ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: KỸ THUẬT NUÔI VÀ PHÒNG TRỊ BỆNH CHO
TRÂU BÒ, DÊ, THỎ
NGÀNH/NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm .........
…………........... của……………………………….
Thanh Hóa, năm 2022
1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu
lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình "Kỹ thuật nuôi và phòng trị bệnh cho trâu, bò, dê, thỏ" được biên
soạn nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành Chăn
nuôi (hoặc Chăn nuôi - Thú y) trình độ Cao đẳng tại Trường Cao đẳng Nông nghiệp
Thanh Hóa. Đây là một trong những môn học/mô đun chuyên ngành quan trọng, cung
cấp cho người học những kiến thức và kỹ năng nền tảng về đặc điểm sinh học, quy
trình kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc, quản lý và các biện pháp phòng trị bệnh hiệu
quả cho các loài gia súc nhai lại phổ biến như trâu, bò, dê và cừu.
Quá trình biên soạn giáo trình được thực hiện bởi đội ngũ giảng viên có kinh
nghiệm của Khoa Chăn nuôi - Thú y (hoặc Khoa chuyên môn liên quan), Trường Cao
đẳng Nông nghiệp Thanh Hóa. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên chương
trình đào tạo đã được phê duyệt, đồng thời có tham khảo, cập nhật kiến thức từ các tài
liệu chuyên ngành uy tín trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn sản
xuất tại địa phương và các vùng lân cận.
Giáo trình này là tài liệu học tập chính thức cho sinh viên ngành Chăn nuôi
(hoặc Chăn nuôi - Thú y), đồng thời cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho cán bộ kỹ
thuật, người chăn nuôi và những ai quan tâm đến lĩnh vực nuôi dưỡng và phát triển
đàn gia súc nhai lại.
Cấu trúc chung của giáo trình bao gồm các chương mục đi từ những kiến thức
nền tảng về giải phẫu sinh lý sinh dục, quy trình khai thác và đánh giá tinh dịch, các
kỹ thuật thụ tinh nhân tạo chuyên biệt cho từng loài, đến việc quản lý và nâng cao
hiệu quả sinh sản trong đàn.
Giáo trình được cấu trúc gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Kỹ thuật nuôi phòng và trị bệnh cho trâu bò
2
Chương 2 : Kỹ thuật nuôi phòng và trị bệnh cho dê
Chương 3: Kỹ thuật nuôi phòng và trị bệnh cho thỏ
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Cao đẳng Nông
nghiệp Thanh Hóa, Hội đồng Khoa học và Đào tạo nhà trường, Khoa Chăn nuôi - Thú
y (hoặc Khoa chuyên môn liên quan) đã tạo điều kiện và chỉ đạo sát sao trong quá
trình biên soạn. Xin cảm ơn các đồng nghiệp, các chuyên gia và các cơ sở chăn nuôi
đã đóng góp ý kiến quý báu để giáo trình được hoàn thiện hơn.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song giáo trình khó tránh khỏi những thiếu sót.
Rất mong nhận được sự góp ý chân thành từ quý độc giả và các bạn sinh viên để giáo
trình ngày càng hoàn thiện hơn trong những lần tái bản sau.
Thanh Hóa, ngày…..tháng…..năm 2022
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: ThS. Phạm Thị Phượng
2. Thành viên: ThS. Nguyễn Thế Hưng
3
MỤC LỤC
GIÁO TRÌNH.....................................................................................................1
Chương 1: Kỹ thuật chăn nuôi, phòng và trị bệnh cho trâu bò..........................10
Bài 1: Giống và công tác giống trâu bò Thời gian.........................................10
1. Giới thiệu một số giống trâu bò.............................................................10
2. Công tác giống trâu bò...........................................................................14
Bài 2: Chuồng trại trong chăn nuôi trâu bò...................................................20
I. Những yêu cầu và nguyên tắc cơ bản về chuồng trại.............................20
II. Các kiểu bố trí chuồng nuôi..................................................................22
III. Nguyên tắc xây dựng các chi tiết chuồng trại......................................23
1.Hướng chuồng:......................................................................................23
2.Mặt bằng và nền chuồng:.....................................................................23
IV. Vệ sinh chuồng trại.............................................................................25
V. Thực hành: Thiết kế chuồng trại chăn nuôi trâu bò..............................26
Bài 3: Dinh dưỡng và thức ăn cho trâu bò.....................................................28
I. Đặc điểm tiêu hóa của gia súc nhai lại...................................................28
1. Bộ máy tiêu hóa.................................................................................28
II. Dinh dưỡng và thức ăn cho trâu bò.......................................................30
III. Thức ăn và kỹ thuật chế biến sử dụng.................................................31
Bài 4: Kỹ thuật chăn nuôi các loại trâu bò.....................................................38
1. Các phương thức chăn nuôi trâu bò.......................................................38
2. Kỹ thuật chăn nuôi các loại trâu bò.......................................................40
Bài 5. Phòng và trị bệnh cho trâu bò..............................................................48
I. Bệnh nội khoa.............................................................................................48
1. Khái niệm chung về bệnh nội khoa.......................................................48
4
2. Bệnh chướng hơi dạ cỏ..........................................................................50
3. Bệnh cảm nắng (Say nắng, Trúng thử)..................................................55
II: BỆNH SẢN KHOA..............................................................................59
2. Bệnh sót nhau và sát nhau (Thường gọi chung là sót nhau - Retained
Placenta)...............................................................................................................66
III: BỆNH KÝ SINH TRÙNG TRÂU, BÒ...............................................84
IV. Bệnh truyền nhiễm trâu, bò.................................................................97
Chương 2: Kỹ thuật chăn nuôi, phòng và trị bệnh cho dê...............................124
Bài 1: Giống và công tác giống dê...............................................................124
1. Giới thiệu một số giống dê...................................................................124
2. Công tác giống dê................................................................................128
Bài 2: Chuồng trại trong chăn nuôi dê.........................................................133
I. Yêu cầu chung về chuồng trại dê.........................................................133
II. Các chi tiết chuồng dê.........................................................................134
III. Một số kiểu chuồng nuôi dê...............................................................137
Bài 3: Dinh dưỡng và thức ăn cho dê..........................................................139
I. Đặc tính và đặc điểm bộ máy tiêu hóa của dê......................................139
II. Dinh dưỡng và thức ăn cho dê............................................................140
III. Phối hợp khẩu phần ăn cho các loại dê..............................................149
Bài 4: Kỹ Thuật Chăn Nuôi Các Loại Dê....................................................153
1. Các Phương Thức Chăn Nuôi Dê........................................................153
2. Kỹ Thuật Nuôi Dê................................................................................156
Bài 5: Bệnh thường gặp ở dê.......................................................................160
1. Bệnh tiêu chảy.....................................................................................160
2. Bệnh chướng hơi dạ cỏ........................................................................163
3. Bệnh lở mồm long móng (LMLM)......................................................166
Chương 3: Kỹ thuật chăn nuôi, phòng và trị bệnh cho thỏ..............................170
5