Kiến thức lớp 10
Ca dao Việt Nam –phần10
BÌNH GIẢNG BÀI CA DAO "CON
CÒ MÀ ĐI ĂN ĐÊM"
“Con cò mà đi ăn đêm,
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
Ông ơi ông vớt tôi nao,
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng.
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con”.
Cánh cò trong ca dao sao đẹp thế! Màu xanh của lúa điểm trắng
cánh cò sớm sớm chiều chiều. “Con cò bay lả bay la – Bay từ
cửa phủ bay ra cánh dồng…” Con cò là người bạn thân thiết, hiền
lành của nhà nông. Con cò trong ca dao là hiện thân của người
dân cày quê ta: chất páhc, siêng năng, cần mẫn, trải qua nhiều
vất vả, gieo neo. Cánh cò từ hàng ngàn năm xa xưa đã nhập vào
tâm hồn tuổi thơ qua lời ru êm ái, ngọt ngào của mẹ:
“Con cò mà đi ăn đêm,
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
Ông ơi ông vớt tôi nao,
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng.
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con”.
Bài ca dao mượn tiếng kêu thương của con cò lâm nạn đẻ nói lên
thân phận vất vả, bất hạnh của nhà nông, ca ngợi một tâm thế
đẹp, thà chết trong còn hơn sống đục.
Câu đầu nói về một cuộc đời, về một thân phận. Câu da đọc lên
nghe nhiều thương cảm, ai oán”
“Con cò mà đi ăn đêm”
Vạc mới đi ăn đêm, chứ cò thì kiếm ăn ban ngày. Cò phải đia ăn
đêm, đó là một nghịch lý trong cuộc đời. Cuộc sống của cò nhiều
lận đận, vất vả. Chữ “mà” trong câu ca làm nổi bật cấu trúc tương
phản, gợi lên nhiều xót xa cảm thương cho một đời cò! Tục ngữ,
ca dao của Vũ Ngọc Phan ghi là: “Con cò mày đi ăn đêm”.
Cần cù, chịu khó kiếm ăn tưởng sẽ được ấm no, hạnh phúc? Bầy
cò con chắc sẽ được mẹ cò tha mồi về tổ cho nhiều hơn? Cuộc
đời vất vả gian truân thế, cò còn phải trải fqua nhiều bất hạnh
đắng cay, nhiều hoạn nạn đau đớn không thể nào kể xiết! Cò đã
“đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao”. Cò có cánh, cò bay giỏi,
cò có rơi xuống ao thì vẫn bay lên được. Hai từ “lộn cổ” nói lên tai
họa cò gặp phải. Cò không thể nào thoát hiểm được khi bị “lộn cổ
xuống ao”. Tiếng cò cất lên trong đêm khuya sao mà thảm
thương thế. Câu cảm thán diễn tả tiếng kêu cứu, lời phân trần
của cò:
“
Ông ơi ông vớt tôi nao.
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng”.
Ba từ “ông”, hai từ “tôi” được điệp lại như nốt nhấn bi thảm của
bài ca. Cò mong “ông” cứu vớt, đoái thương. “Tôi có lòng nào…”
là lời phân trần: cò đi ăn đêm… nhưng cò không phải là kẻ bất
lương, mà cò hiền lành, lương thiện.
Con cò trong bài ca dao là hình ảnh ẩn dụ, là biểu tượng về
người nông dân “hai sương một nắng”. Đó là những con người
hiền lành, chất phác cần cù, lam lũ, chịu thương chịu khó trong
cuộc đời. Bất hạnh của con cò “lộn cổ xuống ao” cũng là những
bất hạnh, hoạn nạn của nhà nông đứng trước mọi thế lực thống
trị và áp bưc trong xã hội. Sưu cao thuế nặng. Ách thống trị nặng
nề của bọn vua quan. Nạn áp bức, bòn rút của bọn địa chủ,
cường hào. “Phần thuế quan Tây, phần trả nợ” - Nửa công đưa
ở, nửa thuê bò” (Nguyễn Khuyến). Trải qua hàng ngàn năm,
người nông dân Việt Nam đã đổ mồ hôi vất vả làm ra củ khoai,
hạt gạo nuôi sống nhân dân, nhưng cuộc đời của họ có khác gì
thân phận con cò trong bài ca dao nay. Tiếng kêu thương của
con cò đã vọng vào cuộc đời theo thời gian năm tháng. Bài ca
dao đã gieo vào lòng chúng ta sự xót thương, đồng cảm với bao
nạn nhân trong xã hội, nhất là đối với số phận người nông dân
Việt Nam đêm trước cách mạng Tháng Tám.
Bài ca dao càng trở nên sâu sắc và thấm thía khi chúng ta đọc
đến hai câu cuối: