HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
NGUYỄN NGỌC MAI
NGHIÊN CỨU HÀNH VI NGƯỜI TIÊU DÙNG THỊT BÒ
NHẬP KHẨU TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
N : Quả trị ki doa
Mã số : 9 34 01 01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2023
Công trình hoàn thành tại:
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS. TS. Đỗ Quang Giám
2. PGS. TS. Đỗ Văn Viện
Phản biện 1: PGS. TS. Phạm Văn Hùng
Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Phản biện 2: PGS. TS. Lê Mạnh Hùng
Trƣờng Đại học Công đoàn
Phản biện 3: PGS. TS. Vũ Huy Thông
Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân
Luận án sẽ đƣợc bảo vệ trƣớc Hội đồng Đánh giá luận án cấp Học
viện họp tại:
Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Vào hồi giờ phút, ngày tháng năm 2023
Có thể tìm hiểu luận án tại:
Thư viện Quốc gia Việt Nam
Trung tâm Thông tin - Thƣ viện Lƣơng Định Của (HVN)
1
PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. NH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ I
Hội nhập kinh tế quốc tế và các hiệp định thương mại tự do không chỉ là cơ hội giúp
Việt Nam xuất khẩu được các mặt hàng thế mạnh, còn thúc đẩy hàng hóa nhập khẩu
xâm nhập thị trường trong nước, trong đó có các sản phẩm thịt.
Thịt các sản phẩm từ thịt nguồn cung cấp protein chính trong chế độ ăn
đóng vai trò trung tâm trong bữa ăn của nhiều gia đình người Việt. Xu hướng tiêu dùng
thịt của người Việt đang chuyển dần từ thịt lợn sang thịt bò và thịt gia cầm (OECD,
2021). Tổ chức Hợp tác Phát triển Kinh tế (OECD, 2021) dự báo đến năm 2026, tiêu
thụ thịt bình quân đầu người Việt Nam thể đạt đến mốc 10,56 kg/người/năm.
Nhu cầu đối với thịt bò ở Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng 5-6%/ năm.
Việc nghiên cu hành vi ngưi tiêu ng mang li ý nghĩa to lớn choc doanh nghiệp
kinh doanh, cho pp cải thiện shiu biết và d báo không chỉ việc mua hàng mà còn động
mua ng tần suất mua ng (Leon & cs., 2014). Thành ng của c nhà tiếp th
trong việc c động đến hành vi mua ng phụ thuộc phn lớn o mức độ hiểu biết của họ
về nh vi của người tiêu dùng. Armstrong (1991), giải thích rằng nghiên cứu về hành vi
của kchng da tn hành vi mua hàng của người tu dùng, với khách hàng đóng ba vai
trò riêng biệt: người ng, người trả tiền người mua.
Trong thời gian qua đã có rất nhiều nghiên cứu Việt Nam nói chung và thành phố
Nội nói riêng vhành vi tiêu dùng thực phẩm, nhưng các nghiên cứu về thực phẩm
nhập khẩu còn rất khiêm tốn. Trong đó, điển hình nghiên cứu của Nguyen Bao Ly &
Tran Quang Trung (2016), về các yếu tố ảnh hưởng đến tiêu dùng táo nhập khẩu
Nội. Một nghiên cứu khác của Thu Thanh Tran & cs. (2017) về các yếu tố ảnh ởng
đến tiêu dùng các thương hiệu thịt bò nhập khẩu Việt Nam tập trung vào đối tượng
người tiêu dùng tại các nhà hàng về thịt bò. Tuy nhiên, vẫn thiếu vắng các nghiên cứu về
hành vi tiêu dùng thịt nhập khẩu của các hgia đình Việt Nam. Thêm vào đó, các
nghiên cứu trước đó về hành vi tiêu dùng thịt bò chưa xem xét tới yếu tố nguồn gốc xuất
xứ, đây cũng có thể là nhân tố góp phần làm tăng ý định mua dẫn tới hành vi mua thịt
nhập khẩu ở tương lai.
Thủ đô Hà Nội nằm trung m của vùng đồng bằng sông Hồng một trong hai
thành ph lớn nht cớc, dân số thủ đô m 2022 làn 8,3 triệu người. Trongn thập
kỷ gần đây tốc độ đô thị hóa nhanh ng vi sự thay đổi điều kiện sống đã m cho một b
phn dân cư ở nông thôn di mạnh ra các đô thm cho dân sống ở thành thị tăng đột
biến. Tm o đó, Ni là nơi tập trung nhiu quan hành chính, trung m đầu o
của cảc, các quan ngoại giao, các trụ sở của tập đn kinh tế, doanh nghiệp lớn... Vì
vậy, đây là một trong skhu vực có sc tu ng thực phẩm nói chung và thịt nhập khu
i riêng lớn nht cnước. Năm 2022 ợng tiêu ththịt nh quân Nội 6,18
kg/nời so với Việt Nam 5,61kg/nời, lượng tiêu thụ thịt bò nhp khẩunh quân ở Hà
Nội 4,72 kg/ngưi so với 3,69 kg/người (OECD/FAO, 2022).
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1. Mục tiêu chung
Nghiên cứu, đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng thịt
nhập khẩu của hộ gia đình thành phố Hà Nội đề xuất hàm ý quản trị cho các chủ
thể trong ngành kinh doanh thịt bò nhập khẩu trên địa bàn Thành phố.
2
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa phát triển sở luận thực tiễn v hành vi người tiêu dùng
thịt bò nhập khẩu;
- Đánh giá thực trạng hành vi người tiêu dùng thịt bò nhập khẩu trên địa bàn phố Hà
Nội;
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi người tiêu dùng thịt nhập khẩu trên
địa bàn thành phố Hà Nội;
- Đề xuất hàm ý quản trị cho các chủ thtrong kinh doanh ngành hàng thịt bò nhập
khẩu thành phố Nội và một số khuyến nghị đối với các quan chức năng quản
ngành hàng nhằm nâng cao sthỏa mãn hướng tới bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
thịt bò nhập khẩu.
1.3. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề i những vấn đề luận thực tiễn trong nghiên
cứu hành vi người tiêu dùng thịt bò nhập khẩu ở cấp hộ gia đình tại thành phố Hà Nội.
Đối tượng điều tra của đtài hành vi mua thịt nhập khẩu của các nhân đại
diện cho hộ gia đình có tiêu dùng thịt bò nhập khẩu trên địa bàn thành phố Hà Nội.
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung:
Nghiên tập trung phân tích thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng
thịt bò nhập khẩu của của người tiêu dùng là các hộ gia đình tại thành phố Hà Nội.
Thịt nhập khẩu trong nghiên cứu này loại thịt được nhập khẩu chính ngạch có
gắn nhãn mác thông tin nguồn gốc, xuất xứ. Các loại thịt bò này được tiêu thụ các
siêu thị, cửa hàng tiện ích và các cửa hàng bán lẻ được phép phân phối thịt bò nhập khẩu.
Người tiêu dùng trong nghiên cứu này các hộ gia đình sinh sng trên địa bàn
thành phố Hà Nội có tiêu dùng thịt bò nhập khẩu.
- Phạm vi không gian: Đề tài thực hiện tại thành phố Hà Nội
- Phạm vi thời gian:
Dữ liệu thứ cấp về tình hình nhập khẩu thịt tiêu dùng thịt của người tiêu
dùng trên địa bàn thành phHà Nội được thu thập từ năm 2002 - 2022.
Dữ liệu sơ cấp được thu thập để nghiên cứu đề tài gồm dữ liệu điều tra người tiêu dùng
về hành vi của tiêu dùng thịt bò nhập khẩu trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2021.
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
Về luận, nghiên cứu làm sáng tỏ quan điểm đặc nh thịt nhập khẩu, các
nội dung nghiên cứu hành vi phát triển hình hành vi tiêu dùng thịt nhập khẩu
của hộ gia đình ở Thành phố Hà Nội.
Về phương pháp, nghiên cứu vận dụng phương pháp nghiên cứu định tính định
lượng phân tích hành vi người tiêu dùng thịt nhập khẩu trên địa bàn thành phố
Nội. Đặc biệt, sử dụng phương pháp phân tích hình cấu trúc SEM để phân tích mô
hình hành vi các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi người tiêu dùng thịt nhập khẩu trên
địa bàn thành phố Hà Nội
Về thực tiễn, nghiên cứu đã phân tích thực trạng hành vi người tiêu dùng thịt bò
theo tiến trình ra quyết định từ việc tìm kiếm thông tin, đánh giá thông tin, lựa chọn mua,
các quyết định sau mua của người tiêu dùng thành phố Nội, chỉ ra các yếu tố ảnh
hưởng mức đảnh hưởng của từng yếu tố, đề xuất hàm ý giải pháp cho các chủ thể
3
trong ngành hàng kinh doanh thịt bò nhập khẩu.
1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
Ý nghĩa khoa học: Nghiên cứu hành vi người tiêu dùng thịt bò nói chung và thịt bò
nhập khẩu nói riêng rất thiếu vắng. Nghiên cứu này giá trị đóng góp vào kiến thức
hiểu biết về hành vi người tiêu dùng thực phẩm thịt nói chung và thịt nhập khẩu nói
riêng ở Việt Nam. Đây là những kiến thức, phương pháp có ý nghĩa khoa học trong giảng
dạy, nghiên cứu khoa học và hoạch định chính sách ngành hàng.
Ý nghĩa thực tiễn: Ngành hàng bò thịt có vai trò quan trọng với sinh kế hộ nông dân
nhiều tỉnh Việt Nam. Thị trường thịt ý nghĩa quan trọng trong hệ thống thực
phẩm tại Việt Nam do xu hướng tiêu dùng thịt của người Việt đang dần chuyển từ tht
lợn sang thịt bò và gia cầm. Việc nghiên cứu hành vi người tiêu dùng đối với thịt bò nhập
khẩu ý nghĩa lớn trong việc làm rõ đặc điểm hành vi người tiêu dùng vthịt bò nhập
khẩu, nâng cao sthỏa mãn tiêu dùng bảo về quyền lợi người tiêu dùng. Qua đó làm
cơ sphát triển ngành hàng thịt bò trong nước trở lên cạnh tranh hơn.
PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU VỀ HÀNH VI NGƢỜI TIÊU DÙNG THỊT BÒ
NHẬP KHẨU
2.1. CƠ S LÝ LUẬN VHÀNH VI NGƯI TU DÙNG THỊT NHP KHẨU
2.1.1. Các ki niệm liên quan
Đề tài luận án đã m hơn một số khái niệm như: người tiêu ng, hgia đình
tiêu dùng, hành vi người tiêu dùng, hành vi người tiêu dùng thịt bò nhập khu.
2.1.2. Các mô hình lý thuyết căn bản về hành vi
Nghiên cứu chỉ ra 2 mô hình điển hình là Lý thuyết hành vi có kế hoạch và Mô hình
thuyết hành vi được định hướng bởi mục tiêu (The model of Goal Directed Behavior).
Các mô hình lý thuyết của các nhà nghiên cứu trước đều khái quát hành vi của con người
một tiến trình bị tác động bởi các yếu tố liên quan tới thái độ, nhận thức kiểm soát
của con người đối với ý định hành vi, và ý định hành vi sẽ quyết định hành vi.
2.1.3. Nội dung nghiên cứu hành vi nời tiêu dùng thịt bò nhập khẩu
Nội dung nghiên cứu hành vi người tiêu ng thịt nhp khu bao gồm: Tiến trình
nh vi người tu dùng thịt bò nhập khẩu (Giai đoạn nhận biết nhu cu; Quá trình tìm kiếm
thông tin; Đánh giá thông tin; Quyết định mua ng; Giai đoạn sau mua); c yếu tố ảnh
ởng đến hành vi người tiêu ng thịt bò nhập khẩu (Nhóm yếu tố mang tính cht hội;
Nm yếu tố nhân; Nhóm yếu tố tính chất m ); Phát triển mô nh nghiên cứu
nh vi nời tiêu dùng thịt nhập khẩu gồm c gi thuyết hành vi và ý định mua tht bò
nhập khu btác động bởi các nhóm yếu tố ( Thái độ đối với tht nhp khẩu; Nhận thc
kiểm soát nh vi; Chuẩn chủ quan; Bao nguồn gốc xuất xứ).
2.2. SỞ THỰC TIỄN VỀ NGHIÊN CỨU HÀNH VI NGƢỜI TIÊU DÙNG
THỊT BÕ NHẬP KHẨU
2.2.1. Các nghiên cu liên quan trên thế gii
Tổng quan c mô nh nghiên cứu liên quan hành vi ngưi tu dùng từ c nghn
cứu trên thế giới . Tđó chỉ ra , phần lớn c nghiên cu liên quan tới nh vi ni tiêu
ng đều sử dụng phát triển mô hình thuyết hành vi kế hoạch TPP. Qua đó, y
thuộc địa đim nghiên cứu skc biệt của c loại thực phẩm, các yếu tố ảnh hưởng
màc nhà nghiên cứu trưc đã xây dựng, phát triển thêm các yếu tố trong nhóm nhận thức
kiểm soát để tìm hiểu v nh vi người tiêu ng mt ng thực phẩm riêng bit.