Luận án Tiến sĩ: Tuyến trùng sông Ba Lai trong điều kiện trầm tích tụ khí hydro sulfua, metan làm chỉ thị phục vụ giám sát và quản lý môi trường

Đồng bằng sông Cửu Long, một vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam, đang đối mặt với những thách thức môi trường nghiêm trọng do biến đổi khí hậu và các công trình thủy lợi. Việc xây dựng đập chắn, như đập Ba Lai, dù mang lại lợi ích trong kiểm soát mặn ngọt, nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đến chất lượng môi trường thủy vực. Cụ thể, sự tích tụ trầm tích và điều kiện yếm khí đã dẫn đến sự phát sinh các khí độc như hydro sulfua (H2S) và metan (CH4). Trong bối cảnh này, tuyến trùng đáy được công nhận là nhóm sinh vật chỉ thị nhạy cảm, có khả năng phản ánh nhanh chóng sự thay đổi của môi trường. Nghiên cứu này nhằm mục đích khai thác tiềm năng của quần xã tuyến trùng trong điều kiện trầm tích bị ảnh hưởng bởi H2S và CH4 tại sông Ba Lai, từ đó đề xuất các công cụ chỉ thị sinh học hiệu quả cho việc giám sát và quản lý môi trường.

Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh, chuyên gia về sinh thái học, môi trường thủy sinh và các cơ quan quản lý môi trường.

Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá tác động của đập chắn Ba Lai đến hệ sinh thái thủy vực, đặc biệt là sự hình thành các điều kiện yếm khí và tích tụ hydro sulfua (H2S) cùng metan (CH4) trong trầm tích. Đập Ba Lai, dù mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đã tạo ra những thay đổi hóa lý và sinh học sâu sắc, ảnh hưởng đến chất lượng nước và cấu trúc quần xã sinh vật đáy. Mục tiêu tổng quát của luận án là nghiên cứu quần xã tuyến trùng sống tự do trong trầm tích sông Ba Lai dưới tác động của các khí độc này, từ đó phát triển chúng thành công cụ chỉ thị sinh học đáng tin cậy để đánh giá và quản lý môi trường. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu đã tiến hành khảo sát và phân tích định kỳ nồng độ H2S và CH4, cùng các thông số môi trường trầm tích khác, trên toàn tuyến sông Ba Lai trong cả mùa khô và mùa mưa. Đồng thời, cấu trúc thành phần, mật độ, đa dạng sinh học và các chỉ số sinh thái của quần xã tuyến trùng cũng được phân tích chi tiết. Phương pháp này cho phép xác định mối quan hệ giữa các đặc điểm của tuyến trùng với nồng độ khí và điều kiện môi trường. Giá trị ứng dụng của nghiên cứu nằm ở việc xây dựng một cơ sở khoa học vững chắc để sử dụng tuyến trùng như một công cụ hiệu quả cho việc giám sát môi trường và đề xuất các giải pháp quản lý môi trường bền vững. Luận án đóng góp mới bằng cách cung cấp dữ liệu toàn diện đầu tiên về H2S và CH4 cùng phản ứng của quần xã tuyến trùng trong một hệ thống cửa sông bị ảnh hưởng bởi đập chắn ở Việt Nam, hỗ trợ công tác bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì chất lượng hệ sinh thái.