công tác xã hội trường học.......................................... 5
3.2. Mục đích của công tác xã hội trường học ........................................... 5
4. Sự phát triển công tác xã hội trường học trên thế giới, Việt Nam ............ 6
4.1. Công tác xã hội trong trường học trên thế giới .................................... 6
4.2. Công tác xã hội trong trường học ở Việt Nam ................................... 9
5. Các giá trị định hướng của công tác xã hội trường học ............................ 11
CHƯƠNG 2: NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG HỌC
............................................................................................................................. 12
1. Công việc của nhân viên công tác xã hội trong trường học ...................... 12
2. Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong trường học .......................... 13
2.1. Đối với cấp quản lý nhà trường ......................................................... 14
2.2. Đối với giáo viên................................................................................ 14
2.3. Đối với học sinh ................................................................................. 15
2.4. Đối với phụ huynh học sinh ............................................................... 17
3. Các kỹ năng cần thiết của nhân viên công tác xã hội trong trường học .. 18
3.1. Kỹ năng thuyết phục .......................................................................... 18
3.2. Kỹ năng biện hộ ................................................................................. 20
3.3. Kỹ năng lập kế hoạch ......................................................................... 22
3.4. Kỹ năng tìm kiếm nguồn lực ............................................................. 25
CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG HỌC ... 28
1. Các vấn đề trong trường học ........................................................................ 28
ii
1.1. Vấn đề của học sinh ........................................................................... 28
1.2. Vấn đề của nhà trường và giáo viên .................................................. 30
1.3. Nguồn gốc của các vấn đề trong trường học ..................................... 30
2. Các vấn đề công tác xã hội trong trường học ............................................. 33
2.1. Công tác xã hội trong trường học với vấn đề sức khỏe tâm thần ...... 33
2.2. Công tác xã hội trong trường học với vấn đề bạo lực học đường trường
học ....................................................................................................................... 36
2.3. Công tác xã hội trong trường học với vấn đề học sinh khuyết tật hòa
nhập ..................................................................................................................... 41
CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP VÀ TIẾN TRÌNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG HỌC ........................................... 46
1. Các phương pháp áp dụng trong công tác xã hội trong trường học ........ 46
1.1. Quản lý trường hợp ............................................................................ 46
1.2. Khủng hoảng và xử lý khủng hoảng .................................................. 50
1.3. Tiếp cận tập trung vào giải pháp ........................................................ 56
2. Tiến trình giải quyết vấn đề công tác xã hội trong trường học ................ 57
2.1. Tiếp nhận tình huống và hoàn thành đánh giá ban đầu ..................... 58
2.2. Đánh giá nhu cầu và những mặt mạnh .............................................. 59
2.3. Xây dựng và thực hiện kế hoạch........................................................ 59
2.4. Kết thúc .............................................................................................. 60
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 74
iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TT
Ký hiệu chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
1
CTXH
Công tác xã hội
2
GVCN
Giáo viên chủ nhiệm
3
NVCTXH
Nhân viên công tác xã hội
4
THCS
Trung học cơ sở
3
NỘI DUNG CỦA MÔN HỌC
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG HỌC
Mã chương: 610330412-01
ThS Nguyễn Thị Bích Hạnh
CN Dương Thị Thanh Bình
GIỚI THIỆU
Công tác xã hội trường học là một lĩnh vực thuộc ngành CTXH, tập trung
vào việc hỗ trợ học sinh, giáo viên và phụ huynh trong môi trường giáo dục nhằm
bảo đảm sự phát triển toàn diện về tâm lý, xã hội và học tập cho học sinh. Các
trường học cần nhân viên xã hội để nâng cao khả năng đáp ứng nhiệm vụ đào tạo;
đặc biệt là sự hợp tác của gia đình – nhà trường – xã hội là chìa khóa để các trường
hoàn thành sứ mệnh này. Nội dung Chương 1 cung cấp cho chúng ta những kiến
thức cơ bản về khái niệm, nhu cầu, mục đích, đối tượng của CTXH trong trường
học, giá trị định hướng trong CTXH trường học và sự phát triển của CTXH trong
trường học ở Việt Nam và trên thế giới.
MỤC TIÊU
Sau khi học xong chương này, người học có khả năng:
- Trình bày được khái niệm, nhu cầu, đối tượng, mục đích của CTXH trong
trường học; phân tích được sự phát triển CTXH trường học trên thế giới và ở Việt
Nam, các giá trị định hướng CTXH trong trường học.
- Làm việc nhóm hiệu quả; thảo luận sôi nổi, tích cực. Nhận diện được các
tình huống có vấn đề xảy ra với học sinh.
- Tích cực, tự giác học tập và có trách nhiệm với nghề nghiệp sau này.
NỘI DUNG
1. Khái niệm công tác xã hội trong trường học
CTXH trường học là một ngành khoa học ứng dụng nhằm tăng cường hiệu
quả hoạt động của con người, tạo ra những chuyển biến xã hội và đem lại nền an
sinh cho mọi người trong xã hội. Nhân viên xã hội mang những kiến thức và kỹ
năng được đào tạo bài bản đến hệ thống trường học và những những nhóm dịch
vụ dành cho học sinh. CTXH trường học được thiết lập nhằm tạo ra những bước
tiến xa hơn trong mục tiêu giáo dục: xây dựng một môi trường giảng dạy, học tập,
4
việc thực hiện nhân quyền cũng như sự tự tin cho học sinh. Các trường học cần
nhân viên xã hội để nâng cao khả năng đáp ứng nhiệm vụ đào tạo; đặc biệt là sự
hợp tác của gia đình – nhà trường – xã hội là chìa khóa để các trường hoàn thành
sứ mệnh này.
CTXH ra đời bắt nguồn từ các hoạt động chăm sóc nhân đạo, hoạt động từ
thiện, sự trợ giúp xã hội, dần dần chuyển từ các hoạt động nghiệp dư thành các
hoạt động chuyên nghiệp trên cơ sở được đào tạo một cách khoa học. Hiện nay,
CTXH là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia
đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng
xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ
nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề
xã hội bảo đảm an sinh xã hội.
CTXH hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau như y tế, trẻ em, người
cao tuổi, người tàn tật, người nghèo, gia đình và trường học… Trong mỗi một lĩnh
vực khác nhau, CTXH đều có cách thức tiếp cận, kỹ năng làm việc khác nhau cho
từng đối tượng cần được giúp đỡ.
CTXH trong trường học hay còn gọi là CTXH trường học là một lĩnh vực
trong CTXH được thực hành trong trường học để giúp đỡ học sinh, giáo viên hay
cán bộ quản lý nhà trường tăng cường hoặc phục hồi năng lực thực hiện chức năng
xã hội của họ và tạo ra những điều kiện thích hợp nhằm đạt được những mục tiêu
trong dạy và học.
CTXH trong trường học là một lĩnh vực được thực hành thông qua việc
NVCTXH vận dụng kiến thức, kĩ năng, nguyên tắc, phương pháp của chuyên biệt
của ngành làm việc cụ thể với các đối tượng trong trường học.(1, 2)
2. Nhu cầu của công tác xã hội trong trường học
Nhu cầu của công tác xã hội trường học xuất phát từ những thay đổi trong
môi trường giáo dục, xã hội và tâm lý học sinh hiện nay. Dưới đây là những nhu
cầu chính cho thấy vì sao cần phát triển công tác xã hội trong trường học:
- Trong những năm gần đây, nền giáo dục Việt Nam đang phải đương đầu
với những thách thức lớn về chất lượng cũng như cách thức đào tạo con người có
ích cho xã hội.
- Đã có rất nhiều ý kiến tranh luận xoay quanh vấn đề làm thế nào để thúc