VĂN MẪU LỚP 11
SUY NGHĨ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC CẶP NHÂN VẬT NHÂN
VẬT HUẤN CAO – QUẢN NGỤC TRONG TRUYỆN NGẮN CHỮ NGƯỜI
TỬ TÙ VÀ ĐAN THIỀM – VŨ NHƯ TÔ TRONG “VĨNH BIỆT CỬU
TRÙNG ĐÀI CỦA NGUYỄN HUY TƯỞNG
1. Giới thiệu khái quát về hai tác giả, hai tác phẩm và hai cặp nhân vật
– Nguyễn Tuân và Nguyễn Huy Tưởng đều là những nhà văn tài năng và có những
sáng tác thành công trước 1945.
– Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân và Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng là hai
tác phẩm xuất sắc của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945, đánh dấu thành tựu chín
muồi của hai thể loại truyện ngắn và kịch. Ở hai tác phẩm, các cặp nhân vật Huấn Cao –
Quản ngục và Vũ Như Tô – Đan Thiềm gây được ấn tượng sâu đậm. Có thể xem đó là
những cặp tri kỉ hiếm có giữa cuộc đời.
2. Mối quan hệ giữa Huấn Cao và Quản ngục làm sáng tỏ các vấn đề:
a) Trình bày ngắn gọn về Huấn Cao và Quản ngục (những vẻ đẹp tiêu biểu)
b) Ý nghĩa của cặp nhân vật này:
– Trong Chữ người tử tù, giữa Huấn Cao và Quản ngục tồn tại một mối quan hệ éo
le: hai người thuộc hai phía đối lập nhau trong quan hệ xã hội, lại ở hai tình thế trái
ngược, bỗng dưng gặp nhau nơi ngục thất, sau những nghi kị ban đầu đã trở thành những
kẻ tâm giao.
– Sức hấp dẫn và khả năng cảm hóa của cái đẹp (cũng là sự chiến thắng cái đẹp).
– Thiên lương trong sáng và khí phách của Huấn Cao – người nghệ sĩ dũng cảm
đương đầu với bạo quyền; tình yêu cái đẹp và ý chí phục thiện của Quản ngục – người
từng trót đặt mình vào cỗ nhem nhuốc, xô bồ.
– Trong các tiêu chuẩn đánh giá con người, tiêu chuẩn biết yêu cái đẹp, yêu cái khí
phách có một ý nghĩa đặc biệt (một người đam mê chữ và biết tiếc kẻ có tài như Quản
ngục không thể là người xấu).
3. Mối quan hệ giữa Vũ Như Tô và Đan Thiềm làm sáng tỏ các vấn đề:
a) Trình bày ngắn gọn về Vũ Như Tô và Đan Thiềm (những vẻ đẹp tiêu biểu)
b) Ý nghĩa của cặp nhân vật này:
– Trong Vĩnh biệt Cửu Trùng đài, giữa Vũ Như Tô và Đan Thiềm cũng tồn tại một
mối quan hệ khác thường: khác nhau về hoàn cảnh sống, về công việc nhưng họ đã gặp
nhau ở mối quan tâm chung, liên quan đến việc xây dựng Cửu Trùng đài, lại cùng gặp
một kết cục bi đát.
– Tình thế bi kịch của một người nghệ sĩ không xử lý hài hòa mối quan hệ giữa
khát vọng sáng tạo và việc quan tâm đến đời sống dân sinh
– Niềm đam mê tự nhiên nhưng khó hiểu của người nghệ sĩ trước con mắt của
người đời (Vũ Như Tô không biết gì đến xung quanh, tâm trí chỉ nghĩ về Cửu Trùng đài –
sự giục giã, lo lắng của Đan Thiềm cho thấy điều đó).
– Nhu cầu được chia sẻ và đồng cảm ở người nghệ sĩ chỉ biết dấn thân vì cái đẹp
(một người như Vũ Như Tô rất cần được thấu hiểu và đánh giá đúng đắn, rất cần có một
tấm lòng như của Đan Thiềm).
4. Những nét tương đồng và khác biệt
– Tương đồng: Không hẹn mà gặp, hai tác phẩm có chung những trăn trở về cái
đẹp, về nghệ thuật, về tài năng và số phận của người nghệ sĩ, về mối quan hệ giữa những
người nghệ sĩ có thiên chức sáng tạo ra cái đẹp (Vũ Như Tô và Huấn Cao) và người nghệ
sĩ biết thường thức, quý trọng cái đẹp (Đan Thiềm và Quản ngục).
– Khác biệt:
+ Các nhân vật được nói tới ở hai tác phẩm đều có những nét riêng về vị thế xã
hội, về giới tính, về tính cách.
+ Mỗi tác phẩm hướng đến một suy ngẫm độc đáo về cái đẹp và người nghệ sĩ:
Chữ người tử tù là khúc khải hoàn chiến thắng của cái đẹp, là lời ngợi ca sức mạnh cảm
hóa của cái đẹp khi nó đi liền với cái thiện. Còn Vĩnh biệt Cửu Trùng đài là một bi kịch,
cái đẹp bị hủy diệt, khiến người nghệ sĩ buộc phải giải quyết mối quan hệ giữa nghệ thuật
(cái đẹp siêu phàm lý tưởng) và cuộc đời (lợi ích thiết thực của nhân dân).
+ Mặt khác, hai tác phẩm khắc họa hai nhân vật thuộc các thể loại khác nhau: Chữ
người tử tù là truyện ngắn lãng mạn, Vũ Như Tô là kịch lịch sử. Hơn nữa, cặp nhân vật
Huấn Cao – Quản ngục được thể hiện trọn vẹn trong chỉnh thể tác phẩm, ngược lại, cặp
nhân vật Vũ Như Tô – Đan Thiềm ở đây chỉ được biết đến qua đoạn trích cuối tác phẩm.
Nếu đọc toàn bộ vở kịch, ta sẽ nhận thấy nhiều vấn đề phong phú hơn.
5. Đánh giá chung
a) Lý giải điểm giống và khác
Nguyễn Tuân là nhà văn lãng mạn có sở trường trong thể loại truyện ngắn, còn
Nguyễn Huy Tưởng là người có thiên hướng về đề tại lịch sử với thể loại kịch. Hơn thế, ý
đồ sáng tạo của hai nhà văn khác nhau.
b) Ý nghĩa của việc so sánh:
- Qua 2 cặp hình tượng nhân vật, các tác giả cho người đọc nhận thức đầy đủ và
sâu sắc về cái đẹp, số phận người tài, khơi dậy trong chúng ta cái đẹp và tinh thần dân
tộc.