Tr ng: Đai hoc s phamươ ư
Huê
L p: Văn 1Aơ
Tên SV: Nguyên H u Minh ư
MSHS: 13S6011100
KIÊM TRA:
Hoc phân: C s văn hoa Viêt ơ ơ
Nam
Đê bai: Gi i thiêu vê môt loai hinh nghê thuât thanh săc ma anh/ chi quan ơ
tâm.
Bai lam:
Gi i thiêu vê hat hâu văn Huê ơ ơ
Đât n c Viêt Nam trai dai t Băc chi Nam co sô l ng cac loai hinh nghê ươ ư ươ
thuât vê thanh săc vô cung phong phu va đa dang. Chung hiên diên trên nh ng ư
chiêc chiêu diên tr c đinh lang th i x a cho đên cac sân khâu nghê thuât ngay ươ ơ ư
nay. Chung xuât hiên t n i phô thi tâp nâp cho đên n i lang quê yên binh. Chung ư ơ ơ
tr nên nghiêm trang va linh thiêng khi xuât hiên trong nh ng buôi th c hanh ơ ư ư
nghi lê tâm linh cua ng i Viêt, đôi khi lai gian di gi a cuôc sông đi th ng t ươ ư ơ ươ ư
trong l i ru thân th ng ngay x a cua me đên cac điêu ho can, ho n c cua ơ ươ ư ươ
ng i nông dân, t cac lôi hat x a nh hat quan ho, hat đum, hat xoan, hat vi, hat ươ ư ư ư
giăm cua miên Băc cho đên ca Huê, hat bai choi cua miên Trung va ca nh ng điêu ư
li, đn ca cua miên Nam. Cac loai hinh ây không chi la mon ăn tinh thân hăng ơ
ngay cua ng i Viêt ma con đc xem la ban săc văn hoa dân tôc, la “ vât bau ” ươ ươ
cua cha ông ta đê lai, truyên t đi nay sang đi khac, cân đc gin gi va phat ư ơ ơ ươ ư
huy nh ng net đep truyên thông vôn co. Trong lich s phat triên cua xa hôi con ư ư
ng i co kha nhiêu cac loai hinh nghê thuât đê phuc vu tin ng ng, nhu câu tâm ươ ươ
linh cua ng i dân, trong đo hát h u văn la th lo i âm nh c nghi l , đc bi t ươ ầ ể ạ ạ ễ ặ ệ
g n li n, song hanh v i tín ng ng th Mâu cua ng i Viêt va đa tr thanh môt ắ ề ớ ưỡ ơ ươ ơ
loai hinh diên x ng dân gian rât đăc săc. ươ
Hat hâu văn la môt loai hinh nghê thuât thanh săc cô truyên cua Viêt Nam
co nguôn gôc t miên Băc. Ng c dong th i gian tr vê khoang thê ky th 15- ư ươ ơ ơ ư
16, trong qua trinh m đât, khân hoang vê phia Nam, nh ng ng i di dân đông ơ ư ươ
băng Băc Bô đa mang theo môt sô net văn hoa đai diên đên vung đât m i trong đo ơ
co ca tin ng ng th Mâu va thê loai phuc vu tin ng ng nay đo chinh la hat hâu ươ ơ ươ
văn.. Đây la hinh th c lê nhac găn liên v i nghi th c hâu đông cua tin ng ng t ư ơ ư ươ ư
phu– môt tin ng ng dân gian cua Viêt Nam. Băng cach s dung âm nhac mang ươ ư
tinh tâm linh v i cac l i văn trau chuôt, nghiêm trang, hâu văn đc xem la hinh ơ ơ ươ
th c ca hat mang y nghia hâu thanh. Trai qua cac vung miên, loai hinh ây lai co ư
nh ng tên goi khac nhau. Nêu nh ngoài B c g i là “hát văn”, trong Nam goi la ư ư ắ ọ
“r i bóng” thi mi n Trung – x Hu g i là “hát h u văn”. Có l xu t phát t ổ ề ư ế ọ ầ ẽ ấ ừ
n i dung và ý nghĩa h u bóng M ( M u ), h u h t các v trong “t ph c ngộ ầ ẹ ẫ ầ ế ị ứ ủ ộ
đng” đng đâu la cac Mâu: M u C u Trung, Mâu Thiên Y A Na, Mâu Th ng ồ ư ẫ ư ươ
Thiên, Mâu Th ng Ngan, Mâu Thoai mà vùng đt Hu ng i ta g i là h u ươ ở ấ ế ườ ọ ầ
văn Hu .ế
T đât Băc đên miên Trung va đăc biêt la kinh thanh Huê, nghê thuât nay ư
đa đc chuyên hoa nhuân nhuyên đê phu h p h n v i nh ng ng i dân đây. ươ ơ ơ ơ ư ươ ơ
Hát h u văn Hu và hát văn mi n B c không gi ng nhau. H u văn Hu thì hátầ ế ở ề ắ ố ầ ế
đn, hát đôi, hát t p th có khi ban công văn lên đên t 8 đên 10 ng i, ng i ơ ậ ể ư ươ ươ
th c hiên nghi lê hâu đông th ng đng hâu; còn hát văn mi n B c ch hát ư ươ ư ở ề ắ ỉ
đn va ng i hâu đông thì th ng ng i nhiêu h n la đng. Ngoai ra, cac gia hâu ơ ươ ươ ồ ơ ứ
miên Trung – Huê cung co s khac biêt so v i miên Băc. Con “r i bóng” ơ ư ơ ổ ở
mi n Nam thì không gi ng nh h u văn Hu , mà nó ch u nh h ng và màuề ố ư ầ ế ị ả ưở
s c c a văn hóa dân t c Kh -me nhi u h n so v i Chăm-pa. ắ ủ ộ ơ ề ơ ớ
Hát H u văn Hu th hi n rõ m i quan h giao thoa văn hóa c a văn hóaầ ế ể ệ ố ệ ủ
Chăm - Vi t. Xét v các y u t l ch s - văn hóa – truy n th ng dân t c r t dệ ề ế ố ị ử ề ố ộ ấ ễ
dàng nh n ra Hu , hát múa h u văn có dáng d p múa dân gian Chăm và t cậ ở ế ầ ấ ụ
hát th c a ng i Vi t. Ngoai ra, hâu văn Huê con mang bong dang cua môt sô ờ ủ ườ ệ
lan đi u dân ca Vi t Nam nh cac điêu ho, điêu ly va ca âm nhac cung đinh Huê. ệ ệ ư
Hai y u t hát múa t o s h p d n mang tính t ng h p va đăc biêt c vê hình ế ố ạ ự ấ ẫ ổ ợ ả
nh đng tác vu đao lân hinh th c diên x ng hat văn. ả ộ ư ươ
Hi n nay hâu Huê t n t i d i hai d ng trình di n: ệ ồ ạ ướ ạ ễ
- Đâu tiên la cách trình di n sân ch u theo hình th c chính quy:ễ ở ầ ứ
+ Nghi th c hành l ứ ễ
+ Âm nh c g m bài b n c a đàn và hát ạ ồ ả ủ
+ Múa
+ Xiêm y và đo c .ạ ụ
Trình di n sân ch u theo nghi th c c a “ Đo Thiên Tiên thánh giáo” ễ ở ầ ứ ủ ạ ở
Đi n Hòn Chén có nh ng quy đnh: Tr c tiên là s d ng văn h i đng t ph ,ệ ữ ị ướ ử ụ ộ ồ ứ ủ
văn dâng h ng Thánh M u c a 4 coi ( Th ng Thiên, Trung Thiên, Th ngươ ẫ ủ ượ ượ
Ngàn va Th y Ph ). Sau đo n i ti p các v Thanh theo câp bâc. ủ ủ ố ế ị
- Th hai la ưcách trình di n theo sinh ho t thông th ng các làng xã, amễ ạ ườ ở
miêu. Nghi th c hành l đn gi n, các ngh nhân ch ng i đàn, hát tr c đi nứ ễ ơ ả ệ ỉ ồ ướ ệ
th , tr c các am c a gia đình, dòng h . S ng i đàn, hát ít h n (có th 2 đànờ ướ ủ ọ ố ườ ơ ể
và 2 hát). L i ca th hi n lòng bi t n cac bâc ti n b i, các anh hùng dân t c,ờ ể ệ ế ơ ề ố ộ
giãi bày nh ng c v ng và c u mong nh ng đi u t t lành. Ngoai hai dip via ữ ướ ọ ầ ữ ề ố
chinh Huê la 3/3 âm l ch và 9/7 âm l ch ma trong dân gian vân th ng co câu ơ ị ị ươ
truyên răng: “ Thang 8 giô cha, thang 3 giô Me ” đc tô ch c rât long trong ươ ư ơ
điên Hon Chen hay con goi la điên Huê Nam ( ban ân huê cho n c Nam ), kéo ươ
dài t 2 đn 3 ngày con co cac ngay via cua cac vi Thanh khac trong t phu, cac ừ ế ư
buôi hâu đông khai bang đâu năm, tât niên cuôi năm hay cac buôi câu an, ...
Trong môt buôi hâu đông Huê, phân hat văn g m có 2 ph n: ơ ồ ầ
- Dâng văn cúng: Gôm văn sam hôi, văn công đông t phu va văn t u các ư ấ
v Thánh M u. Tính ch t đo n t u mang âm đi u trang trong, cung kinh, t oị ẫ ấ ạ ấ ệ ạ
m t không khí lê cung uy nghi, nghiêm trang. Nh p đi u th ng hat theo cung 3 ộ ị ệ ươ
nhip 7, nh nhàng sâu l ng, châm rai. Ng i cung văn cân kêt h p v i ng i ẹ ắ ươ ơ ơ ươ
đan va go môt cach điêu luy n, ăn y gop phân tao không khi linh thiêng trong buôi ệ
cung.
-Văn h u: tính ch t âm nh c nhanh h n, ti t t u thúc gi c và d n đây lênầ ấ ạ ơ ế ấ ụ ầ
cao trào phân m đâu môi khi co gia hâu m i lên hay luc ng i hâu đông mua ơ ơ ơ ươ
môi, khai quang, luc nay không khí sôi đng h n h n, đa con ng i vào th ộ ơ ẳ ư ườ ế
gi i tâm linh, v a th c v a o. Nh c c luc nay dung nhiêu h n: đàn nguy t, ớ ừ ư ừ ả ạ ụ ơ ệ
đàn nh , sáo và bô gõ. Cây đàn nguy t r t quan tr ng, co nhiêm vu dân du giong ị ệ ấ ọ
điêu va nâng đ cho l i ca, tiêng hat, giàu tính năng, thu n l i có 4 âm s c, hòa ơ ơ ậ ợ ắ
quy n v i gi ng ca: gi ng th (tr m), th đng (trung), gi ng kim (cao), kimệ ớ ọ ọ ổ ầ ổ ồ ọ
pha c (n trung). Đàn nguy t lên dây quãng 4, quãng 5 ho c quãng 7, tùy thu cổ ữ ệ ặ ộ
vào ng i đm hát. Đàn nh (đàn cò) đi nh giai đi u, và xen ke ph h a choườ ệ ị ẹ ệ ụ ọ
đàn nguy t và đa gi ng hát. Dung cu go la mo, phách đt d i chi u gõ nghe ệ ư ọ ặ ướ ế
r t vang va chuông nho dung đê điêm luc đâu gia hâu, luc dâng h ng va môt sô ấ ươ
luc khac trong qua trinh gia hâu diên ra .Tr ng bang thì dùng đ đi m câu, ng t ố ể ể ắ
câu.. Ng i c m đàn nguy t hát g i là cung văn tr ng con ng i gõ phách hátườ ầ ệ ọ ườ ườ
ph h a, th ng thay phiên luân chuyên ng i hat gi a cac gia hâu. Cũng có th ụ ọ ươ ươ ư ể
thêm nhi u nh c c , nhi u ng i hát, nh ng 3 dung cu trên ph i có – nó là linhề ạ ụ ề ườ ư ả
h n c a môt bu i hat hâu đông. ồ ủ ổ
Vê các bài hát h u văn - cung văn sáng tác theo thê th l c bát hay songầ ơ ụ
th t l c bát hay thât ngôn. Điêu tao nên s c hâp dân cua hat hâu văn đo la l i ca ấ ụ ư ơ
mang nhiêu y nghia trong đi sông tâm linh cua ng i Viêt. N i dung cac bài hát ơ ươ ộ
hâu văn th ng mô t , di n đt s tích ca ng i các v Tiên, Thanh, Thân đc ườ ả ễ ạ ự ợ ị ượ
th trong đi n, g n li n v i cac truy n thuy t và câu chuy n dân gian, nh ng ờ ệ ắ ề ớ ề ế ệ ư
đia danh nôi tiêng cung nh nh ng l i day bao cua cac vi Thanh. Thông th ng ư ư ơ ươ
trinh t diên x ng cua môt gia hâu văn th ng co 4 phân chinh. Đâu tiên la m i ư ươ ươ ơ
Thanh nhâp vê hiên linh. Sau đo kê s tich, công đc cua Thanh. Tiêp đên la ư ư
nh ng ng i d lê xin Thanh phu hô va cuôi cung la r c tiên Thanh xa gia hôi ư ươ ư ươ
cung. Cac ban văn trong hat hâu văn th ng phai săp xêp nh môt câu chuyên co ươ ư
vân điêu đê khi hat lên, moi ng i co thê cam nhân đc chât th cua bai văn. Vi ươ ươ ơ
vây, ng i nghê si dân gian cân phai nghiên c u ky l ng cac nhân vât đê ca ươ ư ươ
ng i v i nôi dung hâp dân, lôi cuôn, thuyêt phuc, văn phong ch n l c, không ơ ơ ọ ọ
ph m húy, d hi u, n i dung h p d n, lôi cu n thuy t ph c, s tích không dàiạ ễ ể ộ ấ ẫ ố ế ụ ự
dòng, r m rà, v n, chuy n ti p các l i hát d dàng đn gi n. Khi văn b n đãườ ậ ể ế ố ễ ơ ả ả
so n xong, c n môt cung văn đinh ra nh ng cung đi u thích h p t ng đo nạ ầ ữ ệ ợ ừ ạ
trong bài và b trí x lý nh c c , âm s c sao cho phù h p, ch nào dùng nh cố ử ạ ụ ắ ợ ỗ ạ
l u không, ch nào c n hát nh c c ph h a. ư ỗ ầ ạ ụ ụ ọ
Hat hâu văn cung đê cao vê phân lan điêu không kem gi âm nhac va văn
phong. Nêu nh mi n B c thì sáng tác theo đi u cò la, tr ng quân, b ng m c vàư ề ắ ệ ố ồ ạ
m t s đi u c b n trong m t b n văn mà ng i đàn ph i bi t đy đ các lànộ ố ệ ơ ả ộ ả ườ ả ế ầ ủ
đi u đó thi mi n Trung – Hu lai sáng tác theo nh ng làn đi u trong ca Hu nhệ ề ế ữ ệ ế ư
kim ti n, l u th y, bình bán, ngũ đi, xàng xê, lý ng a ô. Môt sô các làn đi uề ư ủ ố ự ệ
khac đc dùng: đài, phú, s p, tr ng quân, hát đàn, hát ta lý, hát th ng, hát thài,ượ ắ ố ượ
hát nghinh… va cac l i hát: b , mi u, th ng, phú bình, phú chênh, phú nói, phúố ỉ ễ ổ
r u, đa th , vãn, d c, c n, hãm, d n. ầ ư ơ ọ ờ ồ Nh v y ng i cung văn ph i toàn năng,ư ậ ườ ả
bi t k t h p chuy n các đi u trên cây đàn đ làm ch d a cho gi ng hát, giế ế ợ ể ệ ể ổ ự ọ ữ
v ng nh p khi chuy n đo n văn, sao cho kh p v i m t kh phách và bi t kéoữ ị ể ạ ớ ớ ộ ổ ế
dài đo n t u đ cho gi ng hát đc ngh (vì có khi đàn hát liên t c đn 3, 4ạ ấ ể ọ ượ ỉ ụ ế
ti ng đng h ). ế ồ ồ
V ng i hát ph i có ch t gi ng b n và đp, hát hay và đúng gi ng. Bi tề ườ ả ấ ọ ề ẹ ọ ế
x lý khôn ngoan, không b l n các chi ti t ho c cách s p đt trong bu i lử ị ẫ ế ặ ắ ặ ổ ễ
ho c lúc hát h u đng, n m v ng c u trúc các b n văn vê v n va điêu đ v n ặ ầ ồ ắ ữ ấ ả ầ ể ậ
d ng vào gi ng đi u theo l i nh c đinh tr c. Ngoai ra, ụ ọ ệ ơ ạ ươ các cung văn ph i theoả
bóng đng mà ng tác l i ca và đi u ch nh nh p phách thích h p.ồ ứ ờ ề ỉ ị ợ Ng i hat văn ươ
không chi côt hat hay ma con phai ng biên ngâu h ng đê ng i hâu đông hâu sat ư ư ươ
gia, phai kh p v i l i nhac ma vân hay. B i vây, nh ng bài đàn, l i hat đó ph i ơ ơ ơ ơ ữ ơ ả
đc x ly linh hoat cho phù h p chính xác v i bài văn luc gia đng đang lên. ươ ư ợ ớ ồ
Tuy theo môi gia hâu ma bai hat văn lai co nh ng đăc điêm đăc tr ng khac nhau ư ư
t giai điêu, s chuyên giong, chu ky lăp lai cua l i ca đên phong thai tâm ly, tinh ư ư ơ
cam cua vai. Khi hát h u văn con nhât thiêt ph i theo tuân theo th t t gia cac ầ ả ư ư ư
vi quan l n, cac đc châu ba đên cac ông hoang, cac câu, cac cô, ... ơ ư
Vao nh ng buôi lê hâu đông nh ng đi u múa trình di n tr c ph th - ư ữ ệ ễ ướ ủ ờ
b ng nh ng đng tác không l i đc thê hiên trong khung canh nghiêm trang,ằ ữ ộ ờ ươ
trên la cac điên th r c r v i trâm h ng nghi ngut, phia d i la nh ng ng i ơ ư ơ ơ ươ ươ ư ươ
đong cac gia đông y trang môt cach tê chinh va thanh khân. Cung văn sông hêt
minh v i diên x ng cung cac điêu hat hâu văn luc nhanh luc châm, luc reo răt, ơ ươ
luc lai khoan thai. Tât ca t o nên môt khung canh huyên bi, linh thiêng, giup cho ạ
con ng i v n t i cõi siêu th n, giao c m v i th n linh. ườ ươ ớ ầ ả ớ ầ
Trong nh ng buôi hâu văn x Huê, bên canh s linh thiêng cua không ư ơ ư ư
gian đên miêu, s ngot ngao cua l i ca, s sôi đông cua vu điêu va âm nhac thi s ư ơ ư ư
r c r cua săc mau y phuc la điêu không thê thiêu trong buôi hâu đông. ư ơ Ng i lênườ
đng dù nam hay n đu ph c trang c c k đc bi t, môi tôn gia khac nhau lai ồ ữ ề ụ ự ỳ ặ ệ
co nh ng bô y phuc, mau săc đăc tr ng riêng khac nhau nh gia cac Ngai coi ư ư ư ơ
Th ng Thiên th ng mang y phuc chu đao săc đo, gia cac Ngai coi Th ng ươ ươ ươ
Ngan mau săc chu yêu la săc xanh, hoa tiêt th ng theo r ng nui va săc phuc ươ ư
ng i dân tôc, gia coi Trung Thiên co y phuc thiên vê mau vang con cac Ngai coi ươ
Thuy phu săc phuc chu đao la mau trăng. Cac hoa tiêt rông, phung đêu tuy theo
đăng câp cua cac Thanh gia đo . T nh ng bô ao m ba m b y nhi u màu, th t ư ư ớ ớ ả ề ắ
l ng kim tuy n, chân mang hài nhung, đinh c m tinh xao, tóc chít khăn x p đu ư ế ươ ế
loai mau săc, vai khoác l a là cho đên tai, tay, c và c chân đu đeo vàng, b c ụ ổ ả ề ạ
ng c ngà l p lánh, măt đanh phân, môi tô son, măt ke chi trông rât khac la. ọ ấ
Nh ng bô phuc trang ây thay đôi tuy thuôc vao t ng gia đông giup cho ng i hâu ư ư ươ
đông tr nên linh hoat h n trong ơ ơ t ng b c di chuyên, t ng điêu mua. Nh ng ư ươ ư ư
điêu mua ây co khi hung dung, manh me t cac gia “ nam thân” : mua đao, mua ư
chuy, mua cung, mua kiêm,... co khi lai t tôn, nhe nhang t cac gia “ n thân”: ư ư ư
mua môi, mua quat, mua cheo thuyên, hai hoa, ... th t sinh đông va vô cùng h p ậ ấ
d n. ẫ
Hâu văn Huê ngoai s trinh diên, diên x ng trong cac điên đai, miêu mao ư ươ
nhăm phuc vu nghi th c hâu đông, nh ng năm gân đây, nghê thuât hâu văn con ư ư
đc cac nha văn hoa, cac nghê si đa lên sân khâu đê biêu diên v i nh ng nôi ươ ư ơ ư
dung ca ng i cac ve đep thiên nhiên va con ng i cua vung đât cô đô Huê. Vi vây ơ ươ
điêu hat hâu văn đa đi vao đi sông cua ng i dân x Huê môt cach t nhiên ma ơ ươ ư ư
thân thuôc.
Tom lai, t bao đi nay, hâu văn luôn hiên diên trong đi sông sinh hoat ư ơ ơ
văn hoa tin ng ng cua ng i dân vung đât Th a Thiên Huê b i no co s găn ươ ươ ơ ư ơ ư
kêt gi a tin ng ng th Mâu v i văn nghê dân gian va văn ch ng bac hoc t ư ươ ơ ơ ươ ư
l i ca, tiêng hat đên cach tô ch c đêu theo quy cu, lê lôi. Không nh ng thê, hat ơ ư ư
hâu văn cua x Huê ngay cang đc khăng đinh vi tri hêt s c quan trong trong ư ươ ư
kho tang nghê thuât dân gian cua vung đât nay. Co thê noi, đây la môt di san văn
hoa phi vât thê rât đang quy, cân gin gi , bao tôn cung nh phat huy cac gia tri ư ư
văn hoa cua hat hâu văn.