Nghệ Thuật Gấp Giấy Origami
Văn hóa Nhật Bản
Từ một trang giấy vô hồn, dưới bàn tay tài hoa của người nghệ sĩ
đã trở thành một tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Thế giới đầy màu
sắc của Origami cứ khiến cho người xem phải trầm trồ thán
phục...
1
Nghệ thuật xếp giấy Nhật Bản ra đời khi nào, các nhà khảo cổ cũng không có câu trả lời
chính xác. Nhưng ai cũng hiểu rằng công nghệ sản xuất giấy từ Trung Quốc đã du nhập vào
Nhật thế kỷ thứ 7.
Sau sự du nhập ấy, người Nhật đã áp dụng và biến đổi nhiều phương pháp chế tạo cũng
như nguyên liệu chế tạo giấy, hình thành hẳn một nền văn hóa giấy với vật liệu giấy phong
phú, chất lượng cao (gấp mở nhiều lần không rách, mềm, bền và đẹp… Đó chính là loại giấy
mà người Nhật vẫn tự hào có một không hai trên thế giới với cái tên “Washi”). Chính từ đó,
nghệ thuật xếp giấy độc đáo Origami của Nhật Bản ra đời.
Tuy nhiên việc sắp xếp các lá thư, xếp giấy để gói các đồ
vật… hẳn là đã có từ rất xưa. Đến thời kỳ phong kiến với
nhiều lễ giáo hơn, nền văn hóa xếp giấy đạt đến bước phát
triển nhảy vọt. Vào thời điểm đó, Origami đã không chỉ là
trò chơi của trẻ em mà còn là thú vui của người lớn, và có
rất nhiều tạp chí ra đời với những mẫu xếp giấy vô cùng
phức tạp.
Nhắc đến Nghệ thuật xếp giấy không thể không nói đến
giấy. Từ khi phương pháp chế tạo giấy lần đầu tiên được
tìm ra ở Trung Quốc và phát triển dần trong khoảng năm
A.D. 105 - 700, công nghệ sản xuất giấy lan rộng sang các nước thuộc địa và du nhập vào
Nhật vào thế kỉ thứ 7. Từ đó người Nhật đã áp dụng và biến đổi nhiều phương pháp chế tạo
cũng như nguyên liệu chế tạo giấy, hình thành hẳn một văn hóa giấy với vật liệu giấy phong
phú, chất lượng cao (gấp mở nhiều lần không rách, mềm, bền và
đẹp…. Đó chính là loại giấy mà người Nhật vẫn tự hào có một
không hai trên thế giới với cái tên “Washi”). Sản sinh từ nền văn
hóa độc đáo này là bộ môn nghệ thuật vẫn được biết đến với cái
tên Origami.
Các cuộc nghiên cứu của các nhà khảo cổ không cho ra được
chính xác thời điểm hình thành của Origami. Tuy nhiên việc xếp
các lá thư, xếp giấy để gói các đồ vật… hẳn là đã có từ rất
xưa.Đến thời kì phong kiến với nhiều lễ giáo hơn, nền văn hóa
xếp giấy đạt đến bước phát triển nhảy vọt.
Từ những bức tranh cổ còn được lưu truyền thì vào những năm
1700, Hạc (oritsuru) và các loại thuyền là những vật phổ biến
được gấp và trang trí. Từ đó cho đến khỏang 100 năm sau các
cuốn sách chuyên môn về
Origami đã được in ấn và xuất
bản, chứng tỏ một văn minh xếp giấy đã đạt được đến
trình độ cao, đa dạng. Vào thời điểm đó, Origami đã không
chỉ là trò chơi của trẻ còn mà còn là thú vui của ngừoi lớn,
và có rất nhiều tạp chí ra đời với những mẫu xếp giấy vô
cùng phức tạp.
Trong khi đó, vào khỏang thế kỉ 12 khi phương pháp chế
tạo giấy được truyền sang Châu Âu, và một nghệ thuật xếp
giấy độc lập đã được hình thành song vẫn không trở thành
một nét văn hóa với bề dày về ảnh hưởng cũng như mức
độ phát triển như Nhật.
Vào thời Minh Trị (Meiji), Origami được đưa vào các
trường mẫu giáo thành một môn học dưới ảnh hửơng về
phương pháp giáo dục của nhà giáo dục học người Đức
Frebel (1782-1852). Các phương pháp xếp giấy của châu Âu cùng sự phát triển theo nhiều
hướng khác nhau đã khiên cho nghệ thuật xếp giấy ngày càng phong phú. Chỉ ở thời Meiji đã
có rất nhiều những tác giả vô danh tạo ra nhiều mẫu hình mới. Tuy nhiên có ý kiến cho rằng
2
chỉ gấp theo những mẫu có sẵn không không mang tính sáng tạo nên vào thời Đại
chính(Taisho) khi giáo dục đựoc đưa theo hướng sáng tạo thì Origami bị bỏ rơi.
Tuy nhiên lật lại bề dày lịch sử của Origami, cùng với hiện tại,với không ít những tác phẩm
mới, tính chất giáo dục của Origami cũng đã được xem xét lại và được công nhận về khả
năng phát triển một cách đa dạng. Và ngày nay origami đang mở rộng tầm ảnh hưởng ra tầm
thế giới, không chỉ giới hạn là một thú vui mà còn được nghiên cứu phục vụ cho các mục đích
khoa học khác bởi nhiều tổ chức và cá nhân.
Có thể nói Origami cũng như nhiều từ tiếng Nhật khác như Sake, Shushi, Kimono… đã được
quốc tế hóa để khi nhắc đến ai cũng hiểu đó là một đặc trưng của văn hóa Nhật, không lẫn
vào đâu được. Và dù bây giờ nghệ thuật xếp giấy đã phát triển vượt biên giới, mang lại niềm
say mê cho biết bao nhiêu người trên toàn thế giới, nhưng người ta vẫn trân trọng gọi nó bằng
cái tên giản dị Origami như một sự tưởng nhớ đến cái nôi cho một sự hình thành và phát triển
một môn nghệ thuật độc đáo.
3