ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: MÁY ĐIỆN HÀNG HẢI
NGÀNH: ĐIỀU KHIỂN TÀU BIỂN
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm .........
…………........... của……………………………….
Thanh Hóa, năm 2022
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình lưu hành nội bộ nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu
lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình được thiết kế để đào tạo người học trở thành kỹ thuật viên về lĩnh vực
Điều khiển tàu biển, làm việc được trên các tàu vận tải trong nước và quốc tế. người học
phải có đủ kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề đáp ứng với công việc theo vị trí đảm
nhiệm. Giáo trình mô đun Máy điện hàng hải được thiết kế để đào tạo người học có năng
lực vận hành và sử dụng các hệ thống, trang thiết bị trên tàu, thiết bị hỗ trợ hàng hải, có
đạo đức nghề nghiệp; có thái độ hợp tác với đồng nghiệp; có sức khỏe tốt nhằm tạo điều
kiện cho người lao động có khả năng tìm việc làm, đồng thời có khả năng học tập vươn
lên, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Thanh Hóa, ngày…..........tháng…........... năm 2022
1. Chủ biên: Nguyễn Hữu Trung
2. Nguyễn Duy Tiến
3. Nguyễn Văn Tâm
4. Trịnh Văn Thục
3
MỤC LỤC
GIÁO TR NHÌ....................................................................................................................................................1
L I GI I THIỆUỜ Ớ ...............................................................................................................................................2
MỤC LỤC........................................................................................................................................................3
GIÁO TR NH M ĐUNÌ Ô ..................................................................................................................................10
Tên mô đun: Máy điện hàng hải..................................................................................................................10
Mã mô đun: MĐ 21......................................................................................................................................10
Bài 1: La bàn điện........................................................................................................................11
Mục tiêu:......................................................................................................................................................11
Cẩn thận, nghiêm túc, có tính kỷ luật cao...................................................................................................11
Nội dung chính:............................................................................................................................................11
1. Khái quát chung về la bàn con quay..........................................................................................11
2. Con quay và các tính chất của nó..............................................................................................11
3. Chuyển động của con quay trên quả đất....................................................................................13
4. Phương pháp biến con quay thành dụng cụ chỉ hướng..............................................................14
5. Nguyên lý cấu tạo la bàn con quay............................................................................................15
6. Sử dụng và bảo quản la bàn con quay.......................................................................................17
Bài 2: Máy lái...............................................................................................................................18
Cẩn thận, nghiêm túc, có tính kỷ luật cao...................................................................................................18
Nội dung chính:............................................................................................................................................18
MÁY LÁI TỰ ĐỘNG...................................................................................................................18
CƠ SỞ MÁY LÁI TỰ ĐỘNG.......................................................................................................18
1. Tổng quát về hệ thống máy lái tự động trên tàu biển................................................................18
2. Cơ sở lý thuyết máy lái tự động.................................................................................................19
Phương trình vi phân chuyển động của tàu................................................................................................20
Nhận xét.......................................................................................................................................................23
3. Nguyên lý hoạt động theo sơ đồ khối........................................................................................24
4. Máy lái tự động Anschutz..........................................................................................................25
5. Công tác chuẩn bị máy lái trước khi tàu rời bến........................................................................26
Bài 3: Máy đo sâu.........................................................................................................................27
4
Cẩn thận, nghiêm túc, có tính kỷ luật cao...................................................................................................27
Nội dung chính:............................................................................................................................................27
1. Sóng âm..................................................................................................................................... 27
2. Khái quát chung về máy đo sâu................................................................................................29
Nguyên lý hoạt động của máy đo sâu hồi âm..............................................................................................30
Sơ đồ nguyên lý hoạt động của máy đo sâu như sau:.................................................................................31
1. 3. Nguyên lý cấu tạo màng dao động thu, phát sóng siêu âm.................................................................31
Hình vẽ 2.5...................................................................................................................................................32
2.3.2. Phương pháp 2: Nguyên lý hiệu ứng áp điện.................................................................32
Hình vẽ 2.6...................................................................................................................................................33
Sai số do tốc độ truyền lan sóng âm trong môi trường nước biển..........................................36
Sai số do tàu lắc ngang:...............................................................................................................36
Sai số trong tính thời gian........................................................................................................... 37
Sai số vạch không.........................................................................................................................37
Màng dao động thu, phát sóng siêu âm.....................................................................................38
Hình vẽ 2.12.................................................................................................................................................38
Hiện tượng giao thoa sóng âm khi đo sâu..................................................................................38
Hình vẽ 2.13.................................................................................................................................................38
Hình vẽ 2.18.................................................................................................................................................40
2.7.4. Nhiễu loạn số không (do búp phụ gây ra)........................................................................40
2.7. Nguyên lý đo sâu bằng bút ghi di động................................................................................................41
Nguyên lý hoạt động.................................................................................................................... 42
2.8. Nguyên lý đo sâu bằng chỉ thị đèn hình................................................................................................43
Hình vẽ 2.20.................................................................................................................................................43
Nguyên lý hoạt động:...................................................................................................................43
Tắt máy:........................................................................................................................................44
Bài 4: Tốc độ kế...........................................................................................................................46
Cẩn thận, nghiêm túc, có tính kỷ luật cao...................................................................................................46
Nội dung chính:............................................................................................................................................46
1. Khái quát chung về máy đo tốc độ kế........................................................................................46
2. Nguyên lý đo tốc độ dựa theo hiệu ứng doppler........................................................................47
5
3. Nguyên lý đo tốc độ dựa theo cảm ứng điện từ.........................................................................48
4. Những lưu ý khi sử dụng...........................................................................................................52
Thực hiện gắn đầu dò đúng kỹ thuật..............................................................................................53
Quan sát điều kiện thủy văn khi tiến hành khảo sát.......................................................................53
Hiểu và điều chỉnh thông số kỹ thuật hợp lý.................................................................................53
Calibrate thiết bị để đạt độ chính xác cao.....................................................................................54
Điều chỉnh xung phát và kiểm tra nhận dạng đáy..........................................................................54
Lưu trữ và xuất dữ liệu khảo sát đúng chuẩn................................................................................54
Bài 5: Hải đồ điện tử...................................................................................................................55
Cẩn thận, nghiêm túc, có tính kỷ luật cao...................................................................................................55
Nội dung chính:............................................................................................................................................55
1. Giới thiệu hệ thống hiển thị hải đồ điện tử và thông tin ECDIS...............................................55
1.1. Hải đồ điện tử........................................................................................................................55
1.2. Vai trò của hải đồ điện tử.....................................................................................................55
– Nâng cao an toàn hàng hải.........................................................................................................55
– Tối ưu hóa hiệu quả hành trình..................................................................................................55
– Hỗ trợ các hệ thống dẫn đường điện tử......................................................................................56
– Cập nhật thông tin hàng hải kịp thời..........................................................................................56
– Hỗ trợ công tác quản lý và giám sát..........................................................................................56
2. Nguyên lý cấu tạo của hệ thống hiển thị hải đồ điện tử và thông tin ECDIS............................58
2.1. Các thành phần của hải đồ điện tử.....................................................................................58
Giao diện người dùng...................................................................................................................58
Cơ sở dữ liệu bản đồ.....................................................................................................................58
Hệ thống cảm biến........................................................................................................................ 58
Hệ thống cảnh báo........................................................................................................................58
Phần mềm phân tích dữ liệu......................................................................................................... 58
2.2. Cách sử dụng hải đồ điện tử kết hợp với máy định vị GPS cầm tay...............................59
- Cập nhật dữ liệu hải đồ...............................................................................................................59
- Kết nối GPS với hải đồ điện tử...................................................................................................59
- Lập kế hoạch hành trình.............................................................................................................59
- Theo dõi trong quá trình di chuyển............................................................................................59