Kinh tế học vi mô: Co giãn giá của cầu
Trọng tâm của Chương này là khái niệm độ co giãn (elasticity), một hình thức
phản ứng của lượng cầu hoặc lượng cung trước sự thay đổi của một số biến khác.
Co giãn giá của cầu (price elasticity of demand)
Phương pháp tính sử dụng độ co giãn phổ biến nhất là giá co giãn của cầu, được
định nghĩa là:
Giá co giãn của cầu là một biện pháp đo độ nhạy của lượng cầu trước thay đổi về
giá của hàng hoá. Chú ý là giá co giãn của cầu sẽ luôn được biểu hiện là một số
dương (do giá trị thuần tuý của một số âm luôn là một số dương).
Cầu sẽ:
• có tính co giãn (elastic) khi Ed > 1
• đơn vị co giãn (unit elastic) khi Ed = 1
• không co giãn (inelastic) khi Ed < 1
Khi cầu co giãn, mức giá hàng hoá tăng 1% sẽ khiến lượng cầu giảm hơn 1%. Nếu
cầu là đơn vị co giãn, lượng cầu sẽ giảm 1% khi giá hàng hoá tăng 1%. Giá tăng
1% sẽ khiến lượng cầu giảm mức nhỏ hơn 1% nếu cầu không co giãn.
Ví dụ, giả định chúng ta biết giá co giãn của cầu về một hàng hoá cụ thể bằng 2.
Trong trường hợp này chúng ta sẽ nói cầu có tính co giãn và biết mức giá tăng lên
1% sẽ khiến lượng cầu giảm 2%.
Một trường hợp rất cụ thể là về một đường cầu có độ co giãn hoàn hảo (perfectly
elastic), như xuất hiện trong biểu đồ dưới đây. Cầu có độ co giãn hoàn hảo chỉ
trong trường hợp đặc biệt khi đường cầu nằm ngang. Độ co giãn trong trường hợp
này là vô định (lưu ý là do mẫu thức của hàm tính độ co giãn bằng 0). Đường cầu
có độ co giãn hoàn hảo mà chúng ta có thể thấy rõ nhất là đường cầu của một xí
nghiệp sản xuất một lượng sản phẩm rất nhỏ trong tổng sản phẩm được sản xuất
trên thị trường. Trong trường hợp này, xí nghiệp này chiếm một phần rất nhỏ nên
phải chấp nhận giá đã được thị trường định trước. Chẳng hạn một nông dân không
có quyền kiểm soát giá mà nông dân này nhận được khi mang sản phẩm ra bán
trên thị trường. Khi nông dân này cung cấp 100 hoặc 200 giạ lúa mì, giá mà nông
dân nhận được cho mỗi giạ là giá của thị trường ngày hôm đó.
Ngược lại, một đường cầu thẳng đứng được gọi là đường cầu không co giãn hoàn
hảo. Ví dụ về một đường cầu như vậy nằm trong biểu đồ dưới đây. Chú ý là giá co
giãn của cầu bằng 0 đối với một đường cầu không co giãn hoàn hảo do % thay đổi
lượng cầu bằng 0. Trong thực tế, chúng ta không hy vọng thấy đường cầu không
co giãn hoàn hảo. Với một số mức giá, cầu chất insulin, chất thấm tách, và những
hàng hoá khác chẳng hạn như dược phẩm trị bệnh có vẻ gần giống với cầu không
co giãn hoàn hảo nhất. Tuy nhiên, khi giá của những hàng hoá này tăng, rút cục
chúng ta cũng hy vọng thấy lượng cầu giảm vì các cá nhân có ngân sách hạn chế.
(Không có lọai hàng hoá nào mà nó có đường cầu là không co giãn một cách tuyệt
đối, dù nó có quan trọng tới đời sống con người tới đâu. Theo tác giả, thuốc men
là những thứ quan trọng, giá cả tăng, người bệnh vẫn tiêu sài. Nhưng giá cả bị giới
hạn bởi đường ngân sách của cá nhân. Các bạn ở VN biết được điều này qua báo
chí rõ lắm! Vẫn có người chết vì không có tiền đi vào bệnh viện để chửa trị. Mượn
tiền chửa bệnh, mà suốt cả cuộc đời sau khi hết bệnh không thể trả hết nợ, thì chết
còn sướng hơn, không lụy con lụy cháu!!!).
Những sinh viên thấy độ co giãn lần đầu tiên thường tin là cầu co giãn hơn khi
đường cầu thẳng và ít co giãn hơn khi đường cầu cong. Thật không may, nó lại
hoàn toàn không đơn giản như vậy … Đặc biệt, nếu chúng ta xem xét trường hợp
đường cầu tuyến tính dốc xuống dưới, chúng ta sẽ thấy độ co giãn khác nhau liên
tục dọc theo đường cầu. Thực tế là một đơn vị thay đổi về giá luôn khiến một sự
thay đổi liên tục về lượng cầu dọc đường cầu tuyến tính (do độ dốc là liên tục).
Tuy nhiên, tỷ lệ phần trăm thay đổi lượng cầu với tỷ lệ phần trăm thay đổi giá thay
đổi liên tục dọc theo một đường cầu như vậy.
Để xem điều này diễn ra như thế nào, cần phải xem xét sự khác biệt giữa một sự
thay đổi của một biến và phần trăm thay đổi của biến đó. Giả sử chúng ta xem xét
sự khác biệt này bằng cách thảo luận xem phần trăm thay đổi sẽ như thế nào với
mức giá tăng lên 1 đôla.
• giá tăng từ 1 đôla lên 2 đôla tượng trưng cho mức giá tăng 100%
• giá tăng từ 2 đôla lên 3 đôla tượng trưng cho mức giá tăng 50%
• giá tăng từ 3 đôla lên 4 đôla tượng trưng cho mức giá tăng 33%
• giá tăng từ 10 đôla lên 11 đôla tượng trương cho mức giá tăng 10%
Chú ý là cho dù thậm chí mức giá tăng chỉ 1 đôla trong mỗi trường hợp, phần trăm
thay đổi trong mức giá trở nên nhỏ hơn khi mức giá bắt đầu lớn hơn. Hãy sử dụng
khái niệm này để giải thích tại sao giá co giãn của cầu lại khác nhau dọc theo một
đường cầu tuyến tính.
Hãy xem xét sự thay đổi về giá và lượng cầu như được minh hoạ dưới đây. Tại
đỉnh của đường cầu, phần trăm thay đổi về số lượng lớn (do mức cầu tương đối
thấp) trong khi đó phần trăm thay đổi về giá là nhỏ (do mức giá tương đối cao). Vì
vậy, cầu sẽ tương đối co giãn tại đỉnh của đường cầu. Tại đáy của đường cầu, một
sự thay đổi về lượng cầu giống như vậy có tỷ lệ phần trăm thay đổi nhỏ (do mức
cầu lớn) trong khi sự thay đổi về giá lúc này có tỷ lệ phần trăm thay đổi tương đối
lớn (do mức giá thấp). Do vậy, cầu tương đối không co giãn tại đáy của đường
cầu.