“Luật chơi” khắc nghiệt trên thị trường liên NH
Thực hư lãi suất liên ngân hàng
Lãi suất giao dịch bình quân giảm đối với các kỳ hạn từ 1 tháng trở xuống và kỳ
hạn 6 tháng; trong đó, kỳ hạn 1 tháng giảm nhẹ, các kỳ hạn còn lại có mức giảm từ
0,81% (kỳ hạn 6 tháng) đến 1,64% (kỳ hạn qua đêm). Các kỳ hạn 2 tháng, 3 tháng
và 12 tháng, lãi suất giao dịch bình quân tăng, với các mức tăng từ 0,13% đến
0,57%; riêng kỳ hạn 9 tháng và trên 12 tháng có các mức tăng lần lượt là 1,16% và
2,67%, tuy nhiên, các giao dịch VND trên 12 tháng phát sinh không đáng kể.
Nhiều ý kiến cho rằng, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng giảm chủ yếu do
thanh khoản của các ngân hàng đã được cải thiện đáng kể, khi huy động vốn vẫn
tăng trưởng khá tốt, song tín dụng tăng rất yếu.
“Điều đó không sai, nhưng chưa đủ”, phó tổng giám đốc phụ trách tiền tệ và thị
trường vốn một NHTM cho biết. “Hiện các giao dịch vốn trên thị trường liên ngân
hàng chủ yếu diễn ra giữa các ngân hàng trong nhóm G12. Các ngân hàng này đều
đang trong tình trạng dư thừa vốn, nên lãi suất giảm là điều tất yếu. Còn những
ngân hàng nhỏ, dù có gặp khó khăn về thanh khoản cũng không thể vay được vốn
trên thị trường này nếu không có tài sản đảm bảo”.
Điều đó cho thấy, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng không phản ánh đúng
thực chất vấn đề thanh khoản hiện nay của hệ thống ngân hàng. Thực tế, dù lãi
suất liên ngân hàng giảm, lãi suất huy động vốn từ dân cư và các tổ chức kinh tế
vẫn khá cao và các ngân hàng vẫn liên tục triển khai các chương trình khuyến mãi
huy động vốn với giá trị khuyến mãi ngày càng tăng.
Đi tìm nguyên nhân
Phó tổng giám đốc phụ trách khối nguồn vốn và kinh doanh vốn của một NHTM
có thế mạnh về nguồn vốn chia sẻ, thông thường, từ đầu năm, Ban Kiểm soát rủi
ro tín dụng tại ngân hàng của ông sẽ đánh giá từng ngân hàng dự kiến có quan hệ
trên liên ngân hàng thông qua các tiêu chuẩn khá cao như chỉ số tài chính, thanh
khoản của ngân hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu… để đưa ra những nhận định, chẳng
hạn như, ngân hàng A có thể an tâm cho vay 10 tỷ VND thời hạn tối đa 1 tháng...
Sau đó, khi ngân hàng A có nhu cầu vay tiền, nhân viên giao dịch chỉ cần dựa trên
hạn mức đã được phép để giao dịch. Sau khi thống nhất được lãi suất, giá trị cũng
như thời hạn khoản vốn, hợp đồng tiền gửi được ký kết và thực thi.
“Trước khi những khó khăn trong nền kinh tế xảy ra, chưa bao giờ xuất hiện các
khoản nợ khó đòi trên thị trường liên ngân hàng. Nhưng với tình hình kinh tế khó
khăn hiện nay, có những ngân hàng vay tiền trên liên ngân hàng, khi đến hạn, lại
không xoay kịp tiền trả, liên tục khất nợ, xin gia hạn. Đó là điều bất thường trên
thị trường liên ngân hàng và dẫn đến một tình trạng không bình thường trong giao
dịch liên ngân hàng là những ngân hàng nhỏ và yếu khó có thể vay trên liên ngân
hàng nếu không có tài sản thế chấp”, vị phó tổng giám đốc nói trên cho biết.
Do số liệu cụ thể khoản vay không được công bố, nên chưa bao giờ các khoản vay
bị khất nợ, gia hạn nằm trong tỷ lệ nợ xấu được các ngân hàng chính thức công bố.
“Thông tin không chính thức cho biết, cộng theo giá trị tuyệt đối của từng ngân
hàng, nợ lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng hiện vào khoảng 40.000 - 50.000
tỷ đồng, nhưng có thể khoản nợ xấu chính xác không lớn”, vị phó tổng giám đốc
nói.
Tuy nhiên, dù với nguyên nhân nào đi nữa, việc ách tắc trên thị trường liên ngân
hàng cũng gây ra nhiều hệ lụy cho bản thân hệ thống ngân hàng và rộng hơn là cả
nền kinh tế.
Giải pháp khơi thông ách tắc
Trao đổi với Đầu tư Chứng khoán, lãnh đạo phụ trách nguồn vốn một ngân hàng
lớn cho biết, vay mượn liên ngân hàng là dựa trên niềm tin, một khi anh sai hẹn,
anh sẽ bị tẩy chay. “Luật chơi khắc nghiệt, nhưng phải tuân thủ”, vị lãnh đạo này
nói.
Một chuyên gia kinh tế phân tích, việc các ngân hàng nhỏ bị “gạt” ra khỏi thị
trường liên ngân hàng sẽ gây nhiều khó khăn cho các ngân hàng này. Do yếu về
thương hiệu, mạng lưới, nên các ngân hàng nhỏ thường gặp nhiều khó khăn trong
việc huy động vốn. Cộng với trình độ quản trị rủi ro còn nhiều bất cập, rủi ro
thanh khoản của các ngân hàng này cũng rất cao. Nay, cửa cứu nguy thanh khoản
là thị trường liên ngân hàng bị bít lại sẽ gây nguy hiểm cho các ngân hàng nhỏ.
Cùng đường, họ buộc phải “sống chết” huy động vốn trên thị trường dân cư, kể cả
lách luật thông qua các chương trình khuyến mại, thỏa thuận ngầm lãi suất với
khách hàng.
Thực tế này chẳng những khiến hoạt động ngân hàng trở nên kém minh bạch, bất
ổn hệ thống cũng vì thế gia tăng; mà còn cản trở lộ trình giảm lãi suất để hỗ trợ
nền kinh tế. Bởi vậy, cần nhanh chóng khơi thông những ách tắc này.
Vị chuyên gia trên cho rằng, cho vay trên liên ngân hàng ách tắc dẫn đến “mạch
máu” trong hệ thống ngân hàng không liên thông thì rất nguy hiểm. Câu chuyện
này cũng đã từng xảy ra khi một số ngân hàng dư tiền rất lớn mà không cho vay ra
hoặc cho vay với lãi suất cao ngất, trong khi có một số ngân hàng thiếu tiền trầm
trọng, nhưng không thể tiếp cận được nguồn này.