1
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HOÁ
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HOÁ
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: KHAI THÁC MÁY NÉN KHÍ.
NGÀNH/NGHỀ: KHAI THÁC MÁY TÀU THUỶ
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐNN ngày…….tháng ….năm
2022 của Hiệu trưởng Trường CĐ Nông nghiệp Thanh Hoá
Thanh Hoá, 2022
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình Khai thác máy nén khí được biên soạn dựa trên Giáo trình máy
phụ tàu thủy - Trịnh Bá Trung trường Đại học Hàng Hải qua tổng kết kinh
nghiệm thực tiễn, cập nhật theo chương trình Trung cấp có điều chỉnh và bổ
xung.
Quá trình biên soạn giáo trình được thực hiện một cách kỹ lưỡng và
chuyên nghiệp bởi tập thể tác giả giảng dạy ngành Khai thác máy tàu thủy tại
trường Cao đẳng Nông nghiệp Thanh Hóa. Chúng tôi đã trải qua quá trình thu
thập, tổng hợp, lựa chọn nội dung, và tổ chức kiến thức theo một lộ trình khoa
học, đảm bảo tính cập nhật, chính xác và thực tiễn. Mỗi chương, mỗi mục đều
được cân nhắc kỹ lưỡng để mang đến cho người học cái nhìn toàn diện và sâu
sắc nhất.
Giáo trình Khai thác máy nén khí được xây dựng bám sát Chương trình
đào tạo Khai thác máy Tàu thủy của Trường Cao đẳng Nông nghiệp Thanh Hóa
theo Trình độ đào tạo Trung cấp. Nội dung giáo trình không chỉ đáp ứng đầy đủ
các yêu cầu về kiến thức và kỹ năng được quy định trong chuẩn đầu ra của
chương trình, mà còn mở rộng và đi sâu vào những vấn đề cốt lõi, mang tính
thời sự, giúp người học phát triển năng lực tư duy, giải quyết vấn đề và thích
ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động. Đây là tài liệu học tập
chính thức, đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và hỗ trợ người học
tiếp thu kiến thức một cách hệ thống, hiệu quả.
Cấu trúc chung của giáo trình bao gồm 3 bài được sắp xếp một cách logic từ
Kiến thức cơ bản/tổng quan đến Kiến thức chuyên sâu/ứng dụng. Cụ thể:
Mỗi bài đều được thiết kế với các mục tiêu học tập rõ ràng, nội dung lý
thuyết, ví dụ minh họa, bài tập ứng dụng và câu hỏi ôn tập, nhằm giúp người học
củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành. Chúng tôi hy vọng giáo trình
3
này sẽ là một tài liệu hữu ích, giúp người học đạt được kết quả cao nhất trong
quá trình học tập và nghiên cứu.
Để hoàn thành giáo trình Khai thác máy nén khí này, chúng tôi xin bày tỏ
lòng biết ơn sâu sắc đến Trường Cao đẳng Nông nghiệp Thanh Hóa đã tạo điều
kiện thuận lợi, đã hỗ trợ về mọi mặt, từ nguồn lực đến cơ sở vật chất, giúp tập
thể tác giả có thể yên tâm thực hiện công việc đã định hướng và phê duyệt chủ
trương biên soạn giáo trình.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, giáo trình chắc chắn không tránh khỏi những
thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu từ quý
bạn đọc, các đồng nghiệp và người học để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn
trong những lần tái bản sau.
Thanh Hoá, ngày…..........tháng năm 2022
Tham gia biên soạn
1. Hoàng Duy Đông; 2.Vũ Thị Thanh Bình;
3.Trương Tiến Lộc; 4.Lê Gia Phương
4
GIÁO TRÌNH MÔN HỌC
Tên môn học: KHAI THÁC MÁY NÉN KHÍ
Mã MĐ: MĐ 21
I. Vị trí, tính chất MĐ:
- MĐ “Khai thác máy nén khí” là môđun đào tạo nghề trong danh mục các môn học
đào tạo bắt buộc thuộc chương trình cao đẳng nghề KTMTB. Môđun bao gồm các kiến
thức cơ bản về máy nén khí và khai thác máy nén khí .
II. Mục tiêu MĐ:
Hoàn thành môn học này, sinh viên có khả năng:
- Thao động tác theo đúng quy trình, đảm bảo an toàn, nhanh gọn, chính xác và
đạt hiệu quả kinh tế cao.
- Tiến hành xử lý các lỗi thường gặp đầy đủ và chính xác.
- Theo dõi máy nén hoạt động đảm bảo các thông số trong giới hạn cho phép.
- Bảo dưỡng và sửa chữa máy nén khắc phục hết hư hỏng.
- Tiến hành dừng máy nén theo đúng quy trình, đảm bảo an toàn, nhanh gọn,
chính xác.
- Đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp, bảo vệ môi trường.
Tài liệu cần tham khảo:
- Giáo trình máy phụ tàu thủy, Giáo trình thực hành
- Sách máy phụ tàu thuỷ; CD Rom mô phỏng về hoạt động của máy nén gió.
- Bảng quy trình vận hành và bảo dưỡng-sửa chữa.
5
GIÁO TRÌNH KHAI THÁC MÁY NÉN KHÍ
Bài 1: Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy nén khí
I. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy nén khí
Tổng quan về máy nén khí
Máy nén khí là thiết bị cơ học dùng để nén không khí hoặc các loại khí khác,
làm tăng áp suất của chúng. Trên tàu thủy, máy nén khí là một thiết bị phụ rất
quan trọng, cung cấp khí nén cho nhiều hệ thống khác nhau:
Hệ thống khởi động máy chính và máy phụ: Đây là chức năng quan trọng
nhất, dùng áp suất khí nén để khởi động động cơ diesel.
Hệ thống điều khiển và tự động hóa: Cung cấp khí nén sạch, khô để vận hành
các van điều khiển từ xa.
Các thiết bị phụ trợ khác: Sục khí, vận hành các dụng cụ cầm tay (máy
khoan, máy mài...), vệ sinh thiết bị, v.v.
1. Cấu tạo của máy nén và Nguyên lý làm việc của máy nén khí piston
Máy nén khí piston (còn gọi là máy nén khí kiểu thể tích) là loại phổ biến
nhất trên tàu thủy. Cấu tạo cơ bản của nó giống như một động cơ đốt trong.
Xi lanh và Piston: Đây là bộ phận chính thực hiện quá trình nén. Piston
chuyển động tịnh tiến trong xi lanh để thay đổi thể tích.
Trục khuỷu và thanh truyền: Biến chuyển động quay của động cơ thành
chuyển động tịnh tiến của piston.
Van nạp (hút) và van xả (đẩy): Là các van một chiều, được bố trí ở nắp xi
lanh. Van nạp cho phép không khí đi vào xi lanh, còn van xả cho không khí đã
nén đi ra.
Hệ thống bôi trơn: Cung cấp dầu để bôi trơn các bề mặt ma sát (piston, xi
lanh, trục khuỷu), đồng thời làm mát một phần.
Hệ thống làm mát: Dùng nước hoặc không khí để làm mát thân xi lanh, giúp
giảm nhiệt độ khí nén và tăng hiệu suất.
Hệ thống lọc khí: Bao gồm bộ lọc khí nạp (lọc bụi) và bộ lọc khí xả (tách
dầu, nước) để đảm bảo khí nén sạch.
Nguyên lý làm việc của máy nén khí piston
Quá trình nén khí của máy nén piston thường diễn ra theo chu kỳ gồm hai
hành trình:
Hành trình hút (nạp)