B GIÁO DC VÀ ĐÀO TO
TRƯỜNG ĐẠI HC KINH T TP.HCM
NGUYN BÍCH HƯƠNG THO
LUN VĂN THC SĨ KINH T
TP. H Chí Minh – Năm 2005
1
PhÇn më ®Çu
Sù cÇn thiÕt cña luËn v¨n. Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, c¸c doanh nghiÖp
ph¶i thêng xuyªn dùa vμo nhiÒu nguån th«ng tin kh¸c nhau ®Ó ra quyÕt ®Þnh qu¶n
trÞ nh»m ®¹t ®îc kÕt qu¶ tèt nhÊt trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh. Tuy
nhiªn ®Ó cã ®îc nguån th«ng tin ®Çy ®ñ, tin cËy, kÞp thêi, phôc vô tèt nhÊt cho c«ng
t¸c ra quyÕt ®Þnh qu¶n lý, doanh nghiÖp kh«ng cã c¸ch nμo kh¸c lμ ph¶i x©y dùng hÖ
thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ cho doanh nghiÖp m×nh. Nhng trong thêi gian qua vÊn ®Ò ¸p
dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ ë ViÖt Nam cha ®îc l·nh ®¹o c¸c doanh nghiÖp
quan t©m ®óng møc. C¸c quyÕt ®Þnh ®· ®îc ®a ra dùa vμo nguån th«ng tin kh«ng
phï hîp ®· lμm cho c¸c doanh nghiÖp mÊt ®i nhiÒu lîi thÕ trong thêi buæi c¹nh tranh
ngμy cμng khèc liÖt.
Bªn c¹nh ®ã, c«ng t¸c qu¶n trÞ c¸c nguån lùc s¶n xuÊt, nguån lùc tμi chÝnh vμ
nguån nh©n lùc cña nhiÒu doanh nghiÖp ViÖt Nam thùc sù cha ®¹t ®îc hiÖu qu¶
nh mong muèn, lμm ¶nh hëng kh«ng nhá ®Õn sù tån t¹i, ph¸t triÓn vμ kh¶ n¨ng
c¹nh tranh cña doanh nghiÖp trªn th¬ng trêng. Nguyªn nh©n chÝnh lμ do c¸c doanh
nghiÖp cha cã mét hÖ thèng qu¶n trÞ c¸c nguån lùc mét c¸ch bμi b¶n. Kinh nghiÖm
cña nhiÒu níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn trªn thÕ giíi chØ ra r»ng, muèn kh¾c phôc t×nh
tr¹ng trªn nhÊt thiÕt ph¶i x©y dùng vμ ¸p dông mét hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ cho
doanh nghiÖp.
Ngμy nay hÖ thèng chuÈn mùc kÕ to¸n cña ViÖt Nam ®ang ®îc x©y dùng vμ
ngμy cμng hoμn thiÖn, viÖc nhËn thøc ®óng ®¾n vμ ®Çy ®ñ b¶n chÊt cña kÕ to¸n qu¶n
trÞ, thÊy ®îc hiÖu qu¶ thiÕt thùc cña kÕ to¸n qu¶n trÞ trong qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh
qu¶n lý, còng nh ph¶i nhanh chãng x©y dùng vμ ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ
cho c¸c doanh nghiÖp, nhÊt lμ c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt lμ rÊt quan träng vμ cÊp
thiÕt.
Nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn kÕ to¸n qu¶n trÞ nh b¶n chÊt, vai trß, ý nghÜa vμ
trÝ cña nã trong hÖ thèng qu¶n trÞ doanh nghiÖp, trong lý thuyÕt kÕ to¸n còng nh
hiÖu qu¶ mang l¹i tõ viÖc ¸p dông kÕ to¸n trong doanh nghiÖp cßn l©u míi ®¹t ®îc
sù thèng nhÊt. Ngay nh kh¸i niÖm vÒkÕ to¸n qun trÞ vÉn cßn nhiÒu c¸ch hiÓu
kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n, theo c¸c t¸c gi¶ S.Kaplan vμ A. Atkinson th×: “HÖ thèng kÕ
2
to¸n qu¶n trÞ cung cÊp th«ng tin gióp cho nh÷ng ngêi qu¶n lý doanh nghiÖp
trong viÖc ho¹ch ®Þnh vμ kiÓm so¸t ho¹t ®éng cña hä ”, theo t¸c gi¶ H.Garrison: “KÕ
to¸n qu¶n trÞ liªn quan ®Õn viÖc cung cÊp c¸c th«ng tin cho c¸c nhμ qu¶n lý bªn
trong doanh nghiÖp - nh÷ng ngêi cã vai trß ®iÒu khiÓn ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp.
KÕ to¸n qu¶n trÞ cã thÓ t¬ng ph¶n víi kÕ to¸n tμi chÝnh - liªn quan ®Õn viÖc cung
cÊp th«ng tin cho cæ ®«ng, chñ nî vμ nh÷ng ngêi kh¸c bªn ngoμi doanh nghiÖp”.
XuÊt ph¸t tõ tÝnh cÊp thiÕt cña vÊn ®Ò ®· ®Ò cËp ë trªn, còng nh ý nghÜa thùc
tiÔn cña viÖc ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ vμo viÖc gi¶i quyÕt nhiÒu vÊn ®Ò liªn
quan ®Õn c«ng t¸c qu¶n trÞ cña doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n trong nÒn kinh tÕ thÞ
trêng lμ c¬ së ®Ó t¸c gi¶ chän ®Ò tμiX©y dùng hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ trong
c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n tØnh Kh¸nh Hßa lμm luËn v¨n tèt nghiÖp.
Môc tiªu vμ nhiÖm vô nghiªn cøu. Môc tiªu cña luËn v¨n lμ x©y dùng hÖ
thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ trong c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n trªn ®Þa bμn tØnh
Kh¸nh Hoμ, nh»m hç trî cho l·nh ®¹o doanh nghiÖp nh÷ng th«ng tin ®Çy ®ñ vμ kÞp
thêi trong qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh qu¶n lý. Víi môc tiªu ®· ®Ò ra, luËn v¨n cÇn ph¶i
gi¶i quyÕt c¸c nhiÖm vô sau ®©y:
3 Lμm râ b¶n chÊt, vai trß vμ vÞ trÝ cña trong hÖ thèng qu¶n trÞ doanh nghiÖp vμ
trong lý thuyÕt kÕ to¸n.
3 Lμm râ c¸c ®Æc trng c¬ b¶n cña c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n.
3 Kh¶o s¸t t×nh h×nh x©y dùng vμ ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ trong c¸c
doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n trªn ®Þa bμn tØnh Kh¸nh Hoμ.
3 Nghiªn cøu quy tr×nh x©y dùng vμ ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ cho c¸c
doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n. X©y dùng hÖ thèng c¸c nguyªn t¾c cÇn ph¶i tu©n
theo trong qu¸ tr×nh x©y dùng vμ ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ.
3 X©y dùng quy tr×nh ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ dùa trªn c¬ së hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n
trÞ.
3 §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña viÖc ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ trong doanh
nghiÖp.
3 §a ra c¸c khuyÕn nghÞ cho c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n trong viÖc x©y
dùng vμ ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ.
3
§èi tîng vμ ph¹m vi nghiªn cøu. §èi tîng nghiªn cøu cña luËn v¨n lμ
c¸c vÊn ®Ò x©y dùng vμ ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ trong c¸c doanh nghiÖp
chÕ biÕn thñy s¶n. Ph¹m vi nghiªn cøu cña luËn v¨n lμ c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn
thñy s¶n trªn ®Þa bμn tØnh Kh¸nh Hoμ.
Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n, c¸c ph¬ng
ph¸p chung nghiªn cøu khoa häc ®· ®îc ¸p dông nh: ph¬ng ph¸p ph©n tÝch kinh
tÕ, ph¬ng ph¸p tæng hîp, ph¬ng ph¸p tiÕp cËn hÖ thèng, ph¬ng ph¸p thèng kª, lý
thuyÕt ra quyÕt ®Þnh...
Nh÷ng ®ãng gãp cña luËn v¨n. VÒ ý nghÜa lý thuyÕt, luËn v¨n gãp phÇn lμm
râ b¶n chÊt cña kÕ to¸n qu¶n trÞ, kh¼ng ®Þnh ý nghÜa, vai trß vμ vÞ trÝ cña kÕ to¸n
qu¶n trÞ trong hÖ thèng qu¶n trÞ doanh nghiÖp vμ trong lý thuyÕt kÕ to¸n. VÒ ý nghÜa
thùc tiÔn, luËn v¨n lμm phong phó thªm thùc tÕ vμ kinh nghiÖm x©y dùng vμ ¸p dông
hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ vμo c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt, ®Æc biÖt lμ c¸c doanh
nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n. LuËn v¨n còng cã thÓ lμm tμi liÖu ®Ó nghiªn cøu vμ gi¶ng
d¹y m«n “KÕ to¸n qu¶n trÞ” trong c¸c trêng §¹i häc.
CÊu tróc cña luËn v¨n. Ngoμi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, phô lôc vμ tμi liÖu tham
kh¶o, luËn v¨n ®îc cÊu tróc thμnh ba ch¬ng nh sau:
Ch¬ng I: C¬ së lý luËn vÒ x©y dùng hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n
trÞ
Ch¬ng II: Thùc tr¹ng ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ
trong c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n tØnh
Kh¸nh Hoμ
Ch¬ng III: Nghiªn cøu x©y dùng vμ ¸p dông hÖ thèng kÕ
to¸n qu¶n trÞ trong c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn
thñy s¶n.
4
Ch¬ng I
C¬ së lý luËn vÒ x©y dùng hÖ thèng
kÕ to¸n qu¶n trÞ
1.1. B¶n chÊt cña hÖ thèng kÕ to¸n qu¶n trÞ trong doanh nghiÖp
1.1.1. Kh¸i niÖm, môc tiªu vμ nhiÖm vô cña kÕ to¸n qu¶n trÞ trong doanh nghiÖp
1.1.1.1. Kh¸i niÖm kÕ to¸n qu¶n trÞ
Cã rÊt nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ kÕ to¸n qu¶n trÞ:
Trong cuèn s¸ch “Managerial Accouting” cña t¸c gi¶ Ray.H.Garrison ®· ®a
ra ®Þnh nghÜa vÒ kÕ to¸n qu¶n trÞ nh sau “KÕ to¸n qu¶n trÞ liªn quan ®Õn viÖc cung
cÊp th«ng tin cho c¸c nhμ qu¶n lý bªn trong doanh nghiÖp, nh÷ng ngêi cã vai trß
®iÒu khiÓn ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. KÕ to¸n qu¶n trÞ cã thÓ t¬ng ph¶n víi kÕ
to¸n tμi chÝnh, liªn quan ®Õn viÖc cung cÊp th«ng tin cho cæ ®«ng chñ nî vμ nh÷ng
ngêi kh¸c bªn ngßai doanh nghiÖp”.
Theo t¸c gi¶ Robert S.Kaplan vμ Anthony A.Atkinson trong cuèn “Advanced
Management Accouting” ®· ®Þnh nghÜa vÒ kÕ to¸n qu¶n trÞ nh sau “HÖ thèng kÕ
to¸n cung cÊp th«ng tin cho nh÷ng ngêi qu¶n lý doanh nghiÖp trong viÖc häach
®Þnh vμ kiÓm sãat ho¹t ®éng cña hä”
§Þnh nghÜa vÒ kÕ to¸n qu¶n trÞ gi÷a c¸c níc kh¸c nhau cã sù kh¸c nhau. Theo
LuËt kÕ to¸n ViÖt Nam (2003) th× kÕ to¸n qu¶n trÞ ®îc ®Þnh nghÜa nh sau: “KÕ to¸n
qu¶n trÞ lμ viÖc thu thËp, xö lý, ph©n tÝch vμ cung cÊp th«ng tin kinh tÕ, tμi chÝnh theo
yªu cÇu qu¶n trÞ vμ quyÕt ®Þnh kinh tÕ, tμi chÝnh trong néi bé ®¬n vÞ kÕ to¸n ”.
Tãm l¹i tïy thuéc vμo c¸c quan ®iÓm, cã thÓ ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ kÕ to¸n
qu¶n trÞ. Tuy nhiªn sù kh¸c nhau kh«ng nhiÒu. Theo quan ®iÓm cña t¸c gi¶ luËn v¨n
nμy th× kÕ to¸n qu¶n trÞ kh«ng chØ ®¬n thuÇn lμ hÖ thèng thu thËp vμ ph©n tÝch th«ng
tin vÒ c¸c kho¶n chi phÝ cña doanh nghiÖp, mμ cßn lμ hÖ thèng tæ chøc qu¶n trÞ c¸c
ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh nãi chung, kÓ c¶ qu¶n trÞ chiÕn lîc vμ hÖ thèng ®¸nh
gi¸ ho¹t ®éng cña c¸c bé phËn, phßng ban chøc n¨ng, nh»m ®¶m b¶o sö dông tèi u
c¸c nguån lùc vËt chÊt, tμi chÝnh vμ nh©n sù.
1.1.1.2. Môc tiªu cña kÕ to¸n qu¶n trÞ