
BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG DU LỊCH VÀ CÔNG THƯƠNG
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: HỆ THỐNG DI TÍCH VÀ DANH THẮNG
VIỆT NAM
NGHỀ: HƯỚNG DẪN DU LỊCH
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số……./QĐ-DLCT ngày ….. /……./……
của Hiệu trưởng Trường Cao Du lịch và Công Thương
Hải Dương, năm 2022

1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

2
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình Hệ thống di tích và danh thắng Việt Nam là giáo trình dùng cho môn
học chuyên môn được biên soạn dựa trên chương trình môn học của Trường Cao đẳng
Du lịch và Công thương dành cho trình độ trung cấp.
Giáo trình được biên soạn làm tài liệu dạy và học nên giáo trình được xây dựng
ngắn gọn, cơ bản, cốt lõi, dễ hiểu.
Nội dung của giáo trình đã đượccác tác giả biên soạn dựa trên kinh nghiệm
giảng dạy, tham khảo đồng nghiệp và nhiều giáo trình hiện có để phù hợp với nội
dung, mục tiêu chương trình môn học.

Nội dung của giáo trình bao gồm 02 chương:
Chương 1: Tổng quan về hệ thống di tích và danh thắng Việt Nam
Chương 2: Hệ biểu tượng trong hệ thống di tích và danh thắng Việt Nam
Tuy các tác giả đã có nhiều cố gắng khi biên soạn, nhưng giáo trình không
tránh khỏi khiếm khuyết. Rất mong nhận được sự đóng góp của các thầy, cô giáo, bạn
đọc để nhóm biên soạn hiệu chỉnh hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến xin gửi về Trường Cao
đẳng Du lịch và Công thương, thị trấn Lai Cách, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương.
Hải Dương, ngày … tháng … năm 2022
CHỦ BIÊN
Ths Tạ Thị Huyền
3
MỤC LỤC
BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG........................................................................11
DI TÍCH VÀ DANH THẮNG VIỆT NAM..................................................................11
1. Hệ thống khái niệm................................................................................................11
1.1. Di tích, di tích lịch sử - văn hóa ......................................................................11 1.2.
Danh lam thắng cảnh (danh thắng).................................................................12 1.3. Di
vật................................................................................................................12 1.4. Cổ
vật................................................................................................................12 1.5. Bảo
vật quốc gia ..............................................................................................12 2. Tiêu chí

của di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh ..............................12 2.1. Tiêu chí
của di tích lịch sử - văn hóa...............................................................12 2.2. Tiêu chí của
hệ thống danh lam thắng cảnh....................................................15 3. Phân loại di tích
lịch sử - văn hóa và danh thắng Việt Nam.................................16 3.1. Di tích/Di chỉ
khảo cổ......................................................................................18 3.2. Di tích lịch
sử...................................................................................................19 3.3. Di tích kiến
trúc nghệ thuật .............................................................................19 3.4. Danh lam
thắng cảnh.......................................................................................23 4. Phân cấp và
thống kê di tích Việt Nam..................................................................23 4.1. Phân cấp di
tích ...............................................................................................23 4.2. Thống kê di tích
Việt Nam ...............................................................................24 5. Đặc điểm của hệ
thống di tích danh thắng Việt Nam ............................................27 5.1. Đặc điểm về chủ
sở hữu của hệ thống di tích lịch sử – văn hóa .....................27 5.2. Đặc điểm về sử dụng
nguyên vật liệu xây dựng .............................................27 5.3. Đặc điểm về vị trí xây
dựng.............................................................................28 5.4. Đặc điểm về qui mô, tầm
vóc các công trình...................................................29 6. Giá trị của hệ thống di tích lịch
sử văn hóa ...........................................................30 6.1. Giá trị tự nhiên, không gian,
cảnh quan, môi trường.......................................30 6.2. Giá trị lịch sử, huyền thoại
..............................................................................30 6.3. Giá trị tâm linh, tinh
thần.................................................................................31 6.4. Giá trị nghệ thuật, văn
hóa - xã hội .................................................................33 6.5. Giá trị kinh tế
...................................................................................................33 BÀI 2: HỆ BIỂU
TƯỢNG TRONG .............................................................................36 HỆ THỐNG DI
TÍCH VÀ DANH THẮNG VIỆT NAM ............................................36 1. Niên hiệu,
niên đại .................................................................................................36 2. Màu sắc và
vật chủ.................................................................................................37 3. Phong thủy
của di tích............................................................................................38 3.1. Tiền án
.............................................................................................................38 3.2. Hậu
chẩm.........................................................................................................38
4
3.3. Tả - hữu............................................................................................................38
3.4. Các hướng di tích ............................................................................................38
4. Linh vật ..................................................................................................................39
4.1. Tứ linh..............................................................................................................39
4.2. Ngựa và voi......................................................................................................39
4.3. Hổ.....................................................................................................................39
4.4. Nghê .................................................................................................................40
4.5. Dơi ...................................................................................................................41
4.6. Cá Chép ...........................................................................................................41
4.7. Cóc, ếch, chẫu chuộc, chão chàng, ễnh ương .................................................41

