Luận án Tiến sĩ: Biện pháp tạm giam theo Luật Tố tụng Hình sự Việt Nam

Biện pháp tạm giam (temporary detention) là một công cụ cưỡng chế tố tụng hình sự đặc biệt quan trọng, vừa góp phần đảm bảo hiệu quả hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm, vừa bảo vệ quyền cơ bản của công dân. Tuy nhiên, đây cũng là một biện pháp nghiêm khắc, hạn chế tự do và lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng khi chưa có bản án có hiệu lực pháp luật. Việc áp dụng không đúng có thể gây oan sai, xâm phạm nghiêm trọng quyền con người. Do đó, nghiên cứu toàn diện về biện pháp tạm giam theo Luật Tố tụng hình sự Việt Nam là cấp thiết, nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính khoa học, phù hợp và hiệu quả trong thực tiễn cải cách tư pháp.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên luật (đặc biệt là luật hình sự và tố tụng hình sự); các cán bộ, thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, luật sư và những người làm công tác thực tiễn trong các cơ quan tiến hành tố tụng và thi hành án; các nhà hoạch định chính sách pháp luật.

Luận án này thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về biện pháp tạm giam theo Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, một công cụ cưỡng chế tố tụng có tính nghiêm khắc cao. Bắt đầu bằng việc phân tích bối cảnh, tầm quan trọng và sự cấp thiết của đề tài, luận án đặt ra mục tiêu xây dựng, củng cố cơ sở lý luận về biện pháp tạm giam, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng để từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện. Nghiên cứu bao gồm việc tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước, phân tích các vấn đề lý luận về khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa, cơ sở và nguyên tắc áp dụng biện pháp tạm giam. Luận án cũng hệ thống hóa lịch sử quy định về biện pháp này từ năm 1945, đồng thời so sánh với pháp luật tố tụng quốc tế và một số quốc gia khác để rút ra kinh nghiệm lập pháp. Đặc biệt, luận án đi sâu vào thực trạng pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về biện pháp tạm giam, từ căn cứ, đối tượng, thẩm quyền, thời hạn, thủ tục hủy bỏ, thay thế, đến việc áp dụng đối với người dưới 18 tuổi. Dựa trên phân tích thực tiễn áp dụng, luận án chỉ ra những hạn chế, vướng mắc trong quy định và thực thi, bao gồm tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam cao hơn đáng kể so với các biện pháp ngăn chặn khác, các sai sót trong quá trình ra quyết định và chậm trễ trong thủ tục giải quyết, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người. Từ đó, tác giả đề xuất các yêu cầu, định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về biện pháp tạm giam, nâng cao chất lượng áp dụng, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và phát triển đất nước trong bối cảnh mới, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân.