VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
--------------
BÙI TRỌNG THANH
BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI
VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU THEO PHÁP
LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI – 2025
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
--------------
BÙI TRỌNG THANH
BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI
VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU THEO PHÁP
LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành : Luật Kinh tế
Mã số : 9 38 01 07
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Nguyễn Trọng Điệp
2. TS. Nguyễn Thanh Lý
HÀ NỘI – 2025
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ------------------------------------------------------------------------------------------ 1
1. Tính cấp thiết của nghiên cứu ---------------------------------------------------------------- 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ----------------------------------------------------------- 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ----------------------------------------------------------- 3
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ------------------------------------------- 4
5. Những điểm mới của luận án ----------------------------------------------------------------- 6
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án ---------------------------------------------------- 6
7. Bố cục của luận án ----------------------------------------------------------------------------- 6
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT,
CÂU HỎI VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU -------------------------------------------- 8
1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước ---------------------------------------- 8
1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối
với hàng hóa nhập khẩu -------------------------------------------------------------------------- 8
1.1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về thực trạng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
đối với hàng hóa nhập khẩu theo pháp luật ở Việt Nam ----------------------------------- 14
1.1.3. Nhóm các nghiên cứu về giải pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với
hàng hóa nhập khẩu ----------------------------------------------------------------------------- 20
1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu ------------- 23
1.2.1. Những kết quả kế thừa ------------------------------------------------------------------ 23
1.2.2. Một số vấn đề chưa được giải quyết cần tiếp tục nghiên cứu --------------------- 24
1.3. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu ---------------------- 26
1.4. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu ----------------------------------------- 30
Kết luận chương 1 ------------------------------------------------------------------------------ 30
CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI
VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU VÀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ
QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU ----- 31
2.1. Khái niệm người tiêu dùng và hàng hóa nhập khẩu ----------------------------------- 32
2.1.1. Khái niệm người tiêu dùng ------------------------------------------------------------- 32
2.1.2. Khái niệm, đặc điểm của hàng hóa nhập khẩu -------------------------------------- 35
2.1.3. Khái niệm, đặc điểm người tiêu dùng sử dụng hàng hóa nhập khẩu ------------- 38
2.1.4. Nhu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu -------- 40
2.2. Lý luận pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu
----------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
2.2.1. Khái niệm, đặc điểm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng
hóa nhập khẩu ----------------------------------------------------------------------------------- 43
2.2.2. Nguyên tắc pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập
khẩu ----------------------------------------------------------------------------------------------- 47
2.2.3. Nội dung pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập
khẩu ----------------------------------------------------------------------------------------------- 53
Kết luận chương 2 ------------------------------------------------------------------------------ 72
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG
ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT
NAM ---------------------------------------------------------------------------------------------- 73
3.1. Thực trạng pháp luật về khái niệm người tiêu dùng ---------------------------------- 73
3.2. Thực trạng pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng đối với hàng hóa
nhập khẩu và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam ----------------------------------------------- 75
3.2.1. Thực trạng pháp luật về quyền của người tiêu dùng và thực tiễn thực hiện ở Việt
Nam ----------------------------------------------------------------------------------------------- 75
3.2.2. Nghĩa vụ của người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu ----------------------- 87
3.3. Thực trạng pháp luật về tiêu chuẩn, chất lượng của hàng hóa nhập khẩu và thực
tiễn thực hiện ở Việt Nam --------------------------------------------------------------------- 89
3.4. Thực trạng pháp luật về trách nhiệm của nhà sản xuất, cung cấp hàng hóa nhập
khẩu và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam ----------------------------------------------------- 93
3.4.1. Nhóm trách nhiệm bảo đảm an toàn và chất lượng hàng hóa nhập khẩu đối với
người tiêu dùng ---------------------------------------------------------------------------------- 93
3.4.2. Nhóm trách nhiệm cung cấp thông tin về hàng hóa nhập khẩu ------------------ 100
3.4.3. Trách nhiệm trong giao kết hợp đồng, hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch
chung -------------------------------------------------------------------------------------------- 104
3.4.4. Trách nhiệm sản phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu ------------------------------- 111
3.5. Thực trạng pháp luật về vai trò của các cơ quan, tổ chức bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu và thực
tiễn thực hiện ở Việt Nam -------------------------------------------------------------------- 114
3.6. Thực trạng các biện pháp bảo đảm thực hiện pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu và thực tiễn thực hiện -------------------- 121
3.7. Thực trạng pháp luật về xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp nhằm bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu ---------------------------------- 123
Kết luận chương 3 ----------------------------------------------------------------------------- 132
CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP
LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU
DÙNG ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ------- 134
4.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng
hóa nhập khẩu ---------------------------------------------------------------------------------- 134
4.1.1. Hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập
khẩu dựa trên những đặc điểm đặc thù của hàng hóa nhập khẩu đối so với hàng hóa
trong nước --------------------------------------------------------------------------------------- 134
4.1.2. Hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập
khẩu cần đảm bảo tính tương thích đối với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành
viên ----------------------------------------------------------------------------------------------- 136
4.1.3. Hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập
khẩu cần đảm bảo tính thống nhất giữa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các
luật chuyên ngành ------------------------------------------------------------------------------ 138
4.1.4. Hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập
khẩu cần khắc phục tối ưu tính bất cân xứng trong quan hệ tiêu dùng ----------------- 139
4.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa
nhập khẩu --------------------------------------------------------------------------------------- 140
4.2.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về khái niệm người tiêu dùng -------------------- 141
4.2.2. Hoàn thiện quy định pháp luật về bảo vệ quyền của người tiêu dùng đối với
hàng hóa nhập khẩu ---------------------------------------------------------------------------- 142
4.2.3. Hoàn thiện quy định pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của hàng hóa
nhập khẩu nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng --------------------------------------- 144
4.2.4. Hoàn thiện quy định pháp luật về trách nhiệm của cá nhân, tổ chức sản xuất,
kinh doanh hàng hóa nhập khẩu ------------------------------------------------------------- 147
4.2.5. Hoàn thiện quy định pháp luật về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu ---------------------------------- 153
4.2.6. Giải pháp hoàn thiện các biện pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với
hàng hóa nhập khẩu ---------------------------------------------------------------------------- 156
4.2.7. Hoàn thiện quy định pháp luật về xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp nhằm
bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu -------------------------- 157
4.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
đối với hàng hóa nhập khẩu ------------------------------------------------------------------ 161
Kết luận chương 4 ----------------------------------------------------------------------------- 166
KẾT LUẬN ------------------------------------------------------------------------------------ 168
TÀI LIỆU THAM KHẢO ------------------------------------------------------------------ 170