BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG DU LỊCH VÀ CÔNG THƯƠNG
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: LỄ HỘI VIỆT NAM
NGHỀ HƯỚNG DẪN DU LỊCH
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số……./QĐ-DLCT ngày ….. /……./……
của Hiệu trưởng Trường Cao Du lịch và Công Thương
Hải Dương, năm 2022
1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2
LỜI GIỚI THIỆU
Trong kho tàng các giá trị văn hóa Việt Nam, lễ hội truyền thống và tín
ngưỡng dân gian là những di sản văn hóa tinh thần quý báu của ông cha ta để lại.
Những lễ hội và tín ngưỡng đó được hình thành và định hình bền vững từ thuở
mới dựng nước của cha ông ta. Trải qua những thăng trầm biến cố của lịch sử
nước nhà nhưng lễ hội và tín ngưỡng các dân tộc Việt Nam vẫn phát triển theo
truyền thống của mình.
Tuy nhiên, trước xu thế chung của thời đại, lễ hội Việt Nam cũng đang
mang trong mình những sắc thái mới, xuất hiện thêm những lễ hội mới. Những
hình thức mới chứa đựng những nội dung mới của hoạt động lễ hội đang diễn ra
và từng bước định hình trong điều kiện mới. Đó là các lễ hội du lịch, liên hoan
du lịch, lễ hội thương mại – du lịch... đang ngày càng mở rộng với nhiều quy
mô, mức độ và nội dung phong phú, đa dạng, sinh động.
Tiếp thu thành tựu to lớn của những người đi trước trong công việc sưu
tầm, nghiên cứu về lễ hội truyền thống Việt Nam, trước đòi hỏi thực tế về yêu
cầu đào tạo nguồn nhân lực hoạt động trong lĩnh vực du lịch, tôi đã biên soạn
bài giảng “Lễ hội Việt Nam” nhằm phục vụ cho việc giảng dạy và học tập trong
trường.
Mục đích của Bài giảng là nhằm giúp sinh viên hiểu được một cách có hệ
thống, toàn diện những nghi thức, nghi lễ và nội dung của các lễ hội truyền
thống và hiện đại ở Việt Nam. Qua đó thấy rõ vai trò quan trọng của lễ hội đối
với đời sống tinh thần của cộng đồng và đối với hoạt động kinh doanh du lịch để
trân trọng, kế thừa và phát huy nét đẹp của chúng, góp phần xây dựng nền văn
hóa các dân tộc Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Nội dung bài giảng gồm 2 chương:
Chương 1: Lễ hội truyền thống Việt Nam
Chương 2: Lễ hội hiện đại Việt Nam
3
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM ......................................
9 1. Một số khái niệm cơ bản............................................................................... 9
1.1. Khái niệm lễ ........................................................................................... 9
1.2. Khái niệm Hội ...................................................................................... 13
1.4. Khái niệm lễ hội ................................................................................... 15
1.5. Khái niệm lễ hội truyền thống.............................................................. 15 3.
Đặc điểm của lễ hội truyền thống ............................................................... 18
3.1. Mối quan hệ giữa tín ngưỡng và lễ hội truyền thống .......................... 18 3.2.
Đối tượng suy tôn trong lễ hội ............................................................. 18 3.3.
Thời gian tổ chức lễ hội ....................................................................... 22 3.4.
Không gian tổ chức lễ hội .................................................................... 23 4. Vai
trò của lễ hội truyền thống.................................................................... 28 4.1. Lễ
hội biểu hiện giá trị xã hội của cộng đồng ..................................... 29
4.2. Lễ hội mang lại khoảng thời gian nhàn rỗi và cuộc sống phong phú,
thoải mái hơn cho cộng đồng......................................................................
30 4.3. Lễ hội nhắc nhở người ta sống trật tự, mực thước
.............................. 31 4.4. Lễ hội là dịp hoàn thiện các chủng loại văn hoá,
văn nghệ và tạo điều kiện cho sự tái sáng tạo của mỗi người trong lĩnh vực
hoạt động của mình.. 32 4.5. Lễ hội có chức năng cố kết cộng
đồng................................................. 32 4.6. Lễ hội đáp ứng nhu cầu tâm
linh của con người ................................. 33
5. Nghi thức tổ chức thông thường của lễ hội truyền thống ...........................
33 5.1. Phần lễ
.................................................................................................. 33 5.2. Phần
hội................................................................................................ 34
6. Một số lễ hội truyền thống tiêu biểu ở Việt Nam .......................................
35 6.1. Lễ tết cổ
truyền..................................................................................... 35 6.2. Lễ hội
đền Hùng – Quốc lễ .................................................................. 47 6.3. Lễ
hội chùa Hương............................................................................... 49 6.4.
Lễ hội lồng tồng và Xên bản, xên mường............................................ 51 *
Phần tham khảo: .................................................................................... 57
6.5. Lễ bỏ mả ở Tây Nguyên .....................................................................
57 6.6. Lễ đâm trâu ở Tây Nguyên
.................................................................. 61
CHƯƠNG 2: LỄ HỘI HIỆN ĐẠI VIỆT NAM ..................................................
64 1. Khái niệm lễ hội hiện đại
............................................................................ 65 2. Phân loại lễ hội hiện đại
tiêu biểu ............................................................... 65
2.1. Lễ kỉ niệm .............................................................................................
66 2.2. Liên hoan du lịch làng nghề truyền thống
........................................... 66 2.3. Hội chợ thương mại
............................................................................ 67 2.4. Liên hoan văn hóa
nghệ thuật .............................................................. 69 2.5. Lễ hội du
lịch........................................................................................ 69
3. Đặc điểm của lễ hội hiện đại.......................................................................
74 3.1. Quan hệ của lễ hội hiện đại
................................................................. 75 3.2. Mục đích tổ chức
.................................................................................. 75 3.3. Về thời gian tổ
chức ............................................................................. 75
4
3.4. Về không gian tổ chức lễ hội................................................................ 75
3.5. Sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại.......................................... 76
4. Vai trò của lễ hội .........................................................................................
76 4.1. Đối với kinh tế ......................................................................................
76 4.2. Đối với văn hoá ....................................................................................
77 4.3. Đối với chính trị – xã hội .....................................................................
77 5. Cách thức tổ chức thông thường của lễ hội hiện
đại................................... 78 5.1. Phần
lễ.................................................................................................. 78 5.2. Phần
hội ............................................................................................... 79 6. Thực
hành chương 2.................................................................................... 79