CHÖÔNG 1. TOÅNG QUAN VEÀ KINH TEÁ HOÏC VI MOÂ
1.1 Caùc khaùi nieäm Kinh teá hoïc
1.1.1 KINH TEÁ HOÏC
coù theå ñònh nghóa laø moân khoa hoïc xaõ hoäi, nghieân
cöùu vieäc löïa choïn caùch söû duïng hôïp lí nguoàn löïc khan hieám (coù haïn) ñeå saûn
xuaát ra nhöõng haøng hoaù vaø dòch vu,ï nhaèm thoûa maõn cao nhaát nhu caàu cho
moïi thaønh vieân trong xaõ hoäi.
Kinh teá hoïc xem xeùt nhöõng khaû naêng löïa choïn, tìm caùch ñaùnh giaù lôïi
ích vaø chi phí döï kieán, vaø ra quyeát ñònh. Ta cuõng tìm caùch hieåu haäu quaû cuûa
moät soá haønh ñoäng, nhöõng haäu quaû khoâng ñöôïc hieån nhieân ngay töø ban ñaàu.
Haõy xeùt nhöõng ví duï döôùi ñaây (anh chò haõy nghó ra vaøi ví duï cuûa mình) veà
caùc chính saùch ñöôïc ñeà nghò (vaø ñoâi khi ñöôïc thöïc hieän) nhaèm khaéc phuïc
nhöõng vaán ñeà xaõ hoäi.
Vaán ñeà Chính
saùch
Nhöõng haäu quaû baát lôïi
+ Giaù
thueâ nhaø
quaù cao
+ Haïn
ñònh tieàn
thueâ
1. Chuû nhaø seõ khoâng söûa chöõa caên hoä.
2. Veà laâu daøi seõ coù ít coâng trình xaây döïng ñeå
cho thueâ hôn.
3. Chuû nhaø coù theå duøng phaân bieät ñoái xöû hoaëc
thieân vò nhö nhöõng coâng cuï ñeå haïn cheá.
4. Seõ coù nhöõng hình thöùc traû tieàn chui khaùc töø
ngöôøi thueâ cho chuû nhaø.
+ Löông
quaù thaáp
+ Ñaët möùc
löông toái
thieåu
1. Chuû ñoùng cöûa coâng ty, hoaëc baõi boû nhöõng
quyeàn lôïi khaùc.
2. Taêng vieäc traû tieàn chui vaø taêng coâng nhaân
laäu.
3. Taêng söï thieân vò.
2
2
+ OÂ
nhieãm
quaù
nhieàu
+ Baét
buoäc coù
caùc thieát
bò laøm
saïch
Lôïi ích: moâi tröôøng saïch hôn.
Phí toån: chi phí saûn xuaát taêng, giaù taêng. Khi giaù
taêng, seõ baùn ñöôïc ít saûn phaåm hôn.
Doanh nghieäp nhoû laø nhöõng doanh nghieäp ñaàu
tieân suït giaûm, caïnh tranh ít hôn.
1.1.2 KINH TEÁ HOÏC VI MOÂ hay Lyù thuyeát Giaù caû baøn veà nhöõng ñôn vò
kinh teá rieâng leû nhö ngöôøi tieâu duøng, hoä gia ñình, doanh nghieäp, saûn phaåm
cuï theå, thò tröôøng saûn phaåm cuï theå,...
Kinh teá hoïc vi moâ
nghieân cöùu caùch thöùc maø caùc hoä gia ñình, caùc
doanh nghieäp ra quyeát ñònh vaø taùc ñoäng laãn nhau trong moät thò tröôøng naøo
ñoù. Noù nghieân cöùu neàn kinh teá ôû giaùc ñoä chi tieát, rieâng leû.
1.1.3 KINH TEÁ HOÏC VÓ MOÂ
baøn veà toång theå neàn kinh teá nhö taùc ñoäng cuûa
chi tieâu chính phuû, thueá vaø chính saùch tieàn teä, thaát nghieäp, laïm phaùt,…
Moät caùch ñeå deã daøng phaân bieät hai loaïi naøy laø nghó veà kinh teá hoïc vó
moâ nhö moân nghieân cöùu veà röøng vaø kinh teá hoïc vi moâ laø moân nghieân cöùu veà
caây.
Kinh teá hoïc vi moâ vaø kinh teá hoïc vó moâ coù moái quan heä chaët cheõ vôùi
nhau. Vì nhöõng thay ñoåi trong neàn kinh teá noùi chung, baét nguoàn töø nhöõng
quyeát ñònh cuûa haøng trieäu caù nhaân, khoù coù theå ñeå hieåu kinh teá hoïc vó moâ
phaùt trieån maø khoâng quan taâm ñeán nhöõng quyeát ñònh kinh teá vi moâ lieân
quan.
1.1.4 KINH TEÁ HOÏC THÖÏC CHÖÙNG VAØ KINH TEÁ HOÏC CHUAÅN TAÉC
1.1.4.1 Kinh teá hoïc thöïc chöùng baøn veà nhöõng giaûi thích khaùch quan hay
khoa hoïc söï vaän ñoäng cuûa neàn kinh teá. ÔÛ ñaây chuù troïng veà GIAÛI THÍCH
baèng SÖÏ KHAÙCH QUAN.
3
3
1.1.4.2 Kinh teá hoïc chuaån taéc cho ta nhöõng quy ñònh hay ñeà nghò döïa treân
ñaùnh giaù caù nhaân veà giaù trò. ÔÛ ñaây chuù troïng nhieàu hôn veà CHUÛ QUAN, hay
laø ñieàu maø ta cho laø PHAÛI xaûy ra.
1.2 ÑÖÔØNG GIÔÙI HAÏN KHAÛ NAÊNG SAÛN XUAÁT (PPF)
Nhöõng löïa choïn kinh teá laø caàn thieát bôûi vì nguoàn löïc laø khan hieám:
chuùng khoâng töï nhieân coù saün vôùi soá löôïng voâ haïn.
Ta coù theå xaây döïng ñöôøng giôùi haïn khaû naêng saûn xuaát cho baát cöù thöïc
theå saûn xuaát naøo, keå caû toaøn boä neàn coâng nghieäp hay kinh teá quoác gia.
1.2.1 KHÁI NIỆM
Sự khan hiếm tài nguyên làm cho việc sản xuất bị hạn chế về mặt sản
lượng. Đường giới hạn khả năng sản xuất cho biết các kết hợp khác nhau của
hai (hay nhiều loại hàng hóa) có thể được sản xuất từ một số lượng nhất định
của nguồn tài nguyên (khan hiếm). Đường giới hạn khả năng sản xuất minh
họa cho sự khan hiếm của nguồn tài nguyên.
Thí dụ, giả sử một nền kinh tế có bốn đơn vị lao động tham gia vào sản xuất
thực phNm và vải. Số liệu về khả năng sản xuất của nền kinh tế này được
trình bày trong bảng 1.1 dưới đây.
Bảng 1.1. Khả năng sản xuất
Thực phẩm Vải
Phương
án
sản xuất
Số đơn vị lao động Sản lượng Số đơn vị lao
động
Sản lượng
A 4 25 0 0
B 3 22 1 9
C 2 17 2 17
D 1 10 3 24
E 0 0 4 30
Dựa vào số liệu trong bảng 1.1, ta có thể vẽ nên một đường cong được
gọi là đường giới hạn khả năng sản xuất như trong hình 1.2 dưới đây.
4
4
Tổng quát, đường giới hạn khả năng sản xuất cho biết sản lượng tối đa
của hai (hay nhiều) sản phNm có thể sản xuất được với một số lượng tài nguyên
nhất định.
Nếu số công nhân phân định cho mỗi ngành càng nhiều thì sẽ càng tạo
ra nhiều sản phNm, nhưng năng suất của mỗi công nhân về sau càng giảm. Hiện
tượng này được mô tả bởi quy luật kết quả biên giảm dần. Quy luật kết quả
biên giảm dần cho biết là sẽ trở nên khó hơn khi thực hiện một hoạt động nào
đó ở mức độ cao hơn. Thí dụ, khi ta lái xe thật chậm, ta có thể dễ dàng tăng tốc
độ lên, chẳng hạn, 10 km/giờ, nhưng khi ta đã lái xe thật nhanh thì việc tăng
tốc độ lên thêm 10km/giờ sẽ rất khó đạt được. Quy luật này có thể được quan
sát thấy ở rất nhiều lĩnh vực. Trong lĩnh vực kinh tế, ta có thể cụ thể hóa nó
như sau: việc mở rộng sản xuất bất kỳ một hàng hóa nào đó thì sẽ càng lúc
càng khó hơn và ta phải sử dung nguồn tài nguyên càng lúc càng nhiều để tạo
ra thêm một sản phNm. Việc tăng mức độ thỏa mãn của ta đối với một loại hàng
hóa nào đó sẽ càng lúc càng khó khăn hơn khi chúng ta tiêu dùng nó càng
nhiều.
Nếu ta di chuyển dọc theo đường giới hạn khả năng sản xuất, chẳng hạn
từ điểm A đến điểm B của hình 1.2, ta sẽ thấy việc sản xuất thêm vải sẽ làm cho
số lương thực giảm đi. Từ nhận xét này, các nhà kinh tế giới thiệu khái niệm
chi phí cơ hội của việc sản xuất thêm một loại hàng hóa nào đó.
Chi phí cơ hội (để sản xuất ra thêm một đơn vị sản phẩm X) là số đơn vị
sản phẩm Y phải sản xuất bớt đi để sản xuất ra thêm một đơn vị sản phẩm X.
5
5
Như vậy, nghịch dấu với độ dốc của đường giới hạn khả năng sản xuất tại một
điểm chính là chi phí cơ hội tại điểm đó. Do đó, trên sơ đồ trên ta có thể thấy
chi phí cơ hội khác nhau giữa hai điểm A và B của đường giới hạn khả năng sản
xuất.
Công thức tính chi phí cơ hội như sau:
Chi phí cơ hội = - Độ dốc của đường giới hạn khả năng sản xuất.
Thí dụ: Giả sử ta có phương trình đường giới hạn khả năng sản xuất của hai
loại sản phNm (X và Y) là như sau:
Phương trình đường giới hạn khả năng sản xuất này cho thấy đường giới hạn
khả năng sản xuất có dạng một phần tư đồ thị elip ứng với phần và
tương tự như trong hình 1.3.
Để tính độ dốc của đường giới hạn khả năng sản xuất tại các điểm, ta
làm như sau:
(1) Từ phương trình trên, ta suy ra:
(2) Tính đạo hàm bậc nhất của hàm số này:
Như thế:
Tại điểm (X = 10, Y = 5), ta có độ dốc của đường giới hạn khả năng sản
xuất là:
Độ dốc =