Mắm cáy Bình Lục
Học tập nơi đô thị phồn hoa, tôi đã có dịp thưởng thức không ít món ăn:
lạ có, quen có, thế nhưng tôi đã không thể nào dứt được nỗi nhớ về
hương vị mằn mặn của vị phù sa sông, mùi hăng hăng đặc trưng của
mắm cáy quê nhà, hương vị của mắm cáy chỉ ăn một lần là nhớ mãi…
Hà Nam không chỉ nổi tiếng là quê hương gạo đồng phù sa, mà còn nổi tiếng
bởi một loại mắm đặc biệt có vị hăng hăng, cay cay, thơm thơm. Đó chính là
mắm cáy. Trên địa bàn tỉnh Hà Nam, cáy có nhiều ở các vùng nước lợ như
Thanh Liêm, Bình Lục, Kim Bảng….nhưng nghề làm mắm cáy phát triển
mạnh nhất ở huyện Bình Lục. Chú Nguyễn Văn Thành, người có thâm niên
chế biến mắm cáy hơn chục năm nay ở xã Trịnh Xá, huyện Bình Lục tâm sự:
“làm mắm cáy đơn giản nhưng muốn mắm có hương vị đậm đà, thơm ngon
thì cũng phải làm công phu lắm”.
Để làm nên loại mắm cáy thơm ngon đặc biệt, người làm mắm phải chọn
được những con cáy tươi ngon nhất. Cáy sau khi bắt từ đồng về, được rửa
sạch rồi đem giã nhuyễn trong cối đá. Trong quá trình nêm giã sẽ nêm muối
tinh đủ độ mặn, cho tất cả vào một hũ sành cùng với giềng hoặc gừng đập
dập. Tiếp theo lấy vải màn bịt chặt hũ lại phơi nắng một ngày rồi đem chôn
dưới đất, để càng lâu mắm cáy càng có mùi vị thơm ngon, hấp dẫn. Mắm
cáy khi thành phẩm sẽ có màu sắc rất bắt mắt, mắm hội đủ mùi vị, có vị mằn
mặn của muối, vị béo, bùi của giềng, vị ấm nóng của gừng… Mắm cáy Bình
Lục đã trở thành một sản phẩm độc đáo. Nhiều đoàn khách du lịch đi qua Hà
Nam đều không quên ghé chân mua mắm cáy Bình Lục về làm quà. Mắm
cáy rất thích hợp dùng để chấm thịt luộc, rau luộc và xào nấu thức ăn…
Lần nào về thăm nhà, tôi cũng được thưởng thức món rau lang luộc xanh
nõn chấm với nước mắm cáy pha một chút ớt tỏi mẹ làm, tôi ăn đến cạn cả
cháy mà vẫn còn thòm thèm. Mẹ thấy vậy thì cười rất tươi rồi ngân nga: “Ăn
thịt bò lo ngay ngáy – Ăn mắm cáy ngáy o o”. Như vậy, có thể nói mắm cáy
đã đi vào cuộc sống của người dân, là món quà mà ai đã từng gắn bó với tuổi
thơ mình với nó, hẳn khó có thể nào quên.