CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM
TRƯỜNG CAO ĐẲNG HÀNG HẢI II
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: MÔ PHỎNG LÁI TÀU
NGHỀ: ĐIỀU KHIỂN TÀU BIỂN
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo quyết định số:29/QĐ-CĐHH II ngày 13 tháng 10 năm 2021
Của trường Cao Đẳng Hàng Hải II.
(Lưu Hành Nội Bộ)
TP. HCM , năm 2021
BÀI 1. CƠ SỞ LÁI TÀU
1. Mục tiêu, chập tiêu
1.1. Khái niệm mục tiêu, chập tiêu
Khái niệm: Chập tiêu hàng hải được tạo bởi hai mục tiêu, chẳng hạn, hai mục
tiêu A và B, có cùng giá trị phương vị thật. Đường thẳng nối hai mục tiêu được xác
định chính xác về phương và có thể được thể hiện luôn trên hải đồ (đặc biệt là các
chập tiêu nhân tạo). Thông thường mục tiêu sau cao hơn mục tiêu trước.
1.2. Đặc điểm chập tiêu
Tùy theo tính chất, đặc điểm và chức năng khác nhau trong ngành Điều khiển
tàu, có thể chia làm các loại sau:
- Theo đặc điểm và tính chất: Chập tiêu tự nhiên và chập tiêu nhân tạo.
- Theo chức năng: Chập tiêu đặc biệt, chập tiêu dẫn đường và chập tiêu chuyển
hướng
Trong thực tiễn hàng hải, chập tiêu được sử dụng gồm hai loại, chập tiêu
nhân tạo và chập tiêu tự nhiên. Chập tiêu được xây dựng có đường tim chập xác định
tin cậy, tùy theo vị trí của nó mà được ứng dụng làm chập tiêu dẫn đường, chập tiêu
chuyển hướng, xác định vị trí hoặc sử dụng trong trường thử tàu để xác định độ lệch la
bàn, tốc độ tàu,...
Chập tiêu đặc biệt là chập tiêu để xác định độ lệch riêng la bàn, thường đặt ở
các khu vực thuộc trường khử độ lệch riêng.
Chập tiêu dẫn đường là chập tiêu dùng để dẫn đường cho tàu hành trình an
toàn. Vì vậy, loại chập tiêu này thường đặt ở những nơi hàng hải khó khăn, khu vực có
nhiều chướng ngại vật nguy hiểm cho việc hàng hải. Mặt khác, chập tiêu này cũng
được bố trí ở các khu vực dẫn tàu vào cảng, kênh hay các eo biển.
Chập tiêu chuyển hướng dùng để chỉ dẫn người đi biển biết vị trí chuyển hướng
sang hướng khác hoặc chỉ cho biết quãng đường đã chạy một cách chính xác theo chập
tiêu dẫn đường. Loại chập tiêu này thường đặt ở các tuyến phân luồng, luống hẹp và
có nhiều khúc phải chuyển hướng,...
2. Báo hiệu dẫn luồng
Thiết bị báo hiệu hàng hải bao gồm các loại dấu hiệu, đèn hiệu, âm hiệu, tín
hiệu vô tuyến lắp đặt trên các tuyến luồng giao thông, vùng nguy hiểm, các điểm cảnh
báo đặc biệt,... để hỗ trợ cho công tác dẫn tàu an toàn. Nhằm mục đích thống nhất qui
định về tính chất, sự phân bố đối với phao tiêu hàng hải trên toàn thế giới. Năm 1957
Hiệp hội Quốc tế các tổ chức quản lý hải đăng IALA (International Association
Lighthouse of Authorities) được thành lập
Sơ đồ phân bố ranh giới áp dụng hệ thống IALA vùng A và B
Năm 1980 IALA thống nhất áp dụng quy tắc phân chia ranh giới áp dụng hệ
thống phao tiêu hàng hải. Hình 6.1 mô tả sơ đồ minh họa sự phân chia thống nhất
áp dụng chế độ phao tiêu hàng hải khu vực A và B trên Thế giới theo qui định của
IALA.
Hai khu vực có đặc điểm khác biệt như sau: Theo hướng thận tiện của hệ
thống, khu vực A có phao xanh bên phải và phao đỏ bên trái. Ngược lại, khu vực B
có phao đỏ bên phải và phao xanh bên trái. Xác định vùng địa lý áp dụng khu vực
A hay B của hệ thống dựa vào các tài liệu:
Hệ thống phao tiêu hàng hải “IALA Maritime Bouyage System NP 735”.
Sổ tay hàng hải “Marine handbook”.
Hàng hải chỉ nam “Sailing directions”
Phao tiêu là các thiết bị trợ giúp hàng hải tầm gần có thể quan sát được bằng
mắt thường hoặc radar, được bố trí ở bờ, cảng, khu vực tiếp cận cảng và tuyến
hàng
hải ven bờ. Tùy theo yêu cầu hàng hải, nhiều dạng phao tiêu hàng hải có cấu
trúc
và đặc tính khác nhau. Thông tin phao tiêu được cho trên hải đồ hoặc đầy đủ
hơn
trong danh mục tín hiệu đèn và sương mù (ALFS)
Hướng của hệ thống
- Hướng cục bộ: là hướng từ biển vào cảng, sông, cửa sông hoặc vùng
nước hàng hải nội thuỷ.
- Hướng chung: là hướng do cơ quan bảo đảm an toàn hàng hải qui định.
- Trong điêù kiện cho phép, hướng chính sẽ dựa trên hướng thuận chiều
kim đồng hồ
- của khu vực.
- Hướng của hệ thống được chỉ dẫn trong “Hàng hải chỉ nam” và trên hải
đồ thể hiện bằng mũi tên màu đỏ
Phân loại theo mục đích sử dụng
- Phao mép luồng.
- Phao chỉ hướng.
- Phao nguy hiểm độc lập.
- Phao an toàn.
- Phao đặc biệt.
Màu sắc
- Phao mép luồng: xanh hoặc đỏ toàn bộ
- Phao đặc biệt: vàng toàn bộ.
- Phao khác: vạch ngang đen vàng, vạch ngang đen đỏ hoặc vạch đứng đỏ
và
- trắng.
Hình dạng
- Hình trụ, áp dụng cho phao chỉ giới hạn trái luồng.
- Hình nón, áp dụng cho phao chỉ giới hạn phải luồng.
- Hình cầu, áp dụng cho phao chỉ tim luồng.
- Trụ hình đứng.
- Cột tròn đứng
Dấu hiệu đỉnh
- Dấu hiệu đỉnh có 4 loại là hình trụ, hình nón, hình cầu và hình chữ “X”.
Phao cấu tạo dạng trụ hay cột tròn đứng thì dấu hiệu đỉnh quan trọng và quyết định đặc
tính của nó.
- Phao mép luồng hình trụ hoặc hình nón, phao tim luồng hình cầu không
cần mang dấu hiệu đỉnh vì bản thân hình dạng của nó có tính định dạng
Phạm vi áp dụng
Phao tiêu hệ thống IALA áp dụng cho tất cả các dấu hiệu hàng hải trừ nhà đèn,
đèn rẻ quạt, chập tiêu, phao tự động lớn, phao có sự cố và thuyền đèn. Hệ thống phao
đèn thiết lập nhằm mục đích chỉ dẫn:
Giới hạn luồng và tim luồng.
Giới hạn khu vực hàng hải dưới chân cầu.
Nguy hiểm tự nhiên và các cấu trúc khác.
Khu vực hàng hải theo qui định.
Dấu hiệu hàng hải quan trọng khác, (kể cả nguy hiểm mới xuất hiện chưa được
thể hiện trong các tài liệu hàng hải).
Nhận dạng và xác định thông tin trên phao tiêu hàng hải thuộc hệ thống IALA
có thể tham khảo tài liệu phao đèn, hải đồ hoặc danh mục tín hiệu đèn. Mỗi phao đều
có số hiệu và đặc điểm nhận dạng riêng về cấu trúc, đặc tính kỹ thuật như màu sắc,
chu kỳ phát sáng, tần số phát sáng, cường độ phát sáng,... Nhận dạng và xác định
thông tin sẽ biết được tính năng, công dụng của phao tiêu phục vụ công tác dẫn tàu.
Sau đây chúng ta sẽ giới thiệu một số loại phao tiêu hàng hải thuộc hệ thống IALA về
mục đích sử dụng và cách phân biệt nhận biết đơn giản.
Phao mép luồng
Phao mép luồng (Lateral marks) được áp dụng chỉ ra giới hạn an toàn của luồng
hàng hải bên phải và bên trái. Hình 6.2 và hình 6.3 mô tả hệ thống phao mép luồng
khu vực A và B. Đặc điểm nhận dạng chính như sau:
Giới hạn mép luồng bên trái sử dụng hình trụ, bên phải là hình nón.
Màu xanh hoặc đỏ sơn phủ toàn bộ phao.
Tín hiệu ban đêm sử dụng đèn xanh hoặc đỏ tương ứng.
Tại vị trí mà một đoạn luồng được chia làm hai ngả, nhưng đều về cùng điểm
tiếp theo được đặt phao nhánh (bifurcation bouy) để chỉ nhánh luồng ưu tiên. Phao
nhánh là phao mép luồng nhưng có thay đổi về màu sắc và có tín hiệu ban đêm riêng,
cụ thể như sau:
Phao ưu tiên luồng bên phải thuộc khu vực A có thân phao sơn 2 dải đỏ và 1 dải
xanh ở giữa đều nhau (RGR) còn dấu hiệu đỉnh màu xanh. Tín hiệu ban đêm là nhóm
2 chớp đỏ liên tiếp sau đó đến chớp đỏ sau Fl(2+1)R.
Phao ưu tiên luồng bên trái thuộc khu vực A có thân phao sơn 2 dải xanh và 1
dải đỏ ở giữa đều nhau (GRG) còn dấu hiệu đỉnh màu đỏ. Tín hiệu ban đêm là 2 chớp
xanh liên tiếp sau đó đến chớp xanh sau Fl(2+1)G.
Khu vực B ngược lại.
