BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
-----------------------------
NGUYỄN DUY HIẾU
MÔ HÌNH DỰ BÁO CHUỖI THỜI GIAN NGÔN NGỮ
DỰA TRÊN ĐẠI SỐ GIA TỬ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH MÁY TÍNH
HÀ NỘI – 2022
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
-----------------------------
Nguyễn Duy Hiếu
MÔ HÌNH DỰ BÁO CHUỖI THỜI GIAN NGÔN NGỮ
DỰA TRÊN ĐẠI SỐ GIA TỬ
Chuyên ngành: Hệ thống thông tin
Mã số: 9 48 01 04
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH MÁY TÍNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS. TSKH. Nguyễn Cát Hồ
2. TS. Vũ Như Lân
Hà Nội – Năm 2022
LỜI CAM ĐOAN
Tác giả luận án cam đoan các kết quả nghiên cứu là của riêng tác giả ngoại
trừ các nghiên cứu đã được trích dẫn trong luận án. Các kết quả được viết chung
với các tác giả khác đều được sự đồng ý của đồng tác giả trước khi được đưa vào
luận án. Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công
bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả
Nguyễn Duy Hiếu
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, tác giả đã nhận được sự chỉ bảo tận
tình, chu đáo của PGS. TSKH. Nguyễn Cát Hồ và TS. Vũ Như Lân. Lời đầu tiên,
tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất tới hai thầy.
Tác giả trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo: Viện Công nghệ thông tin, Khoa
Công nghệ thông tin và Truyền thông - Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện
Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi
cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án.
Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo Trường Đại học Tây Bắc, Ban
Chủ nhiệm Khoa Khoa học Tự nhiên - Công nghệ, lãnh đạo Phòng Tổ chức -
Hành chính, Phòng Bảo đảm chất lượng và Thanh tra Pháp chế đã quan tâm, tạo
điều kiện tốt nhất trong công việc để tác giả có thời gian tập trung nghiên cứu.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các đồng nghiệp thuộc Khoa Khoa
học Tự nhiên - Công nghệ, Trường Đại học Tây Bắc, các anh chị trong Nhóm
nghiên cứu Đại số gia tử đã động viên, khích lệ, trao đổi những kiến thức và kinh
nghiệm nghiên cứu.
Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới bố mẹ hai bên, anh chị
em, người thân, bạn bè đặc biệt là vợ và các con đã luôn dành cho tác giả những
tình cảm, chia sẻ những lúc khó khăn trong cuộc sống, luôn động viên giúp đỡ tác
giả trong quá trình nghiên cứu. Luận án này cũng là món quà mang ý nghĩa tinh
thần mà tác giả trân trọng gửi đến các thành viên trong gia đình.
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................ iii
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... iv
MỤC LỤC ............................................................................................................ v
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ......................................... vii
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ........................................................................ ix
DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ ........................................ xi
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
CHƯƠNG 1. MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ SỞ ...................................................... 8
1.1. Dự báo chuỗi thời gian mờ ........................................................................ 8
1.1.1. Khái niệm về chuỗi thời gian .............................................................. 8
1.1.2. Mô hình dự báo FTS-FM .................................................................... 9
1.2. Thông tin và cấu trúc toán học của miền ngôn ngữ tự nhiên ................... 21
1.2.1. Cấu trúc đại số trong miền ngôn ngữ tự nhiên ................................. 23
1.2.2. Lượng hóa cấu trúc ngữ nghĩa của ngôn ngữ bằng phương pháp tiên
đề ................................................................................................................. 29
1.2.3. Một số ứng dụng của ĐSGT ............................................................. 34
CHƯƠNG 2. CHUỖI THỜI GIAN NGÔN NGỮ VÀ MÔ HÌNH DỰ BÁO .... 37
2.1. Mô hình dự báo chuỗi thời gian mờ dựa trên ngữ nghĩa ngôn ngữ ......... 38
2.2. Mô hình dự báo chuỗi thời gian ngôn ngữ (LTS-FM) ............................. 45
2.2.1. Chuỗi thời gian ngôn ngữ (LTS) ...................................................... 46
2.2.2. Quan hệ lô-gic ngôn ngữ và nhóm quan hệ lô-gic ngôn ngữ ........... 47
2.2.3. Mô hình dự báo LTS-FM .................................................................. 48
2.2.4. Một số kết quả thử nghiệm và thảo luận ........................................... 52
